Үйлдвэрлэл
 
 
     Уурхайчдын үлгэр жишээ хүүхдүүдийг онцолж, тэднийг танилцуулах зорилготой энэ булангийн эхний дугаарт “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын 2019 оны Шилдэг сурагч, ХМТАЦ-ийн  хэмжих хэрэгсэл, автоматикийн засварчин Д.Эрхэмбаярын хүү, Билигт-Өргөө сургуулийн 10а ангийн сурагч Э.Билгүүнийг урилаа. Тэрбээр энэ хичээлийн жилд Улсын физикийн олимпиадаас хүрэл медаль, Математикийн улсын 15-р уралдааны уран бодолтын шагнал, Кенгру олон улсын олимпиадаас нэгдүгээр зэргийн диплом хүрэл медаль, Төвийн бүсийн математикийн нээлттэй олимпиадын аварга, Аймгийн физикийн олимпиадын аварга, математикийн олимпиадын дэд аварга зэрэг олон дээд амжилт гаргажээ. 
     -Эрдэнэт үйлдвэрийн 2019 оны шилдэг сурагч болсон сэтгэгдлээс яриагаа эхэлье?
     -Надад их сайхан санагдсан. Манай улсын нүүр царай болсон энэ том үйлдвэрийн шилдэг сурагч  болж аавынхаа нэрийг гаргасандаа би их баяртай явна. Энэ бол миний амьдралд тохиолдсон баярт үйл явдлын нэг учраас насан туршдаа дурсана.  
     -Математик, физикийн олон олимпиадад  үе тэнгийнхнээ түүчээлэн  бахдам  амжилтын эзэн болжээ. Хэзээнээс математикаар гүнзгий хичээллэсэн бэ?
     -Би багаасаа тоонд сонирхолтой байсан. Тэгээд 6-р ангиасаа Пүүжээ багшийнхаа  давтлагад явж эхэлсэн. Энэ үеэс л тооны төрлийн хичээлийг гүнзгийрүүлэн сурах хүсэл төрсөн. Одоо манай ангийн багш Батбаяр гэж математикийн багш бий. 
     -Анх амжилт гаргасан үеэ дурсаач?
     -Наймдугаар ангидаа аймгийн математикийн олимпиадаас хүрэл медаль авсан. Энэ нь надад их урам өгч, тууштай хичээллэвэл амжилтад хүрэх юм байна гэх итгэл төрүүлсөн. 
     -Математик, физикийн хичээлийн юу нь сонирхлыг тань татдаг вэ? 
     -Бодлого бодох сайхан. Хариу нь тийм ч амар гарчихгүй. Тэр тусмаа сонирхол татаж, “шар” хөдөлгөнө. Ингэсээр олон цаг өнгөрснийг анзаарахгүй. Бодлогын хариу зөв гаргах мөч үнэхээр кайфтай. Пүрэвсүрэн,  Амарбаясгалан багш нар намайг математик, физикийн хичээлд сонирхолтой болоход их нөлөөлсөн.  
     -Өдөрт хэдэн цагаар хичээллэдэг вэ? 
     -Хичээлээс гадна өдөр бүр таван цаг орчим бэлтгэл хийдэг. 
     -Үеийнхэнтэйгээ адил компьютер тоглож, спортоор хичээллэх зав гардаг уу?
     -Найзуудтайгаа хааяа РС тоглодог. Харин ирэх жилээс сагсан бөмбөг, волейболоор хичээллэх бодолтой  байгаа. 
     -Улсын олимпиадаас медаль хүртэж, аймаг сургуулийнхаа нэрийг улсад мандууллаа. Энэ үед ямар сэтгэгдэл төрж байв?
    -Өнгөрсөн оны хавар Улсын физик, математикийн олимпиадад оролцсон. Аймаг, хотын хамгийн  шилдгүүдтэй өрсөлдөхөд жаахан сүрдсэн. Өөртөө тийм ч их итгэлтэй байгаагүй. Дүн гарахад физикийн олимпиадад  гуравдугаар байр эзэлсэн. Намайг эрдэм мэдлэгтэй, сайн хүн болгохын төлөө бүхнээ  зориулсан аав, ээждээ, амжилтад хөтөлсөн ачит багш нартаа, хичээнгүй хөдөлмөрлөсөн өөртөө  маш их баярласан.   
     -Ойрын зорилго...?
     -Олон улсын болон 2021 онд Монголд болох Азийн физикийн олимпиадаас медаль авах зорилготой. Багш нарынхаа удирдлага дор бэлтгэлээ базааж байна. 
     -Аав, ээж нь та нарын боловсрол, хөгжилд  хэрхэн анхаардаг вэ?
    -Миний аав Д.Эрхэмбаяр ГОК-т, ээж Ц.Эрдэнэтуяа “Очир төв” компанид ажилладаг. Миний дүү Э.Содбилэг 14-р сургуулийн 6-р анги. Аав ээж маань дүү бид хоёрын хүсэл  сонирхлыг дэмжиж,  хөгжүүлэхэд сэтгэл санаа, мөнгө төгрөг, цаг заваа үргэлж зориулдаг. Аав намайг хот руу олимпиадад явахад  дагаж явах гэхчилэн байнга анхаардаг. Би аав, ээжийнхээ ачийг хариулж, сайн хүн болно гэж боддог.  
     -Зуны амралтаа хэрхэн өнгөрүүлдэг вэ?
     -Хөдөө гарч, өвөө эмээдээ тусална, хонь мал хариулна, хамаатны хүүхдүүдтэйгээ тоглоно. Зун байгалийн сайханд амрах дуртай.  
     -Ирээдүйн мэргэжлээ сонгосон уу?
     -Мэдээлэл зүйн хичээл их сонирхолтой санагддаг. би код бичих дуртай. Цаашдаа Мэдээллийн технологийн инженер мэргэжлээр гадаадад суралцаад, Монголдоо ажиллаж, эх орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруулна гэж боддог. 
     -Үе тэнгийн хүүхдүүддээ хандаж юу хэлэх вэ? 
     -Сонирхсон зүйлээрээ тууштай, шаргуу хичээллээрэй. Ингэвээс амжилт хэзээд ирнэ гэж хэлье. 
     Бидний ярилцлагын дараахан Байгалийн ухааны хичээлийн бүсийн 5-р олимпиад болж, нүдээрээ инээвхийлсэн даруухан Э.Билгүүн хүү маань математик, физик болон  нэгдмэл төрөлд аваргалж, гурван алтан медаль энгэртээ гялалзуулан шилдэг, оюунлаг сурагч болохоо бас дахин нотоллоо. 
Я.Энхтуяа
Фото: Б.Баттөгс
Бүлэг Ярилцлага
Даваа, 03 2-р сар 2020 00:00

Таун хаустай Данаажавынх

 
    Эрдэнэт үйлдвэр 15-аас дээш жил тогтвор суурьшилтай, үр бүтээлтэй ажиллаж буй шилдэг найман ажилтандаа хоёр давхар таун хаусаар гэнэтийн бэлэг барьж, уурхайчид маань шинэ оныг сайхан мэдээтэй, сэтгэл дүүрэн угтсан. Үйлдвэрийн “төрсөн өдөр”-ийн баярын хурал дээр орон сууцны түлхүүр гардсан нэгэн хос баярлахдаа тэр орой нь гудас, хөнжлөө чирж очоод ханхай байрандаа хоносон зургаа цахим хуудасдаа тавьж олныг шуугиулсан. Харин одоо тэд шинэ хороололдоо хэдийнэ төвхнөж, хөрш болцгоосон байна. Хамт олноо ажил үйлсээрээ тэргүүлж, үйлдвэрийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхэд онцгой хувь нэмэр оруулсныхаа хариуд амьдрах байраар шагнуулсан эдгээр ажилчдаас Засвар механикийн заводын зохион бүтээгч инженер Батмөнхийн Данаажавынхыг онцлон зорилоо. Эко хорооллын төв хэсэгт шар фасадтай, хоёр давхар таун хаус алсаас бараатай үзэгдэнэ. Доороо машины гарааштай юм. Урдаа зэлүүдхэн хэрнээ тоглоомын талбайтай нь ихэд таалагдлаа. 
    Гэрийн эзэн ажлаасаа дөнгөж ирсэн бололтой, хувцсаа ч тайлаагүй, аягатай цай нь дүүрнээрээ, эхнэрийнх нь хийсэн хуушуур халуунаараа байна. Ам бүл 10-уулаа, найман хүүхэдтэй гэхээр нь гэр дүүрэн бужигнасан улс байх юм төсөөлж очтол сэлүүхэн. Олон өрөөндөө хуваагдаад орчихсон бололтой. Эрэгтэй, эмэгтэй нь одоохондоо ялгарахааргүй гурван дэрсхэн жаахан хүүхэд урд хойноо орж гүйлдэнэ. Эхнэр нь дүүрэн сайхан мэндтэй, нүдэнд дулаахан бүсгүй юм. 
    Гэрээ сайхан тохижуулжээ. Унтлагын өрөө нь том юм. Хүүхдийн тав тух хангасан өнгөлөг өрөөнд өсвөр насны хоёр охин хичээлээ хийж, нэг нь утас “маажсан” шигээ сууна. Гурван том хүү нь өрх тусгаарласан гэнэ. 
    Б.Данаажав Эрдэнэт үйлдвэрт 19 дэх жилдээ ажиллаж байна. Өмнө нь “Бүтээл” компанид слесарь, угсрагч, мастер, дараа нь Ган бөөрөнцгийн цехэд шаар хатаадаг дулааны операторчоор нэг жил ажиллаад Засвар механикийн заводын зохион бүтээгч инженер болжээ. Тэрээр зэс, гууль, төмөр цутгамал, давтмал, зормол бүхий л эд анги, эдлэлүүдийн техникийн холбогдолтой зураг, тооцоо гаргадаг. Саяхан мэргэшсэн инженерийн сургалтад сууж, хийсэн ажлаа бахархалтайгаар тоочуулан хамгийн өндөр оноо авч зэргээ ахиулжээ. Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор явагдсан Зураг төслийн автоматжуулсан системийн Улсын анхдугаар олимпиадын тэргүүн байрын шагналт, Засвар механикийн заводын Хөдөлмөрийн аварга, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Шилдэг мэргэжилтэн, 2015 оны Трюковын нэрэмжит шагналтан залуу маань Ерөнхий захирлаас таун хаусны түлхүүр гардсан үеэ ийн дурслаа.
 
 
    -Эрдэнэт үйлдвэр танд байр бэлэглэх гэж байгааг мэдсэн үү?
    -Би цехээсээ шалгараад, тодорхойлолт маань “дээшээ” явсныг мэдсэн. Гэхдээ үйлдвэрийн газрын энэ олон бүтээлч, ажил мэргэжилдээ жинхэнэ эзэн болсон чадвартай, хөдөлмөрч залуусын дундаас би гарахгүй “мултрах” биз дээ гэсэн бодолтой явсан. Тэгсэн баярын хурал дээр очоорой гэхэд нь гадарласан. Тэгэхдээ нэг өрөө юм уу, томдоо л хоёр өрөө байраас хэтрэхгүй гэж төсөөлсөн. Түрээсийн байранд амьдардаг манайд бол нэг өрөө байр байсан ч том бэлэг. Гэтэл хоёр давхар, 116м2 талбайтай таун хаусны түлхүүр гардуулсан. Ёстой магнай хагартал баярлана гэдэг л тэр байх. Зүүдлээд ч байгаа юм шиг, хөл газар хүрэхгүй агаараар яваад байгаа юм шиг санагдаж билээ. Хамгийн түрүүнд хамт олон, найз нөхөд, намайг дэмждэг багийнхан, үйлдвэрийн удирдлагууддаа маш их баярласан. Би хүмүүсийн итгэлийг  алдахгүй. Цаашид өөрийгөө илүү ихээр дайчилж, Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ нэр хүндийг өсгөх, оюуны бүтээл гаргахын төлөө тууштай ажиллана гэсэн юм. 
     Тэрээр үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ Технологийн сургуульд багшилдаг. Түүгээр ч зогсохгүй цехийнхээ залуу ажилчдыг дагуулан дадлагажуулж, юуг ч байсан ойлгуулж хоногшуулахыг хичээж явдаг чин сэтгэлтэн. Б.Данаажав дэвшилтэт технологийн програм ашиглалтаар 70 гаруй мэргэжилтэн бэлтгэж, 100 шахам багц ажил гүйцэтгэж, 1900 гаруй эд ангийн зураг гарган эдийн засгийн үр ашигтай импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нөхцөл бүрдүүлсэн шилдэг мэргэжилтэн гэдгийг цехийн удирдлагууд нь ярьсан юм. 
    Төрөлх үйлдвэрээсээ таун хаус бэлгэнд авсан найман айл алтан хөршүүд төдийгүй найзууд болжээ. Саяхан тэднийхний ойролцоо бохир алдагдахад Баяжуулах үйлдвэрийн Бат-Эрдэнэ, Лхагва нартайгаа нийлж ухаж янзлаад  сайхан болгочихсон байна. Ажилч хичээнгүй, хөдөлмөрч залуусын нэгдэл тэнд ихийг цогцлоох нь дамжиггүй.   
    Түүний эхнэр Н.Онон Эрдэнэтчүүдийн сайн таних Батаа эмчийн хувийн эмнэлгийн нийгмийн ажилтан. Тэд архинд донтох өвчний эсрэг менсота загвар эмчилгээг хамтарч хийдэг гэнэ. Хүмүүсийг соён гэгээрүүлэх ажилтай болохоор үнэхээр ухаалаг, цэгцтэй сайхан ярих юм. Ханийгаа ажилдаа явахдаа сэтгэл нь тайван, ирэхэд нь хоол нь халуун, гэр нь цэвэрхэн, үр хүүхдүүд нь эрүүл, инээд хөөртэй биднийгээ хараад жаргалтай сайхан амраасай гэж тэр хүсдэг бас хичээдэг. Оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг хүмүүс биеийн хүчний ажил хийдгээс илүү ядардаг учраас гэртээ байх хугацаанд нь массаж хийж өгч, хүүхдүүдтэйгээ тоглох, ганцаараа байх цагийг олгодог гэлээ. Тэд орон сууц худалдан авахаар банкны зээлийн урьдчилгаа цуглуулж байсан ч олон хүүхэдтэй, түрээсийн байранд амьдардаг болохоор олигтой хуримтлуулж чадахгүй байжээ. Н.Онон “Би нөхрийнхөө нэг чанарт үнэхээр хайртай. Тэр бол чин сэтгэл. Ажилдаа ч, амьдралдаа ч, аливаа бүхэнд чин сэтгэлээсээ ханддаг. Үүнийх нь хариуд энэ шагнал ирлээ. Түлхүүр гардсан өдөр үйлдвэрийн удирдлагууд энд хамт ирсэн юм. Тухайн үед баярласан сэтгэлээ илэрхийлэхэд үг үнэхээр багаддаг юм билээ. Сэтгэл огшоод нулимс гараад л байсан. Дараа нь хоёулхнаа үлдчихээд бие биедээ баяр хүргээд, тэвэрч үнсээд насандаа мартамгүй сайхан дурсамж үлдсэн” гэж догдлонгуй ярив. 
    Б.Данаажав анх Эрдэнэт үйлдвэрийн Ган бөөрөнцгийн цехэд ажилд орсон өдрөө “по”-гийнх нь цахилгааны батарей суучихаар төмөр бэлдцүүдээ сугандаа хавчуулаад, тасалсан заримыг шуудайнд хийгээд үүрч хүргэж өгөхдөө үйлдвэрийн дотоод зохион байгуулалтыг биеэр мэдэрсэн гэдэг. Нэг нь зогсоход дараагийн дамжлагын ажил овоорч хүлээгддэг, өөр хоорондоо уялдаатай, тасралтгүй ажиллагаатай үйлдвэрийн онцлогийг тэр үеэс бүрэн ойлгожээ. Тиймээс тэрээр хүний итгэл дааж, хурдтай, чанартай, бүтээмж өндөртэй ажилладаг. Эзэн хичээвэл заяа түшдэгийн тод жишээ энэ. Одоо Б.Данаажав өөрийн цехээ дэлхийд номер нэг завод болоосой гэсэн мөрөөдөлтэй. Түүндээ ч итгэлтэй. Орчин үеийн машин техник, тоног төхөөрөмж, технологийн шинэчлэл гээд хөгжих үйл явц өрнөхөд хамгийн дуртай. Тэр эхлээд зургаа гараар зурдаг байсан бол компьютер дээр тооцоо хийдэг болж, загварын зургаа 3D болгоод, сүүлдээ орчин үеийн ухаалаг програмчилсан системүүд ашигладаг болжээ. Түүний зургийн дагуу ажилчид гагнаад, цутгаад, боловсруулалт явуулж буй дуу чимээг сонсох, хажуунаас харж зөвлөх бахархалтай гэж Б.Данаажав ярьсан. 
     Хүүхдийн инээд цалгисан тав тухтай, дулаан байрны цонх гэрэлтэн алсарна. Тэр гэрт Эрдэнэт үйлдвэрээ гэх халуун сэтгэлтэй хүмүүс аж төрдөг.     
 
М.Одгэрэл
Фото: Б.Баттөгс

 
    Эрдэнэт үйлдвэрийн Ус хангамжийн цехийн дарга Г.Батмөнхтэй уулзаж ярилцлаа.
    -Танай цех бүтээн байгуулалтын томоохон ямар ажлууд хийгээд байна вэ?  
    -Сүүлийн хоёр жилийн байдлаар Эрдэнэт хивсний үйлдвэрийн өмнөх уулзвараас хотын насосны станц хүртэлх 2А хорооллын төлөвлөлтийн бүс газар доогуур явдаг 600 мм-ийн болон 2,4000 мм-ийн диаметртэй нэг, нийт гурван шугамыг ил гарган төлөвлөлтийн талбайн гадуур татаж шинэчилсэн. Ингэснээр үйлдвэр, хотын хамтын ажиллагааны хүрээнд талбай чөлөөлөх, үйлдвэрийн шинэчлэлийн ажлын хүрээнд шугам солих гэсэн хоёр том зорилго биелж нэг сумаар хоёр “туулай агналаа”. Ус өргөх I станцын хуучин 14 худгийн 300-600 мм-ийн диаметртэй цуглуулах шугамыг сэлгэн залгах хаалт, арматуруудын хамт сольсон. Түүнчлэн II өргөх станцын усан сангуудыг орчин үеийн шинэ технологиор доторлолоо. Үүний үр дүнд бетонон хийцийн даацыг сэргээж битүүмжийг сайжруулсан. Ус өргөх станцуудын барилгын дотор заслыг хийхдээ инновацийн шийдэл ашиглан дулаан тусгаарлах будаг хэрэглэсэн нь зардал буурах нөхцөл бүрдсэн. Монгол улсын Шинжлэх ухааны академи, Хөгжлийн хэлтэстэй хамтран Цэвэрлэх байгууламжийн лагийг үнэргүйжүүлэх ажил хийж байна. Энэ ажлын үр дүнд Эрдэнэт хотын иргэдийн амьдрах орчны чанарыг сайжруулахад томоохон хувь нэмэр оруулна.
    -Энэ онд хийхээр төлөвлөсөн шинэчлэлийн ажлынхаа талаар ярина уу? 
    -Эргэлтийн усны үндсэн насосыг өмнөх оны сүүлчээр нийлүүлсэн Японы Ebara фирмийн насосоор солих ажлыг бүрэн хийнэ. Хуучныг нь буулгаж шинэ насос угсрах ажлыг төлөвлөгөөний дагуу хийгээд явж байна. Энэ насосны ашиглалтын горимыг оновчлох математик загвар гаргахаар ажиллаж байна. Энэ ажлаараа үйлдвэрийн хэмжээнд зарласан математик загварчлалын уралдаанд оролцоно. Мөн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсэгт цэвэрлэсэн усыг хаягдлын аж ахуйн далан руу шахах дэвшилтэт насос суурилуулна.
    -“Эрдэнэт” нийгмийн хариуцлагатай үйлдвэр. Энэ утгаараа танай цехийн ажиллагчид нийгмийн өмнө ямар үүрэг хариуцлага хүлээдэг вэ? 
    -Манай цех 228 ажиллагчтай. Үүний 46 нь инженер техникийн ажилтан. Хамт олон маань бүхэл бүтэн үйлдвэр, хотыг усаар хангах нийгмийн маш том хариуцлагыг нуруундаа үүрч байна. Манай цехийн логонд байдаг чандмань эрдэнийн гурван дусал бол бие, хэл, сэтгэл юм. Бидний сэтгэлдээ бодсон, ярьсан, биеэр үйлдсэн үйл хэрэг зөв, ариун байж л зөв бүтэцтэй цэвэр сайхан ус хүмүүст хүрнэ. Өөрөөр хэлбэл бидний хариуцлагын философи. Энэ хариуцлагыг үүрсэн шиг үүрэх гэж л манай хамт олон хичээн зүтгэж байна. Үүнд чиглэсэн зөв хандлага бүтээлч санаачилгууд өрнөдөг. Үүний тод илрэл бол бүтээмж, инновац, сайн саналын систем дэх оролцоо юм. 2019 онд үйлдвэрийн хэмжээнд гаргасан сайн саналын системийн 100 манлайлагчийн жагсаалтад манай цехийн 14 ажиллагч байна. Хүмүүсийн энэ чиглэлийн оролцоо өмнөх онд 14,4 хувиар нэмэгдсэн. Үүнийг дагаад цехийн эдийн засгийн үзүүлэлт сайжирч бодит хэмнэлтүүд гарч байна. Өнгөрсөн оны сүүлийн дөрвөн сарын зардлын хэмнэлтийн үр дүнгээр 78,9 сая төгрөгөөр шагнуулсан. Энэ шагналаа хүмүүст тав, арван төгрөг хуваарилах маягаар тэгшитгэн үрээгүй. Ажиллагчдынхаа бүтээлч оролцоог урамшуулан гадаадад үзэсгэлэн үзүүлэх, сургалтад хамруулах ажлыг зохион байгууллаа. Энэ нь хүмүүсийнхээ нийгмийн асуудлыг шийдэхэд оруулсан бодит хувь нэмэр.
    -Үйлдвэрийн хэмжээнд нэгэн шинэ үеийн залуус ажиллаж байна.Удирдлагын тухайд та залууст ямар шаардлага тавьж байна вэ?
    -Манай залуучууд сүүлийн үеийн техник технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэн түүнийгээ хөгжүүлэх үүрэг хүлээж байна. Энэ утгаараа орчин үеийн программ хангамж, автомат удирдлагын системтэй өөрсдийн ажлаа уялдуулах талаар залуучууд сайн бэлтгэгдсэн байх ёстой. Тэгэхээр математик загварчлал, симуляцтай холбогдсон автоматжуулалтын боломжуудыг ашиглах хэмжээнд өөрсдийгөө бэлтгэхэд нь залуучуудыг чиглүүлж байна. Монгол залуучууд чадвартай. Тэдний ур чадварыг бүрэн хөгжүүлж ашиглах талаар анхаарал тавин ажиллаж байна.
    -Ажлын хүндрэл бэрхшээл гарах юм уу?
    -Манай цех Эрдэнэт үйлдвэрт төдийгүй хотын бусад аж ахуйн нэгж байгууллагад цэвэр ус түгээж, хэрэглээнээс гарсан бохир усыг нь татан зайлуулж цэвэрлэх үйлчилгээ үзүүлдэг. Энэ утгаараа Эрдэнэт хотын иргэд, аж ахуйн нэгжид түгээсэн усны орлого тодорхой хувиар бүрдэхгүй өр авлага үүсэх тохиолдол гардаг. Гол хүндрэлтэй асуудал энэ. Хуримтлагдсан өр үүсдэг нь асуудлыг шийдэх эрх зүйн орчин бүрдээгүйтэй  холбоотой. Энэхүү эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхийн төлөө бид өнгөрсөн жил нэлээн сайн ажилласан. Аливаа шингэн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэхэд тодорхой хэмжээний хорогдол гардаг. Тухайн шингэний физик шинж чанараас шалтгаалаад хорогдол гарах нь зүй ёсны асуудал. Тэгэхээр бид  тодорхой хэмжээний хорогдлыг тооцох шаардлагатай. Дэлхийн практикт шугам сүлжээний урт, хэрэглээний шинж чанартай нь уялдуулан усны хорогдлыг статистик өгөгдөлд тулгуурлан гаргадаг. Үүнийгээ гэрээнд тусгадаг. Манайд энэ зохицуулалт байхгүй. 2019 онд энэ зохицуулалтыг бий болгох зорилгоор Хот суурины усан хангамж, ариутгал татуургын ашиглалт үйлчилгээг зохицуулах зөвлөл, Мэргэжлийн хяналтын Ерөнхий газар, Стандартчилал хэмжил зүйн газрын хамтарсан ажлын комисс манай цех дээр ажиллаж тодорхой шийдлүүдийг гаргасан. Анх удаа усны хорогдлын хувь хэмжээг тогтоож гэрээнд тусгах ажил хийгдсэн. Тэгэхдээ уг ажлын албан ёсны эцсийн шийдлүүд гараад мөрдөгдөх нөхцөл хараахан бүрдээгүй байна. Энэ асуудал шийдэгдвэл хууль эрх зүйн зохицуулалтгүйгээс маргаантай хүндрэлтэй асуудал үүсдэг байдал нэлээн цэгцэрнэ.
     -Японы Ebara үйлдвэрийн насос тавина гэж та дээр дурдсан. Энэ талаараа жаахан тодруулахгүй юу?
     -Ebara үйлдвэрийн мэргэжилтнүүд газар дээр нь өгөгдлүүдийг нь судлаад манай нөхцөлд зориулан үйлдвэрлэсэн насос нийлүүлж байгаа. Манай мэргэжилтнүүдийг насос үйлдвэрлэх явцтайгаа танилцуулан ийм туршилт хийлээ,бидний гаргасан тооцоотой ингэж таарч байна гэдгээ танилцуулсан. Өөрөөр хэлбэл зөвхөн манай эргэлтийн усанд нийцүүлж үйлдвэрлэсэн насос гэж ойлгож болно. Хүчин чадлын тухайд хуучин насосноос 14 хувийн бага чадал зарцуулна. Энэ хэмжээгээрээ өндөр бүтээмжтэй ажиллана. Цахилгааны зардлаа хэмнэх боломж бүрдэнэ. Бидний хэрэглэдэг цахилгаан өндөр үнэтэй. Цэвэр ус олборлон түгээх, бохир усыг татан зайлуулж цэвэрлэх тусгай зөвшөөрлөөр үйл ажиллагаа явуулдаг бусад газрууд цахилгааныхаа үнийг энгийн аж ахуйн нэгжийн ангиллаар төлдөг. Гэтэл тус цехийн тусгай зөвшөөрлийн үйл ажиллагаанд зарцуулж буй цахилгааны үнийг уул уурхайн олборлолтод хэрэглэх цахилгааны үнээр тооцож авдаг. 
     -Танай цех Уул уурхайн олборлолтын нөхцөлөөр биш энгийн аж ахуйн нэгжийн ангиллын хэрэглээгээр цахилгааныхаа үнийг тооцвол хэдий хэмжээний хэмнэлт гарах тооцоо гарч байна вэ?
     -Манай цех цэвэр ус олборлон түгээх, бохир усыг татан зайлуулж цэвэрлэх тусгай зөвшөөрлийн үйл ажиллагаанд зарцуулдаг цахилгаанаа уул уурхайгаас бусад ангиллаар тооцвол жилд 2-3 тэрбум төгрөг хэмнэнэ. Энэ асуудлыг цэгцлэх талаар сүүлийн хоёр жил идэвхтэй ажилласан. Үүний үр дүнд Цэвэрлэх байгууламжийнхаа зарцуулж буй цахилгааныг уул уурхайгаас бусад аж ахуйн нэгжийн хэрэглээний цахилгааны үнээр төлөх болсон. Энэ зохицуулалтыг нэгдүгээр сарын нэгнээс мөрдөнө. Ингэснээр жилд 230 сая төгрөгийн цахилгааны хэмнэлт гарна. Цаашид цэвэр усанд зарцуулж буй цахилгааны үнэнд зохицуулалт хийх талаар идэвхтэй ажиллана.
     -Цаг зав гарган ярилцсанд баярлалаа.
Т.Батчулуун
Фото: Б.Баттөгс
 
Бүлэг Ярилцлага
 
     Баяжуулах үйлдвэрийн Бутлан тээвэрлэх хэсгийн хүдрийн гуравдугаар агуулахад Герман, Белгийн хамтарсан Spray Stream үйлдвэрийн тоосжилт бууруулах тоног төхөөрөмжүүд суурилуулж байна. Энэ нь РМ-2,5, РМ-10 нарийн ширхэгт тоосонцрыг 30-50 микрон усны дусланцраар агаарт мананцар үүсгэн өөртөө шингээн буулгах технологи юм. Гуравдугаар агуулахад хүдэр ихтэй, хавар намрын хуурайшилтын үед тоосжилтын хэмжээ нэмэгдэж, агаарт 13 мг/м3 хүрдэг аж. Үйлдвэрийн тоосжилтыг зөвшөөрөгдөх хэмжээ буюу 4мг/м3 хүргэж бууруулах зорилгоор дэлхийн шилдэг үйлдвэрийн дэвшилтэт тоног төхөөрөмжийг анх удаа ийнхүү суурилуулж байгаа юм. 
     Хүдрийн гуравдугаар агуулахын хажуу хэсэгт байрлуулсан тоног төхөөрөмж нь 35-40 метр зайд цацах хүчин чадалтай, бүрэн автомат, удирдлагын электрон системтэй, шүүлтүүртэй юм. Хүдэрт чийгийг хамгийн багаар өгөх зориулалт бүхий өөр нэгэн тоног төхөөрөмжийг нэг, хоёрдугаар туузан дамжуулгын асгах течка, бункер, хүдэр хуваарилах тэргэнцэр дээр суурилуулж байна. Энэ нь хүдэр байх үед ажиллаж, тасарсан үед автоматаар зогсох тохироотой. Сүүлийн үед дэлхийн уул уурхайн үйлдвэрт тоосжилт бууруулахад ашиглаж буй байгальд ээлтэй энэхүү тоног төхөөрөмжийг суурилуулснаар тоосжилтын хэмжээ 2-3 дахин буурч, ажлын байрны орчин нөхцөл сайжирч, ажиллагчдын эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл буурах юм. Spray Stream  үйлдвэрийн албан ёсны борлуулагч Эко сойл компанийн захирал Б.Баттогтох тоног төхөөрөмж суурилуулах, ажиллуулах горимыг зөвлөж байна. Тоног төхөөрөмжийг Баяжуулах үйлдвэрийн Засварын хэсэг, Бутлан тээвэрлэх хэсгийн Механик, Цахилгааны албаны ажиллагчид суурилуулж байна. 
 
 
Я.Энхтуяа
Фото: Б.Баттөгс

    Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд хэрэгжүүлж буй ажлын байрны  “5 сайн үйлс”  хөтөлбөрийн хүрээнд 8 цехийн 14ажлын байр хамрагдан, эдгээрээс хоёр  цехийн гурван ажлын байр шалгарсаны нэг нь Ус хангамжийн цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн Усны лаборатори юм. Тус лабораторийнхан хөтөлбөрийн шалгуур үзүүлэлтийг 92.3 хувиар буюу “Үлгэр жишээ жишиг ажлын байр”-ны болзол ханган ажиллаж байна. Өнгөрсөн онд ажлын байрны орчин нөхцөлийг сайжруулах чиглэлээр “5 сайн үйлс” хөтөлбөр тус цехэд эрчимтэй хэрэгжсэн байна.  

     Тухайлбал, инженер техникийн ажилтнуудын ажлын байрыг эмх цэгцтэй, зөв зохион байгуулалттай, тав тухтай орчин бүрдүүлэх зорилгоор “Үлгэр жишээ 5 сайн үйлс хэрэгжүүлэгч ИТА” сэдэвт болзолт уралдааныг зарлаж дүгнэжээ. Уралдаанд цехийн ажилтнууд өндөр идэвх санаачлагатай оролцож, Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн механик инженерийн ажлын байр 4С болзол ханган тэргүүн байр эзэлсэн байна. Удаах байруудад  Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн мастерын ажлын байр 3С хэрэгжүүлсэн байдлаар, Цэвэрлэх ус хангамжийн хэсгийн механик инженерийн ажлын байр 3С хэрэгжүүлсэн байдлаар тус тус шалгарсан бол  Хий хангамжийн хэсгийн мастерын ажлын байр иж бүрэн 5С хэрэгжүүлж цехийн бүтээмжийн зөвлөлийн шагнал хүртэв.

     Мөн цехийн Захиргааны биллиард, цайны зориулалтаар ашиглаж байсан өрөөг сургалтын болон  хурлын танхим болгон тохижуулж, иж бүрэн 5С хэрэгжүүлж ажилласнаар өдөр тутмын ажил, албан уулзалт, сургалт, ярилцлага хэлэлцүүлэг өрнүүлэх таатай орчин бүрдсэнийг албаны хүн онцлов. Ус хангамжийн цех нь  Цэвэр ус хангамж, Цэвэрлэх байгууламж, Эргэлтийн ус хангамж, Хий хангамж гэсэн 4 хэсгийн  65 ажлын байртай юм.

М.Балжинням

Фото: Б.Баттөгс

    “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын 2020 оны 1 дүгээр сард үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөт үзүүлэлтүүд 100-аас дээш хувиар биелсэн байна. Харин хүдэр дэх металлын зэсийн агуулга 99.3 хувийн дүнтэй гарчээ. Оны эхний сард уурхайчид 2175.0 мянган метр куб уулын цул гаргаж, төлөвлөгөөг 106.1 хувиар, 969.51 мянган метр куб хөрс хуулж, төлөвлөгөөг 113.5 хувиар тус тус биелүүллээ. Хүдэр олборлолтын төлөвлөгөө энэ хугацаанд 100.8 хувиар биелж, төлөвлөснөөс илүү буюу 3074.0 мянган тонн хүдэр олборлолтын ажил гүйцэтгэв. Ил уурхайнхан Баяжуулах үйлдвэрт 2764.0 мянган тонн хүдэр өгч, төлөвлөгөөг 109.0 хувиар биелүүлсэн бол исэлдсэн хүдрийн олборлолтын гүйцэтгэл  100 хувийн үзүүлэлттэй гарчээ.  Мөн өрөмдлөг, тэсэлгээний хэсгийнхэн 42500 тууш метр өрөмдлөгийн ажил хийж, төлөвлөгөөг 102.4 хувиар биелүүлсэн байна. Өнгөрсөн сард ачаа эргэлтийн төлөвлөгөө 112.3 хувиар биелжээ.

     Баяжуулагчид эхний сард 2766.0 мянган тонн хүдэр боловсруулж, төлөвлөгөөт үзүүлэлтээ 100.9 хувиар биелүүлсэн байна. Зэсийн металл авалтын төлөвлөгөө 100.46 хувь, молибдены металл авалт 104.47 хувиар биелсэн үзүүлэлттэй гарсан бол зэсийн баяжмал гаргалт 101.3 хувь, молибдены баяжмал гаргалт 100.8 хувьтай байна. Ачигдсан баяжмал дахь зэсийн агуулга 101.8 хувь, молибдены агуулга 118.6 хувиар биелж, зэсийн баяжмалын чанар 101.7 хувь, молибдены баяжмалын чанар 104.6 хувийн үзүүлэлттэй тус тус гарчээ. Үйлдвэрлэлийн хэлтсийнхэн эдгээр үзүүлэлтийг өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулан дүгнэсэн байна. Тухайлбал, өнгөрсөн 2019 оны 1 дүгээр сард уурхайчид 922.4 мянган метр куб хөрс хуулж байсан бол 2020 оны эхний сард 969.51 мянган метр куб хөрс хуулалтын ажил гүйцэтгэж, төлөвлөгөөний биелэлт 105.1 хувьтай гарсан байна.

М.Балжинням

Фото: Б.Баттөгс

Мэдээний төрөл

Календарь

« 2-р сар 2020 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29  

Зургийн цомог