• Эрдэнэт үйлдвэр тоон гарын үсэгт шилжиж байна

       Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд ирэх сарын нэгнээс цаасгүй технологит шилжин, тоон гарын үсэг нэвтрүүлэх гэж байна. Энэ тухай Эрдэнэт үйлдвэрийн Мэдээллийн технологийн хэлтсийн дарга Г.Жаргалсайханаас тодрууллаа.      - Үйлдвэрийн хэмжээнд цаасгүй технологит шилжих, тоон гарын үсэгтэй болох талаар яригдсаар багагүй хугацаа өнгөрсөн. Энэ ажил яг ирэх сарын нэгнээс эхлэх үү?    - Хоёр жилийн өмнөөс эхлэн үйлдвэрийн хэмжээнд албан хэрэг хөтлөлтийн системийг боловсруулж эхэлсэн. Цаасгүй технологиор үйл ажиллагаа явуулах соёл зайлшгүй хэрэгтэй байсан. Иймээс жил гаруйн хугацаанд цаасгүй технологит шилжих туршилт бүх цех нэгжид хийгдсэн. Энэ оны 11 дүгээр сарын нэгнээс эхлээд тоон гарын үсэг, цаасгүй технологит бүрэн шилжихээр бэлтгэл ажлууд хангагдаж байна. Үйлдвэрийн удирдлагуудад хүн тус бүрд найман оронтой тоо бүхий эрх үүсгэх юм. Ингэснээр цахим орчинтой аль ч газраас гарын үсгээ даран зөвшөөрөл өгөх боломжтой юм. Цаасгүй технологийн эхний алхам нь тоон гарын үсэг. Тоон гарын үсэгт шилжсэнээр цаасгүй технологи руу 30 гаруй хувь шилжлээ л гэсэн үг.    - Тоон гарын үсэгт хамрагдах  удирдлагуудын жагсаалт гарсан уу?    - Үйлдвэрийн газрын 177 удирдах шатны ажилтан эхний ээлжид тоон гарын үсэг зурах эрх авч байгаа. Цаашлаад Тээвэр ложистикийн төвийн бараа материал хүлээж авдаг нярвууд зэргийг оруулаад нийтдээ 270 орчим хүмүүс тоон гарын үсэг зурахаар байгаа.        - Тоон гарын үсгийг нэвтрүүлсэн байгууллага ер нь байдаг уу?    - Байдаггүй. Эрдэнэт үйлдвэр нь Монгол Улсын хэмжээнд тоон гарын үсгийг бүрэн нэвтрүүлсэн анхны үйлдвэрийн газар болж байгаа юм. Мөн цаасгүй технологийг ч  нэвтрүүлж байгаа анхны үйлдвэрийн газар болох юм.    - Үйлдвэрийн удирдлагуудад тоон гарын үсэгтэй  холбогдуулан сургалт зохион байгуулах уу?    - Тоон гарын үсэгт шилжихийн өмнө үйлдвэрийн удирдлагуудыг гурван хэсэг болгон  сургалт өгөхөөр төлөвлөөд байна. Удахгүй Улаанбаатар хотоос мэргэжлийн баг ирж тоон гарын үсгийг хэрэглэх талаар сургалт явуулна.    - Тоон гарын үсгийг нэвтрүүлэхэд ямар нэгэн эрсдэлтэй тал бий юу?    - Эрсдэл гэвэл би, та. Учир нь тухайн удирдлага гар утсаа хаях, өөрийн найман оронтой эрх бүхий дугаарыг хэн нэгэнд хэлж, гарын үсэг зуруулахаас өөр эрсдэл байхгүй.     - Цаг зав гарган ярилцсан танд баярлалаа.   А.Бямбамаа     Дэлгэрэнгүй...
  • Энэрэл төвийн хүүхдүүд 1000 гаруй кг хүнсний ногоо тарьжээ

       Эрдэнэт үйлдвэрийн дэргэдэх Энэрэл төвийн хүүхдүүд зуны улиралд "Энэрэл" хөдөлмөр зусландаа гарч цэвэр агаарт аятай тухтай амрахаас гадна төрөл бүрийн хүнсний ногоо тарьж өөрсдийнхөө дотоод хэрэгцээнд хэрэглэдэг билээ. Энэ жил хүүхдүүд 700кг төмс, 100кг манжин, лууван, 130 гаруй кг огурцы, 30 гаруй кг помидор тарьжээ.     Тус төвд өнөөдрийн байдлаар хоёроос 17 насны 51 хүүхэд амьдарч, сурч хүмүүжиж байна. Сурагчдын эхний улирлын амралт 10- р сарын 28-ны өдрөөс эхэлнэ. Амралтын өдрүүдээр тус төвийн хүүхдүүдийг эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгт хамруулахаар бэлтгэл ажил нь хангагджээ.     "Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагууд манай төвийн үйл ажиллагаанд ихэд анхаарал тавьж, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлдэг. Үүний нэг нь спорт заал бариулж байгаа энэ үйл ажиллагаа юм. Хүүхэд багачуудын хүсэн хүлээсэн энэ ажил 11-р сарын 15 -нд ашиглалтад орох юм" гэж Энэрэл төвийн эрхлэгч Б.Майцэцэг мэдээлсэн юм.     Ингэснээр Энэрэл төвийн хүүхдүүд чийрэгжүүлэх танхим бүхий спорт заалтай болж, чөлөөт цагаа спортоор хичээллэж эрүүл мэнддээ анхаарал тавьж, дасгал хөдөлгөөнөөр тогтмол хичээллэх боломжтой болж байгаа юм.    Дашрамд дуулгахад Эрдэнэт үйлдвэр нийгмийн хариуцлагынхаа хүрээнд бүтэн өнчин 400 гаруй хүүхдийг Энэрэл төвөөр дамжуулан өсгөн хүмүүжүүлж, ерөнхий боловсролын болон их дээд сургуульд амжилттай суралцуулж амьдралын гэгээн замд хөтөлсөөр байна.   А.Бямбамаа Дэлгэрэнгүй...
  • Хөтлөгч хүч

         1973 он. Анхдагчдын өлгий нутагт залуу хос анхны хүүгээ өлгийдөн авч, зургаан сар хүрэхтэй нь зэрэгцэн их нүүдлийн ажилд бэлтгэн, илгээлт өвөртөлсөөр Эрдэнэтийг зорин иржээ. Барилга байгууламж, шинэ хотыг бүтээн босгох ажил ид ундарч байлаа. Энэ бүхэн тээврийн жолооч Халтар гуайд тийм ч шинэ содон байсангүй. Учир нь тэр шинэ цагийн давалгаа болсон Багануур, Бор-Өндөр, Дархан, Хөвсгөл, Хөтөл гээд бүтээн байгуулалтын ажлуудад гар бие оролцож явсаар юм үзэж нүд тайлсан нэгэн байлаа. Энэ удаагийн илгээлтийн суурин нь Эрдэнэт байсан агаад ажил, амьдралынх нь дурсамж дурдатгалын алтан хуудас Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон дунд өнгөрнө чинээ санаагүй биз. Халтар гуай хуучнаар АТКА буюу Эрдэнэт үйлдвэрийн Автотээврийн байгууллагад жолоочоор ажиллаж, эхнэр Дуламжав нь энэ цехийн халуун ам бүлд багтан, мөр зэрэгцэн хөдөлмөрлөсөөр хоёул гавьяаны амралтандаа гарсан.     Уурхайчдын дунд хал үзэж, хат суусан аав нь ууган хүүгээ удам дамжсан уурхайчин болгохоор шийдвэрлэжээ. Багаасаа автомашин сонирхдог, техник сэтгэлгээтэй хүүгээ 10 дугаар анги төгссөн жил нь Автотээврийн цехийн хүний нөөцийн ажилтантай уулзуулснаар өнөө цагийн манлайлагч залуусын нэг Эрдэнэт үйлдвэртэй хувь заяагаар холбогджээ. Энэ бол Халтарын Болдбаатар. Тэрээр хэн бүхэнтэй нийцтэй харьцаж, хамт олноо үлгэрлэн манлайлж, бүтээлч санал санаачилгаар үйлдвэр даяар аавынхаа нэрийг өндөрт өргөсөн. Хажуудаа байгаагаа хайрлан хамгаалж, харсан бүхнээсээ шинийг сэтгэж, үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж болох бүхнийг эрэлхийлж явдаг сониуч зан түүнд багаас нь суусан дадал гэлтэй.         Ирж буцахын хорвоод учрахын ерөөл байдагт, уулзсан бүхэн энгийн нэг учрал биш, Эрдэнэт үйлдвэр хэмээх их айлд ажиллах болсон нь хувь тавилан гэдэгт тэрээр итгэдэг. Хүний сайныг ханилан байж мэднэ гэдэг дээ. Болдбаатарын найз нөхөд, хамт олон түүний хэн болохыг ил тодоор хэлээд л өгнө. Хүн бүрт өөрийн гэсэн баримталдаг үнэт зүйлс гэж байх. Болбаатар найз нөхөд олонтой. Гэвч тэр “Жаргаж явахдаа хүн тэнхээтэй явдаг, зовсон цагт нь нөхөртөө түшиг болж, туслахыг хичээдэг” гэх. Үнэндээ эр хүний ноён нуруу ийм л үед хань бараа, түшиг тулгуур болдогийг тэр өөрийн амьдралаар харуулж яваа.      Зургаахан сартай Эрдэнэт хотод хөл тавьсан бяцхан хүү амьдралынхаа гэрэл гэгээтэй он жилийг энэ л хотдоо үдэж, хүмүүн заяаныхаа жаргалыг эдэлж, амталж яваа нь энэ. Аавыгаа дагаж тээвэрт явсаар жолоочийн мэргэжилд “дурласан” тэрээр одоо ч эзэмшсэн мэргэжилдээ чин сэтгэлээсээ хандана. Хүн ажлыг голохоос, ажил хүнийг голох биш дээ гээд сурсан зүйлээ чадмаг хийчих ур ухаан, мэдлэг чадвар, авьяас, сэтгэл зүтгэл түүнд бий. Ийм л “алт шиг” үнэ цэнтэй ажиллагсад Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ хэт ирээдүйд чадлынхаа хэрээр оролцож явааг харахад өөрийн эрхгүй бахархах сэтгэл төрсөнсөн. Басхүү, ийм залуус олон байгаасай, тэд илүү ихийг хийгээсэй, олон олон залуусыг өөрийн алхсан замаар зөв тийш чиглүүлээсэй гэж хүсмээр санагдана.     Болдбаатар амьдралд тохиох аз завшааныг Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилтан гэдгээр тодорхойлдог. Дэлхийд данстай энэ том үйлдвэрийнг “ТОП 10” компанийн тэргүүнд байж яагаад болохгүй гэж, бид чадна гэж зоримог хэлнэ. Өдөр бүр шинэ санаагаа ургуулж, хамт олноо бод, сэтгэ, хий гэсээр угтах амжилтын өгсүүр өөд уриалан дуудна. Удирдан чиглүүлэх, урам өгөх арга ухааныг тэр Орос ах нар, ахмад үеийнхнээсээ өвлөжээ. Түүний тодорхойлсноор, үйлдвэр бол тасралтгүй хөгжиж, суралцах ажлын талбар. Тиймдээ ч Сайн саналын системийг сайшаан магтаж, 3 дахь жилдээ шилдэг 10-ийн эгнээнд жагсаж чадсан. 2018 онд түүний дэвшүүлсэн 38 саналаас 32 нь үйлдвэрлэлд нэвтэрч, өнөөдөр ч үр дүнтэй ашигласаар байна. Санал санаачилга гэдэг зүйл урт хугацааны туршид амжилттай ажиллаж, эдийн засагт үр өгөөжөө өгдөг. Түүний “Маш сайн” саналаар нэрлэгдсэн нэгэн төсөл импорт орлох бүтээгдэхүүн байсан бөгөөд өөрийн өртөг нь зардлынхаа 50 гаруй хувийг хэмнэжээ. Төсөл маань инновацийн бүтээлд мөнгөн дүнгээрээ хараахан хүрч чадаагүй гэж ярьсаар энэ жил өөр хэд хэдэн саналыг хэрэгжүүлж явна.     Сайн саналын систем буюу бүтээлч санаачилгыг дэмжих, урамшуулал олгох хэлбэрээр явагддаг энэ ажил үйлдвэрийн хэмжээнд нэвтрээд 5 дахь жилийнхээ нүүрийг үзжээ. Ажлын орчныг аюулгүй байлгах, тоног төхөөрөмжийн ажиллах хугацааг уртасгах, эдийн засгийн үр ашигтай байлгах нь Сайн саналын системийн үндсэн чиглэл. 10 жижиг саналыг хамт олноороо зөвшилцөн, нэг том санал гаргах боломжийг Сайн саналын систем олгодгоороо давуу талтай. Уурхайчин хүн ажилдаа инээж ирээд, орой гэр бүлдээ халуун дулаанаар инээгээд очих зүрх сэтгэлийн дархлааг Эрдэнэт үйлдвэр Сайн саналын системээр дамжуулан олгосоор байна.     Хүн суралцаж, тасралтгүй хөгждөг ч хөгжиж байгаагаа төдийлөн анзаардаггүй. Харин хөрөг нийтлэлийн баатар маань тоног төхөөрөмжийг задлаад угсрах нь хөгжиж байгаа нэг хэлбэр гэж үздэг. Өөрийгөө хөгжүүлж, хурцалж, залуу насаараа гоёж яваа энэ залуу МЗХ-ны Тэргүүний залуу алтан медаль /2005/, АТБ-ын Хөдөлмөрийн аварга /2012/, Тэргүүний уурхайчин цол, тэмдэг /2017/, Эрдэнэт үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аваргаар үнэлэгдсэн. Хөлсөө урсган байж хөдөлмөрлөсөн цаг хугацааг нь үнэлсэн эдгээр шагналаас Эрдэнэт үйлдвэрийн “Хөдөлмөрийн аварга”-таа тэр хамгаас их хайртай. Учир нь омогшил, бахархал болсон энэ шагнал хүссэн хүн бүхэнд ирдэггүйг тэр сайн мэднэ. Тиймээс ч үйлдвэрийнхээ төлөө илүү ихийг хийж бүтээгээрэй гэсэн үүрэг даалгаврыг нэр төртэйгээр биелүүлж яваа.     Эрдэнэт үйлдвэрийн мянга мянган залуусын төлөөлөл болсон Автотээврийн цехийн Механикийн албаны тоног төхөөрөмжийн засварын механикч Халтарын Болдбаатарыг бид онцоллоо. Хийж бүтээхийн төлөө анд нөхдөдөө үлгэрлэн, хөтлөгч хүч нь болсон түүний амжилт, алдрын зам дардан байг.   И.Чинтогтох Фото: Б.Баттөгс   Дэлгэрэнгүй...
  • Эрдэнэт үйлдвэрийн аюултай хог хаягдал эх оронд хэрэгтэй бүтээгдэхүүн болон хувирна

       Аюултай хог хаягдал устгах нь Эрдэнэт үйлдвэрт төдийгүй улсын хэмжээнд тулгамдсан асуудал юм. Хог хаягдлын тухай хуулийн дагуу үйлдвэрлэлд ашигласан химийн бодис, урвалжуудын сав, баглаа боодол, Авто тээврийн цехийн хаягдал дугуйнууд, шатах тослох материалуудыг эх үүсвэр дээр нь ихээхэн зай талбай эзлүүлэн хадгалж байсан нь саяхан. Харин хоёр жилийн өмнөөс БОАЖЯ-аас “Аюултай хог хаягдал цуглуулах, тээвэрлэх, дахин боловсруулах, устгах үйл ажиллагаа эрхлэх” тусгай зөвшөөрлийг цөөн аж ахуйн нэгжид олгосноор 10 гаруй жилийн “толгойны өвчин” намдах болсон. Эрдэнэт үйлдвэр “Цэцүүх трейд”, “Монпити ойл” ХХК-тай хамтран ажилласнаар 10.25 тонн хуванцар сав, 200 литрийн сав 669 ширхэг, 50 кг-ийн шуудай 10.6 тонныг битүү 13 вагоноор хүргүүлсэн бол 160 тонн ажилласан масло, 722 хаягдал дугуйг битүү болон задгай машинд ачиж илгээсэн байна. “Цэцүүх трейд” ХХК нь ашигласан химийн бодисын полиэтилен торх, полипропилен шуудай, баглаа боодлыг дахин боловсруулж хуванцар эд үйлдвэрлэдэг. Харин “Монпити ойл” ХХК нь хаягдал тосыг дахин боловсруулж жилд 750-800 литр дизель түлш гаргадаг аж. Ийнхүү Эрдэнэт үйлдвэрийн аюултай хог хаягдал эх оронд хэрэгтэй бүтээгдэхүүн болон хувирч үр ашгаа өгч байна.     Дашрамд дуулгахад Эрдэнэт үйлдвэрийн Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн хэлтэс Шинжлэх ухааны академиийн Химийн хүрээлэнтэй хамтран “Аюултай хог хаягдлын менежмент” сэдэвт сургалтыг Ерөнхий захиргааны I байранд өнөөдөр зохион байгууллаа. Сургалтад үйлдвэрийн бүтцийн нэгжийн хог баягдал болон химийн бодис хариуцагч нар хамрагдаж, аюултай хог хаягдлын хууль эрх зүйн орчин, эх үүсвэр дээр нь хадгалах арга технологи, шилжүүлэх, тээвэрлэх, цахим болон цахилгаан хог хаягдлыг дахин боловсруулах, булшлах, устгах, цогц менежментийн талаар номын “дуу” сонсов.    М.Одгэрэл                                 Дэлгэрэнгүй...
  • Г.Тулга: Орхон нийтийн тээврийн үйлчилгээ цахимжсан анхны аймаг болно

       “Систем инженерчлэл Монгол” компанийн гүйцэтгэх захирал “E-pass” буюу Эрдэнэт хотын нийтийн тээврийн үйлчилгээг цахимжуулах төслийн удирдагч Г.Тулгатай ярилцлаа.    -Нийтийн тээврийн хөгжил, цаашдын чиг хандлагын талаар өөрийн бодлоо манай уншигчидтай хуваалцана уу?    -Нийтийн тээврээр зорчигчдын хамгийн хүндрэлтэй асуудал нь төлбөр төлөлт, хяналтын систем.Зорчигчид ч технологид суурилсан хялбар, хурдан аргаар төлбөр төлөхийг хүсэх болсон. Тасалбар худалдан авах дараалал, цалинжуулсан тасалбар таслагч, бэлэн мөнгөөр тооцоо хийх зэрэг асуудлууд аль хэдийн ард хоцорч, зүгээр л карт эсвэл гар утсаа уншуулж байна. Энэ бэлэн бус мөнгөний систем буюу нийтийн тээвэрт цахим хэрэглээг бүрэн нэвтрүүлсэн дэлхийн 100 гаруй хот байна. Энэ шийдлүүд хотуудад дагалдах давуу талуудыг ч бий болгож байна. Жишээ нь өдөрт 8.5 сая хүн зорчдог Лондонд хэрэгжүүлэхэд картын технологи, төлөвлөлт, техникийн болон худалдаалах асуудлыг шийдвэрлэх төвөгтэй байдал үүссэн. Эдгээрийг мастер картаар шийдсэн нь сайн хэрэгжиж, олон хотууд загвар болгоод явж байна. Нью Йоркд уг системийг энэ онд бүрэн хэрэгжүүлэх бөгөөд дэлхийн том хотыг  өндөр түвшний системтэй болгоно гэж үздэг. Мексикт нийтийн тээвэрт төлбөрийг банкны картаар хийх болсноор эдийн засгийн эерэг нөлөөлөл авчирсан. Үүний жишгээр Монгол улс цахимжсан картыг Улаанбаатар хотод хэрэгжүүлээд явж байна. Хэрэгжилтийн эхний үед хуучин дүрмээ ашиглан тасалбар авахыг хүсдэг, карт худалдан авдаггүй, цэнэглэдэггүй, хөнгөлөлт-чөлөөлөлтийг шийдвэрлэх, санхүүжилтийг зохицуулах зэрэг олон бэрхшээл саад гарсан ч өнөөдөр үйл ажиллагаа тогтворжиж, тодорхой үр дүнд хүрч байна.    -Эрдэнэт хотод энэ төсөл хэрэгжих болсон шалтгаан, нөхцөл юу вэ?    -Орхон аймгийн Засаг даргын тамгын газраас 2016-2020 онд Эрдэнэт хотыг “Ухаалаг хот” болгон хөгжүүлэх ажил эхэлж, дижитал технологийг эрүүл мэнд, зам тээвэр, боловсрол, оршин суугчдын үйлчилгээнд нэвтрүүлэх зорилт тавьсан. Мөн аймгийн нийтийн тээвэр эрхлэгч аж ахуйн нэгж байгууллагуудын тээврийн хэрэгсэлд хэмжих хэрэгсэл суурилуулан бүртгэл, хяналтын нэгдсэн системийг бүрдүүлэхээр шийдвэрлэсний дагуу манай компани 2018 онд тус аймагт үйлчилгээ үзүүлж байгаа автобуснуудад GPS систем нэвтрүүлсэн. Одоо системийн үйл ажиллагааг  бүрэн хариуцан ажиллаж байна. Аймгийн ЗДТГ-аас гарааны бизнес, инновацын байгууллагуудыг дэмжих бодлого барьж ажиллаж байгаа. Өмнө нь хамтран гүйцэтгэсэн ажил амжилттай хэрэгжсэн давуу тал бидэнд бий. Ингээд Орхон аймгийн Засаг даргын тамгын газар, Авто тээврийн төв, төсөлд хамрагдах гурван автобус компанитай 2019 оны зургадугаар сарын 27-нд гэрээ хийж уг төсөл хэрэгжүүлж байна. Төслийн нөхцөлийн хувьд бид орон нутгийн автобус компаниудын төсвөөс нэг ч төгрөг авахгүйгээр 100 хувь өөрсдөө шийдэх үүрэг хүлээсэн. Энэ төслийн эхний шатанд 600 орчим сая төгрөгийн санхүүжилт орно. Нэг онцлог нь монгол залуусын бүтээсэн программ хангамж, угсралт,суурилуулалт энэ онд багтаан хийгдэнэ.     -Төслийн давуу талыг гэрээлэгч талуудын хувьд яаж харж байна вэ?    -Шийдвэрлэх асуудлууд төрийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэгч байгууллага болон аж ахуйн нэгжүүдэд ч байна. Аж ахуй нэгжүүдийн алдагдал, рейстэй холбоотой асуудал, төрөөс олгох санхүүжилт, төсвийн ачаалал гэх мэт асуудлыг хэрэгжүүлэх төслийнхөө хүрээнд шийдвэрлэхээр ажиллаж байна. Асуудлуудаа тодруулаад, шийдвэрлэх боломжуудыг судлаад, шийдлүүдийг оруулаад явж байна. Үүний зэрэгцээ технологийн шинэ чиг хандлагуудаа ч орхигдуулж болохгүй. Хамгийн ашигтай, хэрэглэгчдэд хялбар, зөв шийдлүүд байх ёстой. Ер нь гэрээлэгч талуудад аль алинд нь ашигтай байдлаар шийдэх, цаашдын хамтын ажиллагаанд нь тусламж дэмжлэг үзүүлнэ. Ямартаа ч төсөл хэрэгжээд бүгд үр ашиг хүртэж буйд сэтгэл ханамжтай байна.   -Төсөл хэрэгжүүлэх явцад “Start Up” компанийн хувьд бэрхшээл тулгарч байна уу?    -Залуу компанийн хувьд бэрхшээл олон байгаа. Бидний хувьд төрийн болон аж ахуйн нэгжтэй гурвалсан гэрээ байгуулан, санхүүжилтээ өөрсдөө босгон ажиллаж байгаа анхны төсөл. Гэрээлэгч талуудтайгаа гэрээгээ хүндэтгэн ажиллах, мэдээлэл солилцох, харилцаа хамтын ажиллагаа чухал. Ер нь төслийн менежменттэй холбоотой асуудлуудыг талууддаа ойлгуулах, мөн компанийнхаа залуусын ур чадвар, чадамжийг сайжруулах, нутагшуулах гээд нэлээд олон талт ажил өрнүүлж байна. Компанийн хувьд асуудлыг дэвшлүүд ирнэ гэж харж байгаа. Төсөл удирдсан  залуу хүний хувьд ч гэсэн давхар суралцаад явж байна.   -Төслийг орон нутаг болон автобус компаниудаас зардал гаргахгүй өөрийн хөрөнгөөр шийдвэрлэх нь эрсдэлтэй санагдах юм. Энэ талаар тодруулна уу?    -Бидний “Start Up” залуу компани. Том зорилготой бас эрсдэл үүрч байж амжилтад хүрнэ. Хувийн байгууллага санхүүжилтээ өөрсдөө гарган, олон нийт, улс орондоо хэрэгтэй төсөл хэрэгжүүлэх туршлага дэлхий дахинд  бий. Жишээ нь БНХАУ-д хувийн компаниуд зам барьж, хураамжийн орлогоороо зардлаа нөхдөг. Ингэж хувийн байгууллага өөрсдөө зардлаа гаргаж, нийгэмд тулгарсан асуудлыг богино хугацаанд шийдвэрлэх нь зөв гарц. Ялангуяа улсын төсөв хязгаарлалттай үед, боломжтой ажлуудыг хувийн компаниудад хариуцуулж хийлгэвэл хариуцлага, чанар дагалдана. Учир нь тухайн компани гаргасан зардлаа хөрөнгө оруулалт хийсэн зүйлийнхээ үйл ажиллагаанаас нөхдөг тул баталгаат хугацааны асуудлыг гүйцэтгэгч бүрэн хариуцдаг. Компани ч өсөж дэвжих, туршлагажих боломжтой.    -Цаашид хэрэгжүүлэхээр зорьсон ажлаасаа танилцуулна уу?   -Бидний хамгийн эхний зорилт энэ төслөө амжилттай хэрэгжүүлж нэвтрүүлэх явдал.  Хэрэгжүүлээд зогсохгүй дараагийн шатуудаа зураглан, төлөвлөөд явж байна. Цаашид үйлчилгээний стандарт тохирсон UBCAB онлайн такси үйлчилгээг нэвтрүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл нийтийн тээвэр болон такси үйлчилгээний стандартыг ахиулж, төлбөр тооцооны нэгдсэн систем оруулах, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх талаар ажиллана даа. Ер нь Эрдэнэт хотыг шинжлэх ухаан, инновацын суурь жишиг хот болгох концепцийг улс даяар харуулах том зорилготой. Ингэснээр үндэсний  компаниуд, залуучууд нийгмийн тодорхой асуудлыг шийдвэрлэж чадна гэдэгт итгэлтэй байна.    -Танд ажлын өндөр амжилт хүсье.   - Баярлалаа. Зорчигчдод хандаж хэлэхэд та бүхэн манай хэрэгжүүлж байгаа төслийн Erdenet Epass пэйж хуудаст нэгдэж мэдээлэл авч, саналаа илгээж байгаарай. Таны санал бидэнд үнэ цэнтэй байх болно.                                                                                                                             Т.БАТЧУЛУУН   Дэлгэрэнгүй...
  • Нараар эрчим хүч үйлдвэрлэж байна

       Нартай үед нарнаас эрчим хүч үйлдвэрлэж хэрэглэгчдийг цахилгаанаар хангадаг , илүүдэл эрчим хүчийг сүлжээ рүү шилжүүлдэг, наргүй үед автоматаар сүлжээнээс эрчим хүчээ авдаг On-grid системийг нэвтрүүлснээр гурван сарын хугацаанд 300 гаруй мянган төгрөгийн эрчим хүч үйлдвэрлэжээ. Энэ төслийг Шагдарын Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийн Эрчим хүч мэдээллийн технологийн тэнхимийн дэд профессор Б.Хээрийнбаатар санаачилжээ. Тус төслийн хүрээнд хийгдсэн  Нарны судалгааны лабораторийн нээлтийн үйл ажиллагаа өнөөдөр боллоо.    Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр Дээд боловсролыг дэмжих төрийн бодлого хэрэгжиж байгаа таатай нөхцөл бүрдсэн энэ үед Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийн Оюутны байрны цахилгаан хэрэглээний эх үүсвэрийг Сэргээгдэх эрчим хүчний нарны фото үүсгүүр  бүхий эрчим хүчээр хангах төслийг хэрэгжүүлээд байгаа нь энэ юм.    Төслийн багийнхан өнгөрөгч 6-р сарын 28-нд 5 квт цагийн эрчим хүч үйлдвэрлэдэг нарныхаа станцын 50 хувийг залгасан байна. Өнөөдрийн байдлаар 300 гаруй мянган төгрөгийн эрчим хүч үйлдвэрлэж сургуулийнхаа хэрэгцээнд нийлүүлжээ. Ухаалаг инвертерийн тусламжтайгаар гар утсандаа бүх мэдээллийг авч, оюутнууд судалгааны ажил хийхэд бүрэн боломжтой болжээ.    ШУТИС-ын хэмжээнд анх удаагаа Нарны судалгааны лабораторитой болсноор эрчим хүч хэмнэж, Технологийн сургуулийнхаа эрчим хүчний 30 гаруй хувийг нараар шийдэж байна.    “Цаашид Эрдэнэт үйлдвэрийн алслагдсан байршилтай газруудад гэрэлтүүлгийг энэ системээр хангахаар төлөвлөсөн ажлууд олон бий” гэж төслийг санаачлагч ярьж байна. Ингэснээр уламжлалт эрчим хүчнээс илүү Сэргээгдэх эрчим хүч рүү дэлхий нийтээр түрэн орж ирж байгаа энэ үед оновчтой, ухаалаг шийдэл бүхий энэхүү төсөл өргөжих боломжтой юм. А.Бямбамаа   Дэлгэрэнгүй...
  • Цахилгааны цехийн ирээдүй гэрэлтэй байна

       Эрдэнэт үйлдвэр зэс, молибдены баяжмал үйлдвэрлэн гаргах үндсэн үйл ажиллагаатай. Үйлдвэрлэлийн процессыг тасралтгүй, найдвартай  явуулахад  хамгийн чухал хүчин зүйл нь эрчим хүч. Цахилгаан, дулаан, уур, усгүйгээр Эрдэнэт  үйлдвэрийг төсөөлөхөд бэрх. Иймээс бид үйлдвэрийн процесст амин чухал үүрэгтэй цех, хэсгүүдийн үйл ажиллагааг цувралаар сурвалжилж, тэдний гол хөдөлгөгч хүч болсон ажилтнуудын төлөөлөлтэй уулзаж ярилцах юм. Эхнийх нь “Хэрэглэгчдийг чанартай эрчим хүчээр найдвартай соёлтой хангах” эрхэм зорилготой Цахилгаан цех. Үйлдвэрийн дүүрэгт орших эдний офисс багахан цэцэрлэгт хүрээлэнг санагдуулам. Харин хана, шалыг нэгэн хархүү гялалзтал угааж зогсох нь содон. Тэр багш мэргэжилтэй ч ижийгээ залгамжлан ажлын байрыг цэмцийлгэж  буй нь тэр.    Цахилгаан цех нь Шугам сүлжээ дэд станц, Реле хамгаалалт автоматик, Теле механик, Цахилгаан техникийн тусгай лаборатори, Шуурхай үйлчилгээ диспетчерийн, Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн засварын, Захиргааны гэх долоон хэсэгтэй. Тэд Эрдэнэт үйлдвэрийн өндөр хүчдэлийн цахилгаан тоног төхөөрөмжийн найдвартай ажиллагааг ханган ажиллаж, эрчим хүч түгээн дамжуулдаг.     Бид энэ эрхэм үйлсийн эзэд залуусын төлөөлөлтэй уулзаж дараах асуултад хариулт авсан  юм.    Цахилгаан техникийн тусгай лабораторийн хэмжилт тохируулга туршилтын инженер В.Анхбаяр: Онцгой боловсон хүчин байхыг эрмэлздэг        - Эрдэнэт үйлдвэртэй хэрхэн холбогдсон бэ?    - Би  Эрдэнэт үйлдвэрт 10 дахь жилдээ ажиллаж байна. Эхний хоёр жил цахилгаанчнаар, тэгээд л инженер болсон.    - Таны ажил мэргэжлийн онцлог юу вэ?    - Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд цахилгаан тоног төхөөрөмжийн хэмжилт туршилт хийдэг. Манай лаборатори төвийн бүсийн бүх аймагт туршилт хийх эрхтэй. Өндөр хүчин чадалтай төхөөрөмжөөр тоноглогдсон. Тухайлбал Авсралийн Баур фирмийн явуулын лабораторийг өнгөрсөн жил авсан. Энэ нь Монголд ганцхан бөгөөд манайд ашиглагдаж байна. Цахилгаан гүйдэл таван мэдрэхүйгээр мэдэгдэхгүй. Иймээс тусгай зориулалтын дурангаар халалт дуранддаг. Нил ягаан туяаны үзлэгээр цахилгаан тоног төхөөрөмжийн гэмтэл илрүүлэх хамгийн сүүлийн үеийн ФлирТ1020 төхөөрөмж саяхан манайд ирсэн.    - Эрдэнэт үйлдвэрт залуус хөгжих боломж хэр байдаг вэ?    - Боломжтой. Залуусыг сургах хөгжүүлэх талаар үйлдвэр, цехийн удирдлагаас их анхаардаг. Тухайлбал, саяхан Эрчим зүйн хэлтэс манай цехтэй хамтран орчин үеийн Матлаб-ын сургалт явуулсан. Энэ чиглэлээр Монголдоо “толгой цохих” мэргэжилтэн, профессор Н.Ариунболор багшийг  урьж заалгасан. Энэ программ нь  маш том мэдээллийн сан дээр боловсруулалт хийснээр  хэрэгтэй зүйлээ авах, шинийг хийж  үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх, бас эрдэм шинжилгээ судалгааны ажил хийх ч  боломжтой.  Энэ программыг ашиглан ороомгийн групп  тодорхойлох механик ажиллагаатай багажийг автоматжуулан бүрэн автомат багаж зохион бүтээх санаа байна. Одоогоор  янз бүрийн  трансформатор дээр ашиглахад хэр байх, холболтын төрлийг өөрчлөн туршин судалж  байна.  Алсдаа судалгааны ажил хийх сонирхол байгаа.    - Таны цаашдын зорилго?    - Би  шинэ юм сурч, мэдэх эрмэлзэлтэй. Орос хэлийг бие даан сурсан. Англи хэлний мэдлэгээ улам ахиулахаар хичээж байгаа. Бидний үеийнхэн интернетээр олон зүйл сурах боломж байна. Цаашдаа мэргэжлээрээ  гадаадад магистрт сурах  хүсэл бий. Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн тусгай лаборатори улсад ганц байх онцгой лаборатори. Үүнд  нийцсэн онцгой боловсон хүчин байхын төлөө мэрийдэг. Бүх талын  ялангуяа цахилгаан тоног төхөөрөмжийн өргөн мэдлэгтэй болохын төлөө чармайж явна.    Шугам сүлжээ, дэд станцын хэсгийн туршилт, хэмжилт хамгаалалтын инженер Г.Ган-Эрдэнэ: Залуу хүн чадахгүй гэж хэлэх эрхгүй         - Эрдэнэт үйлдвэртэй хэрхэн холбогдсон бэ?    - Би аавынхаа ажил мэргэжлийг өвлөн цахилгаанчин болсон. Аав  Ш.Гансуурь минь энэ цехэд олон жил ажилласан, ажилч хичээнгүй хүн байсан юм. Би аавынхаа  үйлсийг үргэлжлүүлж яваагаараа бахархаж, нэрийг нь өндөрт өргөж явахсан гэж хичээдэг. Би мэргэжилдээ их дуртай.    - Таны ажил мэргэжлийн онцлог юу вэ?    - Эрдэнэт үйлдвэрийн өндөр хүчдэлийн цахилгаан тоног төхөөрөмжийн засвар, угсралтын үйл ажиллагааг хариуцдаг. Засвар үйлчилгээг цаг тухайд нь чанартай хийснээр үндсэн үйлдвэрлэлийн тасралтгүй ажиллагаа, цаашлаад үйлдвэрлэлийн үр ашгийг нэмэгдүүлэхэд чухал  нөлөөтэй.  6кВ-ын кабель гэмтлээ гэхэд тухайн тэжээж буй тоног төхөөрөмж хүчдэлгүй болно. Бид аль болох шуурхай ажиллан холболт хийж, тоног төхөөрөмжийг хүчдэлтэй болгох жишээтэй.    - Эрдэнэт үйлдвэрт залуус хөгжих боломж хэр байдаг вэ?    - Боломжтой. Энэ жил манай цехийн ажилтнуудад явуулсан  Диг сайлант компанийн Повер Фактор программын сургалт их таалагдсан. Цахилгаан системийг бүхэлд нь программд оруулж бүх төрлийн тооцоо судалгаа хийх боломжтой юм билээ. Би үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ, Технологийн сургуульд мэргэжлээрээ багшилдаг. Ер нь мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн судалж, бас гадаад хэлийг шамдан суралцаж байна.  Мөн цехийнхээ Бүтээмж инновацийн чиглүүлэгчээр ажиллаад жил боллоо. Бүтээмж инновацийн сургалтад олонтаа хамрагдсан. Эндээс сурч мэдсэнээ хамт олондоо түгээж байгаа. Ажиллагчдынхаа хандлагыг өөрчилж, шинийг санаачлах идэвхийг нь өрнүүлэх чиглэлээр  ажиллах урамтай бас сонирхолтой байдаг. Хамтдаа бүтээж, хамтдаа хөгжихийг хүсдэг.    - Таны цаашдын зорилго?    - Мэргэжлийн ном болон уран зохиолын ном унших дуртай. Саяхан Цахилгаан цехийн шинэ ажилтнуудад зориулсан гарын авлага хэвлэн гаргасан. Цаашдаа мэргэжлийнхээ дагуу ном бичих төлөвлөгөө бий. Залуу насандаа хийж бүтээж, сурч боловсорч, өөрийгөө байнга хөгжүүлэх хэрэгтэй гэж боддог. Миний хувьд “Залуу хүн чадахгүй гэж хэлэх эрхгүй” гэж боддог.         Үйлдвэр техникийн албаны дарга техникийн шинэчлэл, төлөвлөгөө хэрхэн биелж буй талаар ийн ярилаа   Н.Чулуунбаатар: Техникийн шинэчлэл эрчимтэй өрнөж байна      - Техник шинэчлэлийн хүрээнд  хийж буй ажлаасаа ярина уу?    - Цахилгааны цехэд техник тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл эрчимтэй өрнөж байна. Манай цехийн удирдлага, хамт олны санаачилга, үйлдвэрийн удирдлагын дэмжлэгээр энэ ажил тун урагштай яваа. Тухайлбал, Цахилгаан тоног төхөөрөмж засварын хэсэгт ороомог сугалах тусгай технологитой. Монгол улсад анхны төхөөрөмжийг бид хүлээн авлаа. Тус төхөөрөмж нь нэлээн нарийн технологитой учраас үйлдвэрлэгч  компаниас мэргэжилтэн ирж тохируулах юм. 35/110кВ-ын сэлгэн залгалтын аппаратур буюу элегазын таслуурын шинэчлэл мөн үргэлжилж байна. Бид сүүлийн 10 жилийн хугацаанд ихэнх дэд станцуудаа сольж дууслаа. Очистные-Б 35кВ-ын шугамын 2 дэд станц захиалсан, хугацаанаас хойшилж саяхан худалдан авалт хийгдлээ. Дулааны улиралд сольдог дүрмийн дагуу ирэх хавар суурилуулна. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын цахилгаан хангамжийг хянаж удирддаг Телемеханикийн хэсгийн СКАДА системийн программ хангамж үндсэндээ бүрэн шинэчлэгдэж уг ажлыг Шнейдер Электрик Энлайт компани хийж дуусгалаа. Манай Цахилгаан техникийн тусгай лаборатори улсын хэмжээний тусгай зөвшөөрөлтэй лаборатори. Энд орчин үеийн өндөр түвшний нарийн хэмжүүрүүд нийлүүлэгдэж байгаа. Манай үйлдвэрийн Дулааны цахилгаан станц өргөтгөснөөр орчин үеийн өндөр чадал, өндөр хүчдэлтэй тоног төхөөрөмжүүд суурилагдсан. Энд хийх туршилт, хэмжилтийн зориулалтаар нилээд олон багаж төхөөрөмж авсан. Тухайлбал 110кВ-ын дэд станцын кабель, агаарын шугам, трансформаторт өндөр хүчдэлийн туршилт хийх зөөврийн төхөөрөмж оруулж ирсэн. Үүгээр ЦРП-10 дэд станцын шинэ трансформатор туршсан. Эхний туршилт амжилттай болсон. 35кВ-ын дэд станцын 10000кВА чадалтай трансформаторын шинэчлэл хийгдэж байна. Хоёр жилийн турш Худалдан авалт, хангамжийн хэлтэстэй хамтран ажиллаж трансформатор хүлээн авсан. Казахстанаас хоёр мэргэжилтэн ирж манай инженерүүдтэй хамтран угсарч, туршилт хийлээ.     - Ган бөөрөнцгийн цехийн шинэчлэлтэй холбоотойгоор цахилгаан хангамж шинэчлэгдэх үү?    - Тийм ээ. Ган бөөрөнцгийн цех  коксожсон нүүрс шатааж, ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэдэг технологио өөрчлөн  индукцийн зуух тавьж буйтай холбогдуулан их чадлын тусгай цахилгаан хангамж хэрэгтэй болсон. Үүнтэй холбогдуулан тэжээлийн 6 кВ-ын агаарын шугам татах бэлтгэл ажил хийгдэж байна. 12-р сард Ган бөөрөнцгийн цехийн тоног төхөөрөмж шинэчлэгдэн ашиглалтад ороход цахилгаан хангамжийн асуудлыг бид бүрэн шийдэх ёстой. Одоогоор кабель суурилуулах болон агаарын шугамуудын тулгуурын  суурийг бэлтгэж байна.     - Мэргэжилтнүүдээ сургах, дадлагажуулах чиглэлээр сүүлийн үед ямар ажил хийж байна?    - Шинэ тоног төхөөрөмж суурилуулж буйтай холбогдуулан мэргэжилтнүүдээ мэргэшүүлэх, мэргэжлийг нь дээшлүүлэх ажил давхар явж байна. Реле хамгаалалт автоматикийн хэсгийн даргыг саяхан бид “Шанхайн экспо” үзэсгэлэнд оролцуулсан. ABB компанийн хөдөлгүүрийн туршилт засварын чиглэлээр Хөдөлгүүр засварын мастерыг мөн БНХАУ-ын Шанхай хотод сургалтад явуулах гэж байна. Хүний нөөцийн бодлогоор дөрвөн инженерийг ОХУ-ын Их сургуульд магистрын сургалтад явуулах гэж байна.    - Төлөвлөгөөт ажил хэр биелж байна?    - Манай цех тусгай тоног төхөөрөмж ашиглан Эрдэнэт үйлдвэрт жилд ойролцоогоор 906 сая.кВт/цаг цахилгаан эрчим хүч түгээж, дамжуулдаг. Энэ ажлаа тасралтгүй, найдвартай явуулахын тулд тоног төхөөрөмжүүдээ зогсолтгүй, баталгаатай ажиллуулах ёстой. Үүний тулд төлөвлөгөөний дагуу жилийн турш урсгал болон их засварын ажил хийдэг. Одоогоор доторх тоног төхөөрөмжийг засварлах ажил хийж байна. Өнөөдрийг хүртэл тайлант хугацаанд төлөвлөсөн ажлууд 100 хувийн биелэлттэй явна. Энэ оны 12 дугаар сарын 20 гэхэд жилийн төлөвлөгөөгөө бүрэн биелүүлэх зорилготой ажиллаж байна.   Я.ЭНХТУЯА Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Туршилтаар шахмал түлш хийж эхэллээ

       Эрдэнэт үйлдвэр нийгмийн хариуцлагатай жишиг уурхайн хувьд олон нийтэд чиглэсэн томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлдэг юм. Энэ удаа  агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор байгальд ээлтэй, утаагүй, шахмал түлш хийх үйл ажиллагааг туршилтаар эхлүүллээ.    Эрдэнэт үйлдвэрийн Дулааны цахилгаан станцын Түлш дамжуулах хэсэг дээр жижиг хэмжээний технологи суурилуулан ОХУ-ын PMI sysmems компанийн гурван инженерийг авч ирж туршилтаар шахмал түлш үйлдвэрлэх ажлыг эхлүүлээд байгаа юм.    Химийн барьцалдуулагч ямар нэгэн бодис ороогүй харин ч модны навч, үртэс, хамгийн хямд түүхий нүүрсийг баяжуулан  шахмал түлш хийн туршиж байна. Бүр төрлийн зууханд хэрэглэж болох тал дээр анхааран хүний бие, эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй байх тал дээр туршилт хийгдэж байна.     Туршилт эхлээд гурав хонож байна. 11-р сарын нэгэн гэхэд туршилтын хугацаа дуусаж лабораторын шинжилгээ хийлгэн хүлээн зөвшөөрөгдвөл аймгийн айл өрхүүдэд, төрөл бүрийн зуухтай айлуудад туршиж, нэвтрүүлэх юм.     Дашрамд дуулгахад энэ шахмал түлшийг Оросын холбооны улсын анчид, хүчний байгууллагынхан битүү газарт, майханд хэрэглэдэг юм байна. Орхон аймгийн хэмжээнд 13190 орчим айл гал түлдэг гэсэн судалгаа байна. Энэ туршилт амжилттай болсон тохиолдолд хямд үнээр, утаагүй, байгаль орчин, хүний биед сөрөг нөлөөгүй  энэхүү шахмал түлшийг нэвтрүүлэн энэ технологийг нутагшуулахаар ажиллаж байна.                                                                                           А.Бямбамаа                   Дэлгэрэнгүй...
  • О.ОТГОНБАЯР: Хүний нөөцийн бодлогыг нотолгоонд суурилсан шинжлэх ухаанч байдлаар хөгжүүлэх нь чухал

       “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Захиргаа, хүний нөөцийн бодлогын газрын дарга О.Отгонбаяртай ярилцлаа.   - “Эрдэнэт” үйлдвэрийг Төрийн өмчит үйлдвэрийн газар болгоод тодорхой хугацаа өнгөрлөө. Энэ хугацаанд бүтэц, нэгжийн өөрчлөлт хийх зэрэг нэлээд ажил өрнөсөн байх.  Ямар өөрчлөлтүүд хийгдсэн бэ?    - Монгол Улсын Засгийн газрын 2019 оны 03-р сарын 21-ны өдрийн 102 дугаар тогтоолоор “Эрдэнэт” үйлдвэрийг төрийн өмчит үйлдвэрийн газар болгосон. Үүнтэй холбоотой үйлдвэрт мөрдөгдөж байгаа дүрэм журам, хөдөлмөрийн харилцааны баримт бичгүүдийг шинэчлэх томоохон цар хүрээтэй ажлууд хийгдлээ. Бид үйлдвэрийн 6000 гаруй ажилтны хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны тодорхойлолт шинэчлэх, мөн үйлдвэрийн газрын ажилтнуудын хүний нөөцийн мэдээллийн сангийн сайжруулалтын  ажлыг холбогдох хэлтсүүдтэй хамтарч богино хугацаанд хийж гүйцэтгэж байна.    - Бүтэц, орон тоо өөрчлөгдөхтэй зэрэгцэн албан тушаалын томилгоо хийгддэг. Хэр өөрчлөлт орсон бэ?    - Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газрын  баталсан бүтцийн дагуу  Монгол Улсын Засгийн газрын баримталж буй удирдах ажилтныг шаталсан мерит зарчмаар дэвшүүлэн ажиллуулах чиглэлийг баримтлан  үйлдвэрийн газрын удирдах ажилтнуудыг Ерөнхий захирал томилсон. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын нийт удирдах ажилтнуудын  90 хувь нь үйлдвэрт  тодорхой албан тушаалд ажиллаж байсан ажилтнууд бол,  41.8 хувь нь 45 хүртэл насны залуу ажилтнууд,  62.7% нь төрөлх үйлдвэртээ 11-ээс дээш жил ажилласан  бүх шатны удирдлагын  түвшинд тогтвортой ажиллаж,  хүний нөөцийн бодлогын хүрээнд олон жил бэлтгэгдсэн, уул уурхайн салбарын туршлагатай ажилтнууд ч ажиллаж байна. Хөдөлмөрийн зах зээл дээрээс мэргэжлийн туршлагатай цөөн мэргэжилтнийг урьж ажиллуулсан.  Манай үйлдвэрт туршлагатай, дадлагатай, мэргэжилтэй удирдах ажилтны хангалттай нөөц бий. Ер нь хүний нөөцийн бодлого гэдэг зөвхөн томилгоо төдий  асуудал биш. Үйлдвэрийн урт хугацааны хөгжлийн  бодлогын нэг чухал хэсэг.    - Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрийн статус өөрчлөгдсөнтэй холбоотойгоор ажиллагсадтай хийх гэрээг шинэчлэн байгуулсан гэсэн үг үү?      - Тийм. Үйлдвэрийн бүтэц зохион байгуулалт өөрчлөгдсөнтэй холбоотой хөдөлмөрийн харилцааны бүхий л баримт бичиг шинэчлэх шаардлага гарсан. Түүнээс ямар нэгэн байдлаар ажилчдыг  хоморголон халсан, өөрчилсөн зүйл байхгүй. Хуулийн дагуу өндөр насны тэтгэвэрт гарсан цөөн тооны хүн бий. Хүний нөөцийн бодлогын хүрээнд өндөр мэргэжилтэй инженер техникийн ажилтнуудыг зөв  байршуулан ажиллуулах асуудлыг үйлдвэрийн газрын Ерөнхий захирал, удирдах бүрэлдэхүүн онцгой анхаарч  ажиллаж байна. Энэ онд нийт бүтцийн нэгжийн 153 ажилтныг дэвшүүлэн ажиллуулсан бөгөөд эдгээр ажилтны 24%-ийг ажилчны орон тоон дээр ажиллаж буй дээд боловсролтой залуучууд эзэлж байгаа бол, 38.5% нь инженер техникийн ажилтнаас удирдах албан тушаал дэвшин ажилласан  байна. Мөн 66% нь залуу ажилтан байгаа нь үйлдвэрийн газрын  залуу чадварлаг  ажилтнуудыг дэмжих бодлогын хүрээнд тэдний ур чадварыг бодитой үнэлж байгаагийн тод жишээ гэж харж болно.    - Үйлдвэрийн газарт хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж буй Хүний нөөцийн хөгжлийн цогц хөтөлбөрийн талаар товч танилцуулна уу. Хүний нөөцийн бодлогыг бодит судалгаанд үндэслэх шаардлагатай гэж та бүхэн үзсэн үү?    - “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирлын А/656 тоот тушаалаар бид “Хүний нөөцийн хөгжлийн цогц хөтөлбөр” хэрэгжүүлэх ажлыг санаачлан зохион байгуулж байна. Энэ хүрээнд мянга гаруй ажилтныг хамарсан Сэтгэлзүйн болон социологийн судалгааны томоохон ажлыг мэргэжлийн байгууллага, мэргэжилтнүүдтэйгээ хамтран  хийж гүйцэтгэлээ. Энэ ажлын үр дүнгээр хүний нөөцийн хөгжлийн цогц хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд хөтөлбөр боловсруулах дэд хэсгүүдийг байгууллаа. Шинэ ажилтны дасан зохицох, Залуу ажилтныг дэмжих, Манлайллын буюу түлхүүр ажилтны, Ахмад ажилтанд зориулсан хөтөлбөрийг боловсруулан хэрэгжүүлэх дэд ажлын хэсгүүдийг байгууллаа. Тухайлбал шинэ ажилтны дасан зохицох хөтөлбөр гэхэд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 40 гаруй жилийн түүхэнд хүний нөөцийн нэг үе бүрэн солигдсонтой холбоотой уялдаж байгаа юм. Үйлдвэрийн нийт ажилтны нас насанд нь тохирсон  бодит судалгаа, нотолгоонд үндэслэсэн бодлого боловсруулан ажиллах нөхцөл шаардлага бидэнд зайлшгүй тулгарч байна. Залуу ажилтнуудыг дэмжих, хөгжих боломжоор хангах, түлхүүр ажилтны  манлайллыг урамшуулан  хөгжүүлэх нь  компанийн хүний нөөцийн бодлогыг тогтвортой авч явах, зөв хандлагатай чадварлаг хүний нөөцийг бүрдүүлэх чухал  нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэж бид харж байна.    - Судалгааны үр дүнгээс онцлох ямар асуудал байна вэ?    - Шинэ ажилчдын сэтгэлзүйн судалгаанаас харахад манай үйлдвэрт ажилд орсон залуу ажилчдын дундаж нас 31 байна. Тэд ажилдаа сэтгэл хангалуун байдал маш өндөр хувьтай байгаа нь судалгаагаас харагдсан. Ажил сайжруулах, шинийг санаачлах, сэтгэлгээ нь хайрцаглагдаагүй, уян хатан, ажлаа төгс хийх эрмэлзэлтэй, бусдын хяналтгүйгээр хариуцлагатай ажиллах хандлагатай байгааг эндээс харж болно. Мөн социологийн судалгаа хийгдсэн.  Шинээр ажилд орсон хүмүүст дасан зохицоход хэдий хугацаа орж байна, эерэг болон сөрөг хүчин зүйл юу байна гэх мэтчилэн маш нарийн судалсан. Ажилтны  тогтвортой ажиллах сэтгэлзүй өндөр байгаад шууд нөлөөлж буй хүчин зүйл нь бичил хамт олон юм гэдэг нь судалгаанаас харагдаж байна.  Шинэ залуу ажилчдыг тогтвортой ажиллуулж, тухайн ажлын байранд чадварлаг хүний нөөц болгон үлдээнэ гэдэг бол маш чухал асуудал. “Эрдэнэт”  үйлдвэр том хамт олон. Зөвхөн уул уурхай гэлтгүй эмнэлэг, нийгмийн харилцаа, аялал жуулчлал, спорт, урлаг зэрэг нийгмийн олон салбарын мэргэжлийн хүмүүс нэгдэж ажилладаг онцлогтой. Тиймээс шинэ хүмүүсийг үйлдвэртэй танилцуулах аялал зохион байгуулж, энэ том гэр бүлийн гишүүн болсныг нь танилцуулах гэх мэт олон ажил хийхээр төлөвлөж байна. Манай Технологийн сургуулийн удирдлага, мэргэжилтнүүд энэ хөтөлбөр дээр хамтран ажиллаж байна. Судалгаанаас харахад, шинээр ажилд орсон хүмүүст мэдээлэл дутмаг байдал зонхилж байгааг олж харсан. Бид үүн дээр анхаарч ажиллана.    - Үйлдвэрт тэтгэврийн насанд дөхсөн ахмад ажилтнууд цөөнгүй хувийг эзэлдэг. Тэдэнд чиглэсэн ямар бодлого байх  вэ?    - Манайд салбартаа дээгүүрт үнэлэгдэх арвин туршлагатай ахмад ажилтнууд олон бий. Ахмад ажилтны судалгаанд оролцогчдын 84.2  хувь тэтгэвэрт гарахад сэтгэл зүйн бэлтгэл маш чухал гэж үзсэн бөгөөд ахмад ажилтанд зориулсан бодлого хөтөлбөр чухал гэдэгтэй санал нэгдсэн байна. Судалгааны дүнгээс харахад зарим талаар шинийг санаачлах эрмэлзэл буурсан ч мэдсэн сурснаа бусдадаа зааж өгөх чин хүсэлтэй байдаг. Тэдний эрүүл мэнд, эрүүл амьдралын хэв маяг, нийгмийн халамж, үйлчилгээ болон  тэтгэврээс гадна нэмэлт орлоготой болох боломжийн талаар сургаж, бэлтгэх хэрэгцээтэй байна. Харин залуу ажилтнууд ахмадуудаасаа илүү үлгэр дуурайлал, зөв хандлагыг хүлээж байдаг нь судалгаанаас харагдсан.    - “Эрдэнэт” үйлдвэрт ажилд орох хүсэлтэй хүн олон байдаг. Сул ажлын орон тоо байхгүйн зовлон хэзээд л байдаг шүү дээ. Он гарсаар хэдэн ажлын байранд сонгон шалгаруулалт хийсэн бэ?    - “Эрдэнэт” үйлдвэр Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газраас батлагдсан хязгаар дотор хүний нөөцийн бүрдүүлэлт хийнэ. Тогтвортой ажлын байр, тодорхой хэмжээний өндөр цалин хөлсийг дагаад хүний нөөцийн хөдөлгөөн маш бага байдаг. Тогтворжилтын коэффициент өндөр гэсэн үг. Яагаад гэвэл хүмүүс нэгэнт ажилд орсон бол ажлаас гарах сонирхол, магадлал маш бага. Манай ажлын байрны гол хөдөлгөөн  ажилтан хүн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох тохиолдолд гардаг. Гэхдээ хамтын гэрээний 2.4 заалтаар “Эрдэнэт” үйлдвэрт 20-иос дээш жил ажилласан хүн тэтгэвэрт гарахдаа өөрийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн нэг хүүхдийг үе уламжлан ажиллуулах эрхтэй байдаг. Сул ажлын байрыг нээлттэй зарлаж сонгон шалгаруулалтаар иргэдийг ажилд авах зарчим баримтлан ажиллаж байна. Хагас жилийн байдлаар 53 ажлын байранд нээлттэй сонгон шалгаруулалтыг холбогдох мэргэжлийн хэлтэс, бүтцийн нэгжүүд зохион байгуулсан.    - Хамтын  гэрээний дээрх заалтыг зарим хүн “Үйлдвэрийн хүний нөөцийн бодлогыг алдагдуулж байна” гэж шүүмжилдэг. Эцэг эхийнхээ оронд ажилд орсон залуус ажлын шаардлага хангаж чаддаг уу?      - Хоёр талтай. Хамтын гэрээний энэ заалт хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа учраас буруу, эсвэл зөв гэх нь оновчгүй. Энэ заалт нь нэг талаас тухайн хүнийг тогтвортой сайн ажиллах хөшүүрэг болдог. Ажилтныхаа нийгмийн асуудлыг ч шийдвэрлэдэг сайн талтай. Нөгөө талаас тухайн ажлын байранд үнэхээр чадварлаг, авьяастай хүнийг шударгаар сонгон шалгаруулах зарчим алдагдаж байна уу гэвэл бас бодох л асуудал. Гэхдээ үе залгамжлан ажиллах гэж байгаа хүүхдүүдийг нь мэргэжлийн хувьд тэнцэж байна гээд ажилд шууд оруулчихдаггүй. Туршилтын хугацаанд тавигдсан шаардлага хангасан тохиолдолд үндсэн ажилтан болгодог.    - Манай үйлдвэр өөрийн гэсэн дотоод соёлтой, хариуцлагатай, улс нийгэмдээ ч өндөр ач тустай хамт олон. Гэвч цахим орчинд энэ хамт олны хийж бүтээснийг харлуулах оролдлого мэр сэр гардаг. Энэ талаар таны байр суурийг сонирхож болох уу?    - “Эрдэнэт” үйлдвэр бол хөгжлийн, түүхийн, үнэт зүйлийн хувьд ч маш их үнэ цэнтэй том байгууллага. Тийм ч учраас манай ахмадууд энэ бор уулын буян хишгээр сайхан амьдарч байна гэж хэлдэг шүү дээ. Үйлдвэр ямар ч статустай байлаа гэсэн энэ уурхайчин хамт олны нуруун дээр, энэ хүмүүсийн зүрх сэтгэл дээр л үйлдвэр тогтож, энэ баялаг бүтээгддэг.  Гэтэл тэр үнэт зүйлсээ харлуулж байгаа нь идэж буй будаа руугаа нулимахтай адил гэж би үзэж байна. Ажилтан ч, удирдлага ч байгууллагынхаа дотоод дүрэм журмыг мөрдөж ажиллах нь зохистой юм.    - Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолоор жил бүрийн 10-р сарын 15-ны өдрийг Хүний нөөцийн ажилтны өдөр болгон тэмдэглэдэг болсон. Энэ өдрийг та бүхэн хэрхэн угтаж байна вэ?    - Хүний нөөцийн ажилтны өдрийг угтаж үйлдвэрийн газрын хүний нөөцийн мэргэжилтнүүдийн ажил мэргэжлийг үнэлэх, тэдний ажил хөдөлмөрийг сурталчлах, мөн сургах хөгжүүлэх чиглэлээр тодорхой ажлыг төлөвлөн хийж байна. Манай хамт олон Монголын Хүний Нөөцийн институттэй хамтарсан Хүний нөөцийн удирдлага, хөдөлмөрийн эрхзүйн чиглэлийн сургалтыг амжилтай зохион явууллаа. Мөн хүний нөөцийн мэргэжилтнүүдийн үндэсний “НR DAY-2019” чуулганд хамт олны төлөөллийг оролцуулахаар төлөвлөж байна. Ер нь манай “Эрдэнэт” үйлдвэрийн хүний нөөцийн мэргэжилтнүүд маш чадварлаг, ажлын ачаалал даах чадвартай, нэг санаа зорилготой сайхан хамт олон байдаг. Тэднийгээ мэргэжлийн хувьд хөгжүүлж бодлогын түвшинд ажиллах боломжийг нээж өгөх нь бидний гол зорилго юм.  Эцэст нь хэлэхэд “Posche”  компанийн Ерөнхий менежер Петер Шуц-ын хэлсэнчлэн “Хандлагыг ажилд авч, ур чадварыг эзэмшүүлэх” асуудал ямар ч компанийн хүний нөөцийн бүрдүүлэлт, төлөвшилд чухал байдгийг онцольё доо.       - Цаг зав гаргаж ярилцлага өгсөнд баярлалаа. Та бүхний ажилд амжилт хүсье.   Б.УЧРАЛ Дэлгэрэнгүй...
  • “SAFETY FIRST-2019” уламжлалт тэмцээнд 20 баг өрсөлдөж байна

       Соёл урлагаар дамжуулан Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын дүрэм, журам, зааварчилгааг үйлдвэрийн нийт ажилчдад хүргэдэг “SAFETY FIRST-2019” уламжлалт тэмцээн өчигдөр эхэлж нээлтийн үйл ажиллагаагаа зохион байгууллаа. Тэмцээний нээлтэд үйлдвэрийн газрын бүтцийн нэгжүүдийн удирдлагууд хүрэлцэн ирж баяр хүргэж, нийт багууддаа амжилт хүслээ.    Ус хангамжийн цех, Эрдэнэт сувиллын цогцолборын тоглолтоор тэмцээн эхэлж, багууд асуулт хариулт, аюул түүний үр дагаврыг тогтоох даалгавруудаас гадна "Аюулгүй ажиллах соёл" сэдвээр урлагийн үзүүлбэр үзүүллээ. Хөгжөөн дэмжигчдийн дунд асуулт хариултын тэмцээнээр үргэлжилж, хөгжөөн дэмжигчдийн оролцоо, ирц багийн оноонд нөлөөлөх тул танхим дүүрэн үзэгчидтэй байлаа.    Энэхүү тэмцээнд жилд 100 гаруй ажилтан, албан хаагчид оролцдог бол хөгжөөн дэмжигчээр нэг удаагийн тоглолтыг 450 гаруй ажилтан үзэж, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал нэн чухал гэсэн ойлголтыг олон нийтэд түгээдэг юм.    “SAFETY FIRST” тэмцээн 1996 оноос хойш тасралтгүй 23 дахь жилдээ зохион байгуулагдаж, ажилчдын хүсэн хүлээдэг тэмцээн болтлоо өргөжиж, үйлдвэрийн газрын цех нэгжүүдийн оролцоо жилээс жилд нэмэгдэж байгааг зохион байгуулагчид онцоллоо.    Тэмцээнд Эрдэнэт үйлдвэрийн газрын 20 цехийн баг оролцож байна. Эхний шатны тэмцээн энэ сарын 17 хүртэл үргэлжилж шилдгүүд дараагийн шатанд оролцох юм. Эрдэнэт үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл ахуйн хэлтэс, Соёл урлагийн цогцолбор тэмцээнийг хамтран зохион байгуулж байгаа бөгөөд энэ удаагийн тэмцээн нь Соёл урлагийн цогцолборын өвөл цагийн соёл хүмүүжлийн ажлын эхлэл болж байгаагаар онцлог болж байна.                        А.Бямбамаа Фото: Б.Баттөгс     Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
Нэвтрүүлэг
   Эрдэнэт үйлдвэрийн Орос 19 дүгээр сургуулийн багш нарын хувьд энэ өдөр онцгой. Дэлхийн багш нарын баяр, Монголын багш нарын 53 дахь өдрийг тохиолдуулан орос сургуулийн сурагчид сурсан мэдсэнээ тайлагнаж, багш нартаа баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ. Эрдэнэт үйлдвэрийн Гадаад харилцааны бодлогын газрын дарга Г.Тэнгэр, Ерөнхий захиргааны гадаад мэргэжилтний асуудал хариуцсан туслах Холоденко Ю.Г тэргүүтэй бусад албаныхан оролцож, багш нарт баяр хүргэсэн юм. Хүүхдүүдийн нижигнэсэн алга ташилт дунд шагналаа авч, нүүр дүүрэн мишээх багш нарын царай цаанаа л нэг жаргалтай. ОХУ-д суралцах хүсэл эрмэлзэлтэй олон мянган хүүхдийн итгэлийн оч болсон энэ сургуулийг Эрдэнэт үйлдвэр орос ах нарын үед байгуулсан. Орос хэл дээр үндсэн хичээл нь явагддаг тус сургуулийн 1-11 дүгээр ангид энэ хичээлийн жилд 498 хүүхэд суралцаж, 37 багш ажиллаж байна. Хүүхдэд эх оронч үзэл төлөвшүүлэн, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах үзэлд сургах, нөхөрсөг, нийтэч, нээлттэй харилцааг эрхэмлэх гээд сургалтын олон хөтөлбөр тус сургуульд бий. Дуу хуур, бүжиг наадмаар чимсэн энэ өдрийн үйл ажиллагаа багш нарын сэтгэлд нийцсэн бололтой, хүүхдүүдээ өхөөрдөж харагдсан.
 
   
 
   
 
   
 
   
 
   Англи, герман хэлний багш Серова Валентина Алексеевна Орос сургуульд 23 дахь жилдээ багшилж байна. Тэрээр ОХУ-ын их, дээд сургуульд урилгаар суралцах эрх авсан шавь нараа өнгөрсөн хавар төгсгөжээ. Баярын энэ өдөр түүнтэй ярилцаж суухад Эрдэнэт хотын төлөө хийсэн бүхэнд нь баярлаж, бахархах сэтгэл өөрийн эрхгүй төрсөн юм. “Орос, Монгол ялгаагүй л миний хүүхэд. Тэд зөв хүн болж төлөвших ёстой” хэмээн инээмсэглэл тодруулах багшийн яриаг сийрүүлэн хүргэе. 
 
Англи-герман хэлний багш СЕРОВА ВАЛЕНТИНА АЛЕКСЕЕВНА: Би өдөр бүр ажилдаа аз жаргалтайгаар алхдаг
 
 
   - Юуны өмнө танд Дэлхийн Багш нарын өдрийн мэндийг хүргэе. Ах дүүгийн найрамдалт хотод багшлахаар ирж байсан үеэ эргэн дурсахгүй юу?
   - Миний хань Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллахаар болж, 1996 оны 8 дугаар сарын 6-нд гэр бүлээрээ ирж байлаа. Манайх хоёр хүүтэй. Нэг нь 2 дугаар анги, нөгөө нь 6 дугаар ангид орох жилээ Эрдэнэтэд ирсэн байдаг юм. Тухайн үед манай сургууль 1000 гаруй суралцагчтай, хоёр ээлжээр хичээллэдэг байсан. Ирсэн жилдээ 5В ангийн анги даасан багшаар ажиллаж, 2003 онд төгсгөсөн. Дараа нь 5Б ангийг 2011 онд, өнгөрсөн хавар 11А ангийг тус тус төгсгөлөө. Өнгөрсөн хавөр төгссөн 16 суралцагчаас 14 нь ОХУ-ын анагаах, уул уурхайн шилдэг сургууль болох Москва, Санктпетербургийн их сургуулиудад үнэ төлбөргүй суралцах эрхийн батламж авч, нэг шавь маань Шанхайд суралцаж байна. Анхны шавь нарын маань нэг уул уурхайн сургууль төгсөж ирээд Эрдэнэт үйлдвэртээ ажиллаж байгааг харахад сайхан санагддаг. Бид ч ОХУ-ын шилдэг сургуулиудад хүүхдүүдээ сургаж, төгсөж ирээд Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ хөгжилд хувь нэмрээ оруулаасай гэж хүсдэг. Манай хүүхдүүд ОХУ-аас олгож байгаа мэдлэг боловсролыг хамгийн шилдэг нь гэж үздэг учраас сургуулиа сайн төгсөх, их дээд сургуульд урилгаар суралцах, хамгийн сайн мэргэжлүүдийг сонгож эзэмших зорилго, хүсэл тэмүүлэлтэй. 

    - Хичээлээс гадуур ямар ажлууд зохион байгуулдаг вэ?
   - 11А ангийнхантайгаа экологийн сэдвээр эрдэм шинжилгээний хурал хийж, гялгар уутнаас татгалзах, ус, цахилгаанаа хэмнэх хүрээнд чамгүй олон ажил өрнүүлсэн. Мөн монгол гэр бол хамгийн эко орчинтой сууц гэдгийг хүүхдүүдэд таниулах ажлыг зохион байгуулж, жил бүр мод тарьж, байгаль дэлхийдээ хөрөнгө оруулалт хийлээ. Шинэ суралцагчиддаа эв найрамдал, хүн чанарын тухай сургаж, Монгол Улсын зөв иргэнийг төлөвшүүлэх үндсэн зорилгоо өмнөө тавьж, сурган хүмүүжүүлэх болно. Энэ жилдээ амарч байна. Төгссөн ангийнхандаа төрүүлсэн хүүхэд шигээ их дасчээ. Одоо ч тэд маань дэргэд байх шиг санагддаг.

    - Боловсролын системийн талаар та юу хэлэх вэ?
  - Миний бодлоор том ялгаа байхгүй. Багш бүхэн хүүхдийг сургах нэг л зорилготой. Тиймээс өглөө бүр суралцах, хөгжүүлэх, хүмүүжүүлэх гурван зорилго өмнөө тавьж, ангийнхаа босгоор алхдаг байгаасай.

    - 20 гаруй жил амьдарсан Эрдэнэт хотоо зүрх сэтгэлдээ хэрхэн багтаадаг вэ? Төрөлх нутгаа санаж байна уу? 
   - Монгол бол миний хоёр дахь гэр. Эрдэнэт бол миний хот. Энэ хотод хүүхдүүд маань өсөж торнин, сургуулиа төгссөн. 1996 онд ОХУ-д байдал хүнд байлаа. Тухайн үед Монгол-Оросын хамтын ажиллагааны хүрээнд Эрдэнэт үйлдвэр байгуулагдан, Эрдэнэт хот сүндэрлэн боссон юм. Биднийг найрсаг, халуун дотноор угтан авсан тэр өдрөөс хойш Эрдэнэтдээ тайван амгалан ажиллаж, амьдарч явна. Миний дотны найзууд, хэлний багш нар энэ хотод олон бий. Би өдөр бүр ажилдаа аз жаргалтайгаар алхдаг. Энэ хотдоо их дасчээ. Эрдэнэт хотын бүх хүмүүст, тэр дундаа миний ангид хүүхдээ оруулсан эцэг эхчүүддээ баярлаж байна. Хэцүү ч бай, жаргалтай ч бай дэргэд минь хамт байж, тусалж дэмжсэн та нарыгаа хэзээ ч мартахгүй.

   - Орос сургууль, цэцэрлэгийн тоог нэмэгдүүлэх талаар Орхон аймаг, Эрдэнэт үйлдвэр маань хамтран судалж байна. Олон жил ажилласан багшийн хувьд юу хийхийг хүсэж мөрөөдөж байна вэ?
    - Үнэхээр сайхан мэдээ байна. Олон хүүхэд манай сургуульд суралцахыг хүсдэг ч боломж нь гарахгүй л байна. Сургууль, цэцэрлэг нэмэгдэх нь боловсролын салбарт маш том дэмжлэг байх болно.  Орос, Монгол хоёр орон түүхээрээ ч их холбоотой. Найрамдалт харилцаа маань тасралтгүй үргэлжилнэ гэдэгт итгэж байна.

   - Баярын энэ өдөр хамт олондоо чин сэтгэлийн үгээ илгээнэ үү?
   - Хамт олондоо төдийгүй Эрдэнэт хотынхоо бүх багш нарт баярын мэнд хүргэж, сайн сайхныг хүсэн ерөөе. Багш нарын ажил сайнаар үнэлэгдэж, өндөр цалин авдаг байгаасай. Хүүхдүүддээ хандаж хэлэхэд, сайн сурч, багшийгаа баярлуулаарай гэж захья. 
   
   - Баярлалаа. Танд сайн сайхан бүхнийг хүсье. 

 
 
 
 
 
 
Сурвалжилсан И.Чинтогтох
Фото: Ш.Лхамсүрэн
 
   Эрдэнэт үйлдвэр, Медипас эмнэлгийн хамтын ажиллагааны хүрээнд уурхайчдын эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн үр дүнг дээшлүүлэх зорилгоор “Эрүүл мэндийн боловсрол” хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэллээ. Нийт ажиллагсдыг хамруулах уг шаталсан сургалт, хөтөлбөр сүүлийн жилүүдэд урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн дүнгээр хамгийн их илэрч буй эрэгтэйчүүдийн түрүү булчирхайн үрэвсэл, эмэгтэйчүүдийн шээс задгайрах өвчлөлийн сэдвээр эхэлж, Улаанбаатар хотоос ирсэн нарийн мэргэжлийн эмч нар хичээл заасан байна. Дээрх өвчлөл нь Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагуудын гаргасан статистик судалгаанд ч өндөр үзүүлэлтэй гарч байгаа дунд насны эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн тулгамдсан асуудал гэдгийг сургагч багш Ч.Оюунтогос онцлов. 
   Уурхайчдын эрүүл мэндийн мэдлэгт том хөрөнгө оруулалт болох эл хөтөлбөр 2019 оны 4 дүгээр улирал дуустал тогтмол үргэлжлэх бөгөөд сургалт бүрийн сэдэв, агуулга судалгааны дүнгээс хамаарч өөрчлөгдөх ажээ. Эхний сургалтыг үйлдвэрийн Ус хангамжийн цех,  Оёдлын цехийн ажилтнуудын дунд хийсэн байна. Тус цехийн ажилтнууд үндсэн сэдвээс гадна  эрүүл чанартай амьдралын тухай, зөв дадал хэвшил, архи тамхины хор хөнөөл, түүнээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх, аливаа өвчний шинж тэмдэг илэрсэн тохиолдолд  ямар арга хэмжээ авах зэрэг олон талын өргөн мэдлэг өгснөөрөө сургалт өгөөжтэй боллоо гэж ярьсан юм. 
 

 



М.Балжинням
Фото Ш.Лхамсүрэн
   Энэ намар Баян-Өндөр уулын энгэр бэл дэх ойн төгөлд 800 мод шинээр нэмэгдэнэ. Эрдэнэт үйлдвэрийн Байгаль орчин,ногоон хөгжлийн хэлтсээс зохион байгуулдаг мод тариалалтын энэ намрын ажил өнөөдөр эхэллээ. Намрын мод тариалалтын ажилд Эрдэнэт үйлдвэрийн цех нэгжүүд хуваарийн дагуу хуваагдаж, энэ сарын 4,10-ны өдрүүдэд мод тарих ажилд оролцоно. Өнөөдрийн мод тариалалтад Баяжуулах үйлдвэр, Ил уурхай, Ус хангамжийн цех зэрэг 8 нэгж цехийн 40 орчим ажилтнууд 300 ширхэг мод тарив.
   Баян-өндөр уулын эргэн тойрныг ойжуулах, дүйцүүлэн нөхөн сэргээх  бодлогын хүрээнд мод тарьж буй энэ газарт огтолсон мод, хожуул ихтэй байсныг Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн хэлтэс, Ил уурхайн ажилтнууд өөрсдөө цэвэрлэж, бэлтгэсэн байна. Арчилгаа тордлого, усалгааны ажлыг цехүүд өдөр өдрөөр хариуцан, цаашид үргэлжлүүлэх юм. Орхон аймгийн Аялал зуучлалын газрын дарга болон  “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирлын Хөгжлийн асуудал хариуцсан орлогчийн баталсан хамтын ажиллагааны төлөвлөгөөнд тусгагдсаны дагуу Баян-Өндөр ууланд дүйцүүлэн нөхөн сэргээх ажил хийгдэж байгаа бөгөөд 1 га газарт хожуул суулгах, 1 га газарт мод тарихаар төлөвлөжээ. Одоогийн байдлаар 3 га газрын хожуулыг цэвэрлээд байгаа юм. Анх удаа хийгдсэн уг ажлыг Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн хэлтэс хариуцаж, иргэдийн түлшний хэрэгцээнд нийлүүлэх зорилгоор Аялал жуулчлалын газрын харьяа аж ахуйн нэгжид хүлээлгэн өгснийг тус хэлтсийн Ногоон хөгжил, нөхөн сэргээлтийн албаны дарга Б.Пүрэвсүрэн мэдээлэлдээ дурьдав.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
М.Балжинням
Фото Ш.Лхамсүрэн
 
 

   Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захиргаанд ажиллаж, өндөр насны тэтгэвэртээ гарсан 100 гаруй ахмад настан Сэлэнгэ амралтын баазад хоёр өдрийн турш амарч, хуучны дурсамжаа ярилцан, хамтдаа цагийг өнгөрүүлж байна. Жил бүр уламжлал болгон зохиож ирсэн ахмадын уулзалт сүүлийн дөрвөн жил тасраад байсныг Ерөнхий захирлын Санхүү, эдийн засаг хариуцсан орлогч захирал Д.Үүрийнтуяагийн дэмжлэгтэйгээр ийнхүү сэргээжээ. Дотоод хяналтын хэлтэс, Эдийн засгийн хэлтэс, Нийгмийн харилцааны хэлтсээс хамтран зохион байгуулсан ахмадын уулзалтыг ирэх жилээс илүү өргөн цар хүрээтэй зохиохоор төлөвлөж байна. 
   Эрдэнэт үйлдвэр өндөр насны тэтгэвэрт гарсан ахмадуудтайгаа эргэх холбоотой хамтран ажиллаж, ажил мэргэжлийн туршлагыг нь залуучуудад өвлүүлэхээр 2020 онд төслүүд хэрэгжүүлнэ гэдгээ Нийгмийн харилцааны хэлтсийн тэргүүлэх мэргэжилтэн Д.Алтангэрэл энэ үеэр ярьсан юм. Ахмадууд ширээний теннис, биллъярд зэрэг спорт тоглоомын төрөлд шилдгүүдээ шалгаруулна. Эрдэнэт үйлдвэр төдийгүй эх орон, Монголын ард түмний өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэй биелүүлж, гал цогтой залуу насаа бүтээн байгуулалтын он жилүүдэд үдсэн ахмад үеийнхэн эдүгээ хийсэн бүтээснээрээ бахархаж сууна. Ололт амжилтын түүчээ болсон тэднээс суралцах зүйл их бий. Уулзалтын үеэр зарим төлөөлөлтэй уулзан, сэтгэгдлийг нь хуваалцлаа.
 

 
 
Санхүүгийн хэлтсийн дарга асан Г.ГАЛБААТАР: Ажилдаа бүтээлчээр хандвал хүн юунд ч хүрч болно
 

 
   - Ахмадын үг алт гэдэг. Залуучууддаа хандаж Та юу хэлэх вэ?
   - Олон Улсын Ахмадын баярыг тохиолдуулан Эрдэнэт үйлдвэр ахмадуудаа хүлээн авч байгаад баярласнаа илэрхийлье. Үйлдвэр сайн сайхан ажиллаж байгаад ахмадууд бид баяртай байна. Хамт ажиллаж байсан нэг үеийнхэнтэйгээ уулзан, дурсамжаа хуваалцаж, сэтгэгдэл их өндөр байна. Хүн амьдралынхаа туршид өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гэсэн гурван цагийн орчилд амьдарч, ажилладаг. Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллаж байсан миний үеийнхэн солигдож, залуу үеийнхнээр шинэчлэгдлээ. Залуучууд маань юун түрүүнд үйлдвэрийнхээ нэр төрийг хамгаалж, үнэнч шударгаар ажиллаж, ажилдаа сэтгэлээсээ хандах хэрэгтэй. Эрдэнэт үйлдвэр бол дэлхийд данстай томоохон үйлдвэр. Тиймээс үүх түүхийг нь сайн судалж, газрын хөрсөн дээр хэрхэн босож, ахмад үеийнхэн яаж ажиллаж байсныг залуучууд маань мэддэг байгаасай.

   - Та Эрдэнэт үйлдвэрийн Санхүүгийн хэлтсийн даргаар дэвшин ажиллах хүртлээ ажилдаа ямар зарчим баримталж байв?
   - Би 1979 онд Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллахаар ирж, тасралтгүй 36 жил ажилласан. Энэ он жилүүд маань Эрдэнэт үйлдвэрийн Эдийн засаг, Санхүүгийн албанд өнгөрсөн байдаг юм. Тухайн үеийн хамтарсан үйлдвэрийн Төлөвлөгөөний хэлтэст эдийн засагчаар ажлын гараагаа эхэлж, дараа нь Хүдрийн ил уурхайд ахлах эдийн засагч, Эдийн засгийн хэлтсийн товчоон дарга, Санхүүгийн хэлтсийн даргаар тус тус ажилласан. Өндөр боловсролтой Оросын мэргэжилтнүүд маань халамжлан хүмүүжүүлэх хөдөлгөөний дагуу өндөр шаардлага тавьж, бид ч бие дааж, бүтээлчээр ажиллахад сайн суралцсан. Бүтээлч байна гэдэг маш чухал. Залуучууд маань ажилдаа бүтээлчээр хандвал юунд ч хүрч болдгийг ойлгоосой. Бидний сурсан мэдсэнийг үйлдвэр ашиглана гэвэл манай ахмадууд дуртайяа туслана. Ажил хөдөлмөр эрхэлж байх үедээ ямар ажлын туршлага хуримтлуулж байсан тухайгаа залуу үеийнхэнд зааж сургах боломжтой. 
 
 
Импортын хэлтсийн дарга, Москвагийн төлөөлөгчийн газрын дарга асан Н.ЦЭРЭНЧИМЭД: Эрдэнэт үйлдвэрийн нэр төрийг гадаад оронд өндөрт өргөх үүрэг даалгавар авч байлаа
 
 
   - Импортын хэлтсийн даргаар ажиллаж байх үед тань цаг үеийн нөхцөл байдал ямар байсан бэ?
   - Миний амьдрал Эрдэнэт үйлдвэртэй ихээхэн холбоотой. Би 1979 онд ЗХУ-д сургууль төгсөж ирээд Гадаадтай эдийн засгийн талаар харилцах улсын хорооны комплекс импорт нэгдэлд ажилласан. Эрдэнэт үйлдвэрийг байгуулах гээд Орос, Монголын хооронд олон гэрээ байгуулж байсан үе л дээ. Өөрөөр хэлбэл, тэдгээр гэрээний үр дүнг хянаж шалгахаар Эрдэнэтэд ирж ажилладаг нэгдэл гэж байлаа. Төр засгаас үйлдвэрийн үйл ажиллагааг цэгцлэх даалгавар өгч, миний бие 2000 онд Эрдэнэт үйлдвэрийн Импортын хэлтэс, одоогийн Хангамжийн хэлтсийн даргаар ажилд орсон. Эрдэнэт үйлдвэр тухайн үед импортоор 60 сая ам.долларын бүтээгдэхүүн авдаг байлаа. Даалгаврыг хэрэгжүүлэх үүднээс хэрэггүй бүтээгдэхүүнийг хязгаарлах, хэрэгтэйг нь худалдан авах, чанартай бүтээгдэхүүн, түүхий эдийг хямд үнээр авах ажлуудыг манай хэлтэс хариуцаж байсан. 2004 оноос Москвагийн төлөөлөгчийн газарт 6 жил ажиллаж, ингэхдээ Эрдэнэт үйлдвэрийн нэр төрийг гадаад оронд өндөрт өргөх үүрэг даалгавар авсан. Энэ үүргээ ч биелүүлсэн гэж боддог. Ахмад настны эгнээнд нэгдээд 7 жил болж байна.

   - Үйлдвэрийн өнөөгийн үйл ажиллагааны талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
   - Зууны манлай үйлдвэр шүү дээ. 100 хувь төрийн мэдлийн үйлдвэр болсон тул сайн ажиллана гэдэгт итгэж байна. Одоогийн удирдлагуудыг магтан сайшаамаар байна. Ахмадад хүрч байгаа тусламж дэмжлэг хангалттай. Өнөөгийн залуучууд үйлдвэрээ өөд нь авч явахын тулд судалгаа их хийх хэрэгтэй юм шиг санагддаг. Сэтгэлээрээ эх оронч байх хэрэгтэй. Гадныг тэтгэх бодлого барихгүй л байвал Эрдэнэт үйлдвэр Монголыг тэтгэсэн хэвээрээ байх болно. Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилтан бүр өглөө бүр ажилдаа гарахдаа нэгд, ард түмэн, хоёрт, Монгол улс, гуравт өөрийн үр хүүхдийн төлөө ажиллаж байгаагаа ухамсарлах хэрэгтэй. 
 
 
Ахмад настан Л.УРАНЧИМЭГ: Сайхан хамт олон дунд ажиллаж байсандаа баярладаг
 
 
   - Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллаж байсан үеэ эргэн дурсана уу?
   - Ахмадын баяраа тэмдэглээд сайхан байна. Ерөнхий захиргааны өнөөгийн хамт олон биднийг хүлээн авч, удирдлагууд нь хүрэлцэн ирсэнд талархаж байна. 1994 онд Захиргаа аж ахуйн цехийн үйлчлэгчээр ажилд орж, 1999 оны 10 дугаар сараас Нягтлан бодох бүртгэлийн хэлтэст тоо бүртгэгч, нягтлан бодогчоор ажилласан. Үйлдвэрт 19 жил ажиллаад тэтгэвэртээ гарсан. Ахмадынхаа үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож байгаа. Эрдэнэт үйлдвэрийн Ахмадын зөвлөлийн байранд сар бүр зохион байгуулдаг цехүүдийн хуваарьт уулзалтандаа оролцож, жаргал зовлонгоо хуваалцан, мэдээллээ цаг тухайд нь авч байна.

   - Үйлдвэрийнхээ хөгжил дэвшлийг хараад ямар бодол төрдөг вэ?
   - Үйлдвэрийн анхдагч, ахмадууд бүгд л ЗХУ-д мэргэжил эзэмшиж ирсэн боловсрол өндөртэй хүмүүс байсан. Тэр сайхан хамт олон дунд ажиллаж байсандаа их баярладаг. Өнөөдөр мэдлэг боловсролтой сайхан залуучууд ажилладаг болжээ. Үйлдвэрийн техник технологи орчин үеийн хөгжлийг даган шинэчлэгдэж байгаа тухай хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр сонссон. Энэ бүхэн ирээдүй нь гэрэлтэй байгаагийн илрэл гэж бодож байна. 
 
 
Москвагийн төлөөлөгчийн газрын дарга асан Г.ДАШ: Удирдлага нь зөв шийдвэр гаргаж, ажилтнууд нь ажилдаа хариуцлагатай байгаасай
 
 
   - Хамт олонтойгоо уулзаад сэтгэгдэл хэр өндөр байна вэ?
   - Биднийг уулзуулж, баяр тэмдэглэж байгаа нь сайхан байна. Би Улаанбаатар хотод амьдарч байгаа. Ажиллаж байсан үйлдвэртээ ирлээ. Эрдэнэт үйлдвэр ахмадууддаа тал бүрийн санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж, эмнэлэг сувиллын асуудалд онцгой анхаардагт сэтгэл хангалуун байна. Нэмэлт тэтгэмж ч өгч байна. Бид эрүүл байхын төлөө өдөр бүр хичээх болно.

   - Таны хувьд Эрдэнэт үйлдвэрийг гадаадад төлөөлөн олон жил ажиллажээ. Өнөөгийн гадаад харилцааны бодлогыг хэрхэн харж байна вэ?
   - Намайг ажиллаж байх үед гадаад харилцаа бие даасан, өөрийн гэсэн төлөөлөгчийн газар, хангамжийн системтэй, нарийн чамбай ажиллаж байсан. Үйлдвэрлэлд шаардлагатай техник хэрэгслийг үйлдвэрлэгчээс нь шууд нийлүүлж, татан авдаг байлаа. Тэр үетэй харьцуулахад цаг өөр болжээ. Одоо дамжлага ихтэй, нүсэр болсон юмуу даа гэж харагддаг. Уул уурхайн салбарт гадаад харилцаа гэдэг маш чухал ойлголт юм. Илүү өргөжүүлэн хөгжүүлж, бодлогоо зөв авч явна гэдэгт итгэж байна. Үйл ажиллагаа нь жигд, удирдлага нь зөв шийдвэр гаргаж, ажилтнууд нь ажилдаа хариуцлагатай байгаасай гэж бодож байна. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
И.Чинтогтох
Фото: Ш.Лхамсүрэн
   “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ нь нийгмийн хариуцлагынхаа хүрээнд төр болон хувийн хэвшил, олон нийтийн байгууллага, аймаг орон нутагтай хамтран ажиллах, ажиллагсдынхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх, ажиллах таатай боломж нөхцөлөөр хангах, сургаж хөгжүүлэх ажлын хүрээнд олон арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсээр ирсэн. Ерөнхий захирлын хамтын ажиллагаа, нийгмийн асуудал хариуцсан орлогчийн шууд удирдлага дор үйл ажиллагаа явуулдаг нийгмийн цехүүд нь үүний нэг тод жишээ юм. Мөн  Ерөнхий захирлын 2019 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдрийн А/244 дугаар тушаалаар Ерөнхий захирлын хамтын ажиллагаа, нийгмийн асуудал хариуцсан орлогчийн шууд удирдлагад ажиллах Нийгмийн харилцааны хэлтсийг байгуулан ажиллаж байна. 
   Нийгмийн харилцааны хэлтэс нь үйлдвэрийн газрын ажилчдын нийгмийн асуудлаас гадна төр болон хувийн хэвшил, олон нийтийн байгууллага, аймаг орон нутагтай хамтран ажиллах бодлогыг тодорхойлон хэрэгжүүлэх ажлыг удирдан зохион байгуулж, үйлдвэрийн газрын нийгмийн хариуцлагыг дээшлүүлэх зорилго тавин ажиллаж байна. Тус зорилгын хүрээнд Нийгмийн харилцааны хэлтэс нь аймаг, орон нутагтай “Хамтын ажиллагааны гэрээ”, аж ахуй нэгж байгууллагуудтай “Хамтран ажиллах санамж бичиг”-ийг байгуулан ажиллахаас гадна ижил төстэй үйлдвэрүүдтэй хамтран ажиллаж, тэдгээрийн ололт, амжилтаас суралцах, харилцан туршлага солилцох, ажилчдынхаа хөгжих боломж бололцоог эрэлхийлэн ажиллаж байна. 
   Нийгмийн харилцааны хэлтэс байгуулагдсан цагаасаа ажилчдын нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх, үйлдвэрийн газрын нийгмийн хариуцлагыг дээшлүүлэх ажлын хүрээнд маш олон ажил хийж хэрэгжүүлж байгаагийн нэг нь “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК болон “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын хооронд байгуулагдсан “Хамтын ажиллагааны санамж бичиг” билээ. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ болон “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн хооронд 2019 оны 06 дугаар сарын 28-ны өдөр “Хамтын ажиллагааны санамж бичиг” байгуулагдсан юм. Уг санамж бичиг нь 3 бүлэг 29 зүйлтэй, хоёр байгуулагын хамтран ажиллах чиглэлийг нарийвчлан тусгасан баримт бичиг болж байна. Монголын уул уурхайн салбарын чадавхийг дээшлүүлэх, хариуцлагатай уул уурхайг төлөвшүүлэхэд харилцан мэдлэг мэдээллээ солилцох, шилдэг арга туршлагаасаа хуваалцах болон холбогдох бүх чиглэлд хамтран ажиллахад энэхүү санамж бичгийн зорилго оршино. 
   Хамтран ажиллах санамж бичиг байгуулагдсанаас хойш ажилчдаа харилцан туршлага судлуулах, шинэлэг санал санаачилгыг өөрийн нэгжид нэвтрүүлэх ажлын хүрээнд төлөвлөгөө гаргасан. Одоогоор “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-аас ирүүлсэн төлөвлөгөөний хүрээнд “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т 15 удаагийн томилолтоор 194 ажилтан ирж ажиллахаас 33 ажилтан ирж, 161 ажилтан бэлтгэлээ хангаж байна. 
   “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас мөн “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн захиргаа, Үйлдвэрчний эвлэлийн хооронд байгуулсан “Хамтын гэрээ”-ний 7 дугаар бүлгийн 7.8 дахь заалт, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ болон “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн хооронд байгуулагдсан 2019 оны 06 дугаар сарын 28-ны өдрийн №ЭТТ-2019/536 дугаартай “Хамтран ажиллах санамж бичиг”-ийн хүрээнд үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэх, удирдлага, хөдөлмөр зохион байгуулалтыг сайжруулах, шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх зорилгоор “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-д очиж туршлага судлах ажилчдын материалыг холбогдох цех, нэгжүүдээс авах ажил явагдаж байна. 
   Урьдчилсан байдлаар Автотээврийн цех, Сэлэнгэ амралт, аялал жуулчлалын цогцолбор, Геологи хайгуулын анги, Нийгмийн харилцааны хэлтэс, Захиргаа, хүний нөөцийн бодлогын газраас ажилчдаа илгээж туршлага судлуулах хүсэлт гаргаад байна. 
 
 
Бэлтгэсэн: Референт-нарийн бичиг Б.Нандинчулуун
 
 
 

Мэдээний төрөл

Календарь

« 10-р сар 2019 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Зургийн цомог