Цахим хуудас

Цахим хуудас


Notice: Undefined property: JObject::$description in C:\inetpub\wwwroot\erdenettoday\templates\ts_newsline\html\com_k2\templates\default\user.php on line 59
Цахим шуудан: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
 
Эрдэнэс тээвэрлэгч белазууд эргэх цагт зогсохгүй ажилтай. Технологийн тээврийн авто машины засварын газрынхан байнгын ажиллагаатай аварга техникийг бэлэн байлгах үүрэг хүлээдэг. 140 гаруй хүнтэй энэ хамт олон Эрдэнэт үйлдвэрийн хүдэр тээвэрлэлтийн төлөвлөгөөг ханган биелүүлэхэд чухал оролцоотой. Бид тус хэсгийн үйл ажиллагаанаас сурвалжиллаа. 
 
Угаас цэгцтэй, цэмцгэр энэ гарааж, улам ч өнгөлөг харагдах. Том ч бай бага ч бай  ямар нэгэн засварын газрын орчин тос, тоостой байх нь хэвийн л үзэгдэл. Гэтэл белазын засварчин голдуу эрчүүд “амьдардаг” энэ орчны хана, туурга, шал гэрэл ойх юм. Бид эхлээд хэсгийн дарга С.Гантогоотой уулзсан юм. 
 
 
Энэ оны эхний улиралд  манай хэсгийн гол үзүүлэлт болох техникийн бэлэн байдлын коэффициент 091-тэй байгаа гэж хэсгийн дарга яриагаа эхлэв. Он гарсаар тендерээр сэлбэг нийлүүлэх байдал удааширснаас ихэнхдээ хуучин сэлбэгээ засварлаж байна. ЗМЗ-ын Цутгуурын цех техникийн шинэчлэлтэй холбоотойгоор түр зогссоноос шалтгаалан тэнд үйлдвэрлэдэг сэлбэгүүдийн заримыг засварчид  хийж байгаа аж. Энэ нь нэг талаас материалын зардал ихсэж, ачаалал нэмэгдэж байгаа ч нөгөө талаас нөөц бололцоогоо ашиглаж сэргээн засварлаж байгаа учраас багагүй хэмнэлт гарчээ. Тэд хавар, зуны ажлын төлөвлөгөөний дагуу тоос дарах зориулалттай усны тэрэгнүүдийг дулааны улиралд бэлтгэх, хаврын хуурайшлын нөхцөлд гал түймрээс сэргийлэх зорилгоор өнжмөл, шар өвсийг цэвэрлэх зэрэг ажлуудыг ч амжуулж байна. Тус хэсгийн удирдлага ХАБЭА-г нэн түрүүн авч үзэж олон ажил зохион байгуулдаг. ХАБЭА-н өдөр тутмын нэгдүгээр шатны, мөн хоёр долоо хоног тутмын  хоёрдугаар шатны үзлэг тогтмолжжээ. Саяхан  ХАБЭА-н хоёр, гурав, дөрөвдүгээр шатны шалгалт явагдаж, комиссоос өгөгдсөн даалгаврыг биелүүлэхэд анхааран ажиллаж байна. Эднийд “Өглөөний ХАБ” үйл ажиллагаа өнгөрсөн жилээс эхэлсэн бөгөөд  сүүлийн үед ноцтой эрсдэлийн системийг “Өглөөний ХАБ”-тай уялдуулах ажлыг цехдээ хамгийн түрүүн нэвтрүүлээд байна. Ингэснээр аливаа эрсдэлийн  сэрэмжлүүлэг өндөржсөн тухай ажилчид ярьж байна.  “Өглөөний ХАБ”-ын үеэр эрсдэлийн үнэлгээ хийдэг. Жишээ нь өндөрт ажиллах даалгавар авсан ажилчин  ноцтой эрсдэлийн бүртгэл хөтөлж, тухайн ажлын байрандаа өндрөөс унах эрсдэлийн тэмдэглэгээ тавьдаг. Ингэснээр ажилчинд эрсдэлтэй ажил хийж байгааг нь сануулж, анхааруулж байгаагаараа онцлог. Тус хамт олон бүтээмжийн чиглэлээр өнгөрсөн жил 270 санал гаргасан бол энэ оны  эхний улирлын байдлаар 130-аад санал гаргажээ. Хэсгийн дарга ч “Сайн саналын систем”-д  хамт олноо манлайлан, дагуулдаг. Тэр санал бүрээ өөрийн нэр дээр бүртгүүлдэггүй ч өнгөрсөн онд 100 манлайлагчийн 25-д жагсжээ. Түүний санаачилсан хайрга цацагч төхөөрөмжийг суурилуулснаар тухайн төхөөрөмжийн эвдрэл багасаж, эдийн засагт багагүй  хэмнэлт гаргаж буй.  Технологийн тээврийн авто машины засварын хэсгийнхэн 5С буюу ажлын байр тохижуулахад олон зүйл  санаачлан хэрэгжүүлжээ. Тухайлбал,  сургалтын танхим, ажилчдын өрөөг өөрсдөө засварлаж, ажлын байр, гараашны 9100 м2 талбайтай шал будсан нь багагүй хөрөнгө мөнгө хэмнэжээ.    
 
Шинэхэн суурь машин дээр анхны сэлбэгээ зорж буй Эрдэнэт үйлдвэрийн болон Авто тээврийн цехийн хөдөлмөрийн аварга, токарьчин Ч.Банзрагчтай уулзахад:
 
 
-Би Эрдэнэт үйлдвэрт 19 дэх жилдээ токарьчнаар ажиллаж байна. Эвдэрсэн гэмтсэн эд ангийг сэргээн засаж, орлуулан хийдэг ажилтай. Одоо тоормосны фланецыг манайд дөнгөж суурилуулсан шинэ машин дээр сэргээн засварлаж байна. Энэ маань Болгар улсад үйлдвэрлэсэн S10TM суурь машин. Өмнөх машин хуучраад алдаатай зордог болсон. Токарь бол маш нарийн хэмжээст ажилбараар бүтдэг ажил. Нэг мм алдахад л сэлбэг таарахгүй, гологдол гарна. Урт эд анги зорох зориулалттай ийм машинтай болсноор  ЗМЗ руу явуулж, цаг зав гарздахгүй,  өөрсдөө сэлбэг зорох боломж улам сайжирч байна. Гэмтсэн эд ангийг сэргээн засварласнаар шинэ сэлбэг авах  мөнгө хэмнэж байгаа гэсэн үг.  Ямар нэгэн сэлбэг дутсанаас белаз сул зогсвол Эрдэнэт үйлдвэрийн эдийн засагт алдагдалтай. Иймээс би ажилдаа чин сэтгэлээсээ хандаж, санаачилгатай, сайн ажиллахыг хичээдэг. 
 
 
Эрдэнэт үйлдвэрийн Сайн саналын системийн 100 манлайлагчийн жагсаалтын дөрөвт бичигдсэн, цахилгааны засварчин  Э.Улаанхүү: 
 
 
-Би Технологийн сургуулийн уул уурхайн тоног төхөөрөмжийн засварын жилийн курсийн анхны төгсөгч. 2007 онд төгссөн. 10 шахам жил хувийн байгууллага, Уул уурхайн компаниудад ажилласан. Ингээд 2017 онд  сонгон шалгаруулалтад тэнцэн Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилчин болсондоо баяртай явдаг.  Миний хувьд белазын цахилгаан тоног төхөөрөмжийг засварладаг. Ажлаасаа шалтгаалан засварт ирж буй машинуудын  ойр ойрхон эвдэрдэг эд анги, сэлбэгийг  бат бөх болгож, ажиллах хугацааг уртасгах, ажлаа хөнгөвчилж,  ачаалал багасгахын төлөө ухаанаа уралдуулан, шинийг сэтгэн ажилладаг. Тухайлбал, белазын генераторын хүчний контакторын толгойн сэлбэг дангаараа ирдэггүй. Гүйдэл дамжуулах хэсгийн зөөлөн холбоо, даруулга зэрэг нь гүйдлээ даахгүй тасарчихдаг. Үүнийг зузаан материалаар орлуулсан. Ингэснээр, сард 2-3 эвдрэл гардаг байсан бол одоо 2-3 сард нэг орж ирэх жишээтэй. Ер нь санал санаачилга ажил хийх явцад ундардаг. Нэг ажлыг хийх явцдаа задаргаа ихтэй, түвэгтэй үйлдэлтэй зүйлийг аль болох хөнгөвчилж, шуурхай найдвартай болгох өнцгөөс хардаг. Мөн журмын нөхдийнхөө ажлыг ч хөнгөвчилнө. Жишээ нь, энэ контакторыг засварлаж, бэлдэж чадахгүйгээс болж бүтэн өдрийн ажил алдаж болохгүй л дээ.  Эрдэнэт үйлдвэр, цех хэсгийн удирдлагууд  санал санаачилгыг дэмжиж, урамшуулдагт нь бид их баярладаг. Ажилчин хүн санаачилгатай байснаар  цаг хэмнэх, ажлаа түвэггүй хийх ач холбогдолтой. Нөгөө талаас урамшуулал нь ажилчин бидний амьдралд дэмтэй юм даа гэж ярьсан юм. 
 
 
Бид сэлбэгийн өрөөгөөр орлоо. Жижигхэн ч тун цэгцтэй юм. Өмнө нь энэ өрөө эмх цэгц муутай, хэн нэгэн ямар нэг багаж олох гэж нэлээн цаг хугацаа бардаг  байж. Энэ байдлыг Э.Улаанхүү цэгцэлжээ. Машины хаягдал төмөр ашиглан багаж хийх том шкаф,  мөн хэрэгцээнээс хасагдсан модон шкафны яс модыг ашиглан сэлбэгийн олон тасалгаат шүүгээ хийж, багаж сэлбэгийг  жирийтэл өржээ. Энэ өрөөнд бүхий л эд юмс өөрийн байртай. Эрж, хайж цаг алдах шаардлага алга. 
Ийнхүү, Технологийн тээврийн авто засварын хэсгийн орчин цэмцгэр, ажил нь өөдрөг байна. 
Я.Энхтуяа
Фото: Б.Баттөгс
Эрдэнэт үйлдвэрийн Чанарын хяналтын хэлтсийн химич-инженер М.Даваажавтай уулзаж “Химийн хорт аюултай бодисын менежментийг сайжруулах нь” сэдэвт төслийн хэрэгжилтийн талаар сонирхсон асуултдаа хариулт авлаа. 
 
 
-Манай үйлдвэрт химийн хорт ба аюултай  технологийн бодисуудын  шошгыг  хууль эрх зүйн хүрээнд  шинэчилж байна. Энэхүү төслийн талаар ярина уу?
-Уг төсөл хэрэгжээд 11 сар болж байна. Монгол Улсын шинжлэх ухааны академи, Эрдэнэт үйлдвэртэй хамтын ажиллагааны хүрээнд судалгааны сэдэвтэй төслийн ажлууд хийж байна. Энэ ажлын нэг нь “Химийн хорт аюултай бодисын менежментийг сайжруулах нь” сэдэвт төсөл юм. Уг төслийн хүрээнд Эрдэнэт үйлдвэрийн үйл ажиллагааны хэрэгцээт химийн хорт аюултай бодисын лавлах мэдээллийг боловсруулах, шошгожуулах, хор аюулын ангиллыг тогтооно. Хүдэр олборлолтоос эцсийн дамжлага болох  зэс молибдены баяжмал гаргах хүртэлх үйл ажиллагаанд Эрдэнэт үйлдвэр жилд 120 мянган тонн химийн бодис урвалд оруулж хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл 370-аад төрлийн химийн бодис ашиглан үйлдвэрлэл явуулж байна. Эрдэнэт үйлдвэрт ашиглаж буй химийн хорт ба  технологийн аюултай бодисуудын  шошгыг  хууль эрх зүйн хүрээнд  Олон улсын болон үндэсний стандартад нийцүүлэн хийж байгаа нь энэ төслийн онцлог юм. Зорилго нь химийн хорт болон аюултай бодистой харьцан ажилладаг ажилтан, хяналтын ажилтан, авран хамгаалах ажилтан аюулгүй ашиглах, хүний эрүүл мэнд, байгаль орчинд ямар нөлөө үзүүлдгийг хор аюулын лавлах мэдээллээр дамжуулан олгох явдал юм. Тэгэхээр иргэн, албан газар, аж ахуйн нэгжүүд химийн хорт бодисын тухай хууль, журмуудад тусгасан ашиглалтын шошготой байна гэсэн заалттай.  Уг журам заалтыг хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. 
-Төслийн баг хэчнээн хүний бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна вэ?  
-Төслийн удирдагчаар Н.Мэргэнбаатар дарга ажиллаж байна. Миний бие төслийн санаачлагч нь. Манай төслийн багийг 15-25 жил химийн мэргэжлээр ажилласан хүмүүс бүрдүүлж байна. Зөвлөхөөр үйлдвэрийн Цацрагийн аюулгүй байдал хариуцсан мэргэжилтэн Ц.Оргил, Гамшгийн штабын Тэргүүлэх мэргэжилтэн Энхболд ажиллаж байгаа.  
-Төслийн ач холбогдол юу вэ?
-Энэ төслийг хэрэгжүүлснээр химийн хорт болон аюултай бодисоос үүсэх эрсдэлийг урьдчилан тооцоолох боломжтой. Бид үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд ашиглаж байгаа химийн бодис урвалжийг хүний эрүүл мэнд, байгаль орчинд хортой юу, хор аюултай юу гэдгийг мэднэ. Тухайлбал, “Эрдэнэт” сувилал цогцолборынхон Баяжуулах үйлдвэрийн Урвалжийн хэсэгт ашигладаг химийн бодисын ангиллыг мэдсэнээр  амьсгалын эрхтэн цочрох бодистой ажилладаг юм байна гэдгийг тодорхойлох жишээтэй. Уг төслийг хэрэгжих явцад сургалт явуулна. Химийн бодистой харьцдаг ажилчдын багш нар нь энэ төсөлд ажиллаж байгаа. Тэгэхээр бид төслөө хэрэгжүүлээд  химийн хорт бодисуудтай ажилладаг ажилтнуудад хичээл заана. 
-Өмнө нь хаягжуулж ангилах ажил хийгдэж байсан уу?
-Урьд нь ийм стандартад нийцсэн зүйл дутмаг байсан. 2013 онд “Химийн бодисын  ангилал, хаягжуулалтын нэгдсэн систем” ( “Globally harmonized system” GHS)-ийг НҮБ-аас  гаргасан. 2015 онд уг системийг ашиглан химийн хорт болон аюултай бодисын ангилал, ашиглах аргачлалыг боловсруулж баталсан. Төслийн хүрээнд НҮБ-аас гаргасан системийн дагуу  Олон улсын стандартад нийцсэн шошго хаягжуулалт хийгдэнэ. Манай үйлдвэрийн Чанар хяналтын хэлтэс дээр бүх лабораториуд төвлөрдөг. Эрдэнэт үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний чанарыг химийн мэргэжилтнүүд хянадаг. Өөрөөр хэлбэл химийн лабораторийн нарийн үйл ажиллагааг зөвхөн мэргэжилтнүүд л мэднэ. Тэгэхээр мэргэжлийн химичид энэ төслийн ажлыг  хэрэгжүүлэх нь үр дүнтэй. Энэ ажилд үйлдвэрийн Байгаль орчин ногоон хөгжлийн хэлтэс хяналт тавьж ажиллаж байна.
-Цаашид ямар ажлууд хийгдэх вэ? 
-Ажлын төлөвлөгөө гаргасан. Энэ онд төслийн үйл ажиллагаа явагдаж дуусна. Бид хор хаягийн шошгыг 370-аад бодист хийж байгаа.  Америк, Англи, Австралийн сайтаас химийн бодис урвалжийн “Хор аюулын лавлах мэдээлэл”-ийг  татан орчуулж, стандартуудад нь нийцүүлэн ашиглаж байна. Төслийн лавлах мэдээллийн боловсруулалт, ангилалт, хаягжуулалтын ажил 70 хувьтай явж байна. Эх бэлтгэлийн  ажил таван сард дуусна. Дараа нь хэвлэх, ажлын байранд тавих үе шаттай ажил хийгдэнэ. 
-НҮБ-аас гаргасан энэ олон улсын химийн хорт аюултай бодисын стандартыг хэдэн орон мөрдөн ажиллаж байна вэ?
 -Хятад, Солонгос, Япон, Орос, АНУ, Австрали, Канад зэрэг олон орнууд энэхүү системийг мөрдөж байгаа. Яагаад бид олон улсын хаягжуулалтын нэгдсэн системд орох ёстой вэ гэхээр гаднаас химийн бодис авдаг. Уг систем гарахаас өмнө хор аюулын тэмдэг, тэмдэглэгээ дээр ялгаа гарч байсан. Одоо  дэлхий нийтээр энэхүү системийг ашиглаж  ангилал, хаягжуулалтын стандартыг бий болгон хэрэглэж байна. Өнөөдрийн байдлаар үйлдвэр химийн бодисыг Америк, Солонгос, Хятад, Оросоос авч байна. Энэ бүгд нэг стандартад байна гэсэн үг. Тэгэхээр олон улсын ийм стандартыг манай үйлдвэр мөрдөнө. Тус үйлдвэр зах зээл дээр их хэмжээний химийн бодис хэрэглэдэг. Өнөөдөр үйлдвэрийн технологийг химийн бодисгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. “Химийн бодисын  ангилал, хаягжуулалтын нэгдсэн систем” (GHS) -ийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлнэ. Химийн нэгдлүүд, хольцуудын хор, аюулыг ангилах, зэрэглэх, хаягжуулах шалгуур үзүүлэлтийг ашиглах системийг Эрдэнэт үйлдвэр мөрдөнө. Өмнө нь тэмдэг, тэмдэглэгээг улбар шар дотор хийдэг байсан. Одоо олон улсад мөрдөх системийн тэмдэг, тэмдэглэгээг ашиглана. Дэлхий нийтэд химийн хорт бодисыг ангилах, хаягжуулах асуудал  нэлээн асуудал дагуулж ирсэн байдаг. 2013 оны системд үндэслэн улс орнууд хууль эрх зүйн боловсруулалт хийгээд химийн хорт бодисыг хаягжуулж, ангилах стандарт гаргасан. Энэ нь шинэлэг ажил болж, манай үйлдвэрт нэвтэрч байна. Бид үйлдвэрлэлийн технологид их хэмжээний химийн бодис ашиглах атлаа Олон улсын хэмжээнд хэрхэн хаягжуулах түвшинд хүрээгүй. Энэ төслийг хэрэгжүүлснээр химийн хорт бодисыг Олон улсын хэмжээнд нийцүүлэн хаягжуулна. Ингэснээр тэмдэг, тэмдэглэгээ, хор, аюулын талаарх бүх мэдээллийг химийн бодистой харьцан ажилладаг хүн хараад мэднэ. Ажлын даалгавар авсан хүн тэмдэг, тэмдэглэгээнд тусгасан мэдээллийг ойлгож ажиллана гэсэн үг. Натрийн нитриттэй ажиллах хүн ийм эрсдэлтэй. Хэрэв эрсдэлд орвол ийм арга хэмжээ авна. Хор нөлөө нь ямар эрхтэнд нөлөөлж болзошгүйг ангилаад өгчхөж байгаа. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн ажилтан хүн, өөрийгөө болоод бусдыг эрсдэлээс хамгаалах хэрэгцээтэй мэдээллээ бүрэн авах боломжтой. 
-Цаг гарган ярилцсанд баярлалаа.
Т.Батчулуун
Фото: Б.Баттөгс
 
Эрдэнэт үйлдвэрийг 2031 он хүртэл хугацаанд хөгжүүлэх Үндсэн чиглэлд нуруулдан уусгах SX/EW технологиор исэлдсэн хүдэр боловсруулах болон зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр барих хоёр төсөл багтсан. Нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхээр зорьсон ажлын явцын талаар Хөгжлийн хэлтсийн Тэргүүлэх металлургич инженер Б.Алтангэрэлээс тодруулсан юм.     
-Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах металлурги-химийн үйлдвэр барьж байгуулах төслийн явцын талаар мэдээлэл өгнө үү?
-“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ыг түшиглэн зэсийн баяжмал хайлуулан боловсруулж эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх талаар олон жил яригдаж байна. Энэ хугацаанд бид олон туршилт, судалгаа хийж, техник эдийн засгийн үндэслэлийг гаднын болон дотоод хүч, нөөц бололцоогоо ашиглан гүйцэтгэж ирсэн. Монгол Улсын Засгийн газрын 2019 оны тавдугаар сарын 29-ний өдрийн 214 дүгээр тогтоолоор “Хүнд үйлдвэрийн хөгжлийн үндэсний хөтөлбөр”-ийг баталсан. Мөн “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын талаар авах зарим арга хэмжээний тухай Засгийн газрын 2019 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн 224 дүгээр тогтоолын дагуу “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ыг түшиглэн уул уурхай, металлурги-химийн үйлдвэрийн цогцолбор барьж байгуулах боломжийг судлан санал боловсруулж Засгийн газарт танилцуулах үүрэг өгөгдсөн. Эрдэнэт үйлдвэрийг 2031 он хүртэл хугацаанд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах  металлурги-химийн үйлдвэр барьж байгуулах,  исэлдсэн болон зэсийн бага агуулгатай сульфидын хүдрийг нуруулдан уусгах SX/EW технологиор катодын зэсийн үйлдвэр байгуулах гэсэн хоёр төсөл тусган хэрэгжүүлэхээр төлөвлөн ажиллаж байна. 
-Катодын зэсийн үйлдвэр барих төслийн тухайд...?
-Манай хүдрийн нөөц нэмэгдэж байгаа. 2015 онд техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр батлуулсан байдаг. Ил уурхай дахь исэлдсэн хүдрийн овоолгуудад хуримтлагдсан хүдрийн нөөц, “Эрдэнэтийн-Овоо” ордын баруун хойд ба төвийн ордын нэгдсэн уурхайгаас  ирээдүйд ашиглах явцад үүсэх исэлдсэн болон сульфидын хүдрийн нөөцөд үндэслэн Нуруулдан уусгалт–SX/EW технологиор барих үйлдвэрийн хүчин чадлыг жилд 10 мянган тонн катодын зэс байхаар тооцоолсон. Одоо энэ төслийн нарийвчилсан зураг төсөл боловсруулах зөвлөх үйлчилгээний гүйцэтгэгч шалгаруулах тендер үргэлжилж байна.  
-Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр барих төслийн ажил хэр урагштай явна?  
-Эрдэнэт үйлдвэр өөрийн инженер техникийн ажилчдынхаа нөөц бололцоог ашиглаад 2011, 2013, 2015 онд судалгааны ажлууд хийсний үр дүнд хайлуулах, цэвэршүүлэх үйлдвэрийн технологи сонгосон. Хайлах үйлдвэрийн олон  технологиудад харьцуулсан судалгаа хийснээр БНХАУ-д бий болсон SKS технологийг хөрөнгө оруулалт, ашиглалтын зардал, түүхий эдийн нөөц бололцоогоор Монголын нөхцөлд хамгийн боломжтой гэж үзсэн. 2015 онд энэ технологиор ТЭЗҮ боловсруулж, тухайн үеийн Аж үйлдвэрийн яамны Шинжлэх ухаан технологийн зөвлөлөөр дэмжсэн. Харин Засгийн газар Бор-Өндөрт байгуулахаар шийдвэрлэсэн байдаг. Өнөөдөр бид тухайн ТЭЗҮ-д тодотгол хийх хэрэгтэй. Энэ технологи шинэ шатанд хүрсэн, олон өөрчлөлт, нэмэлтүүд орсон. 
-Зэсийн баяжмал хайлуулах үйлдвэрээс ялгарах хүхрийн давхар исэл агуулсан хийн асуудал олон жилийн толгойны өвчин байсаар ирсэн. Үүнийг хэрхэн шийдэх вэ?   
-БНХАУ-ын China ENFI Engineering компанитай хамтран Металлурги-химийн үйлдвэрээс ялгарах хүхрийн давхар исэл агуулсан хийг нунтаг нүүрсээр боловсруулж, элементийн хүхэр гарган авах лабораторийн туршилтыг хийж гүйцэтгэсэн одоо тус технологийн үйлдвэрлэлийн туршилтын ажлыг хийж гүйцэтгэхээр ажиллаж байна. Хэрэв туршилт үр дүнтэй болбол том алхам болно. 
-Элементийн хүхэр гаргах нь ямар давуу талтай вэ? 
-Хүхрийн хүчлийн хэрэглээ монголд хязгаарлагдмал, тээвэрлэх, хадгалах боломж бололцоо хомс. Харин элементийн хүхэр хэмжээний хувьд харьцангуй бага, хуурай төлөв байдалтай, дараагийн шатны химийн үйлдвэрлэлд ашиглах боломжтой. Ойролцоогоор 600 мянган тонн зэсийн баяжмал боловсруулахад 200-аад мянган тонн элементийн хүхэр гарах урьдчилсан тооцоо бий. Харин хүхрийн хүчил үйлдвэрлэвэл энэ хэмжээний баяжмал боловсруулахад 600 мянган тонн хүхрийн хүчил гарна. Түүнийг хадгалах, саармагжуулах, тээвэрлэх зардал маш өндөр. Борлуулъя гэхээр монголд хэрэглээ байхгүй. Тиймээс элементийн хүхэр үйлдвэрлэх технологи нэвтрүүлэхээр Хятадын компаниудтай хамтран ажиллаж байна.  
 
 
-Элементийн хүхрийг юунд ашиглах вэ?
-Элементийн хүхрийн хэрэглээ өндөр. Ихэнхдээ хүхрийг фосфатын бордоо үйлдвэрлэлийн чухал химийн түүхий эд болох хүхрийн хүчлийг үйлдвэрлэхэд ашигладаг байна. Тиймээс хүхрээс хүхрийн хүчил, хүхрийн хүчлээс фосфатын бордоо үйлдвэрлэх нь хүхрийн хэрэглээний гол салбар юм. Үүнээс гадна хүхрийг хөнгөн үйлдвэрүүд, эмийн болон бусад үйлдвэрлэлд өргөн хэрэглэгддэг титаны давхар исэл, нүүрстөрөгчийн дисульфид, уусдаггүй хүхэр болон бусад бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд ашигладаг. Жишээ нь БНХАУ 2018 онд 10,7 сая тонн хүхэр импортолсон бөгөөд импортын дундаж үнэ нь 153.2 ам.доллар/тонн байсан. Үүний 60 хувь нь фосфатын бордоо үйлдвэрлэхэд зориулагдсан байна
-Ингэхэд, энэ хоёр үйлдвэр маань хэзээ баригдаж, ашиглалтад орох вэ? 
-Эрдэнэт үйлдвэр Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэрийн ТЭЗҮ-ийг БНХАУ-ын China Volant Industry болон China ENFI Engineering компаниудтай хамтран боловсруулсан. Аж үйлдвэрийн яамны дэргэдэх Шинжлэх ухаан, технологийн зөвлөлийн дүгнэлтээр дэмжигдсэн. Гүйцэтгэгч талаас урьдчилсан байдлаар өгсөн ТЭЗҮ-д металлурги-химийн үйлдвэрийг ойролцоогоор 36 сарын дотор буюу гурван жилийн хугацаанд барьж байгуулахаар тооцоолж байсан. Катодын зэсийн үйлдвэрийн хувьд ерөнхийдөө өргөн дэлгэрсэн технологи болохоор хоёр жилийн дотор барьж байгуулах боломжтой. Гэхдээ ТЭЗҮ-ийн үр дүнг харж байж шийдэх болов уу. 
-Элементийн хүхэр үйлдвэрлэх технологи нэвтрүүлсэн газар байдаг уу?   
Хүхрийн давхар ислийг шууд катализаторын орчинд янз бүрийн ангижруулагчаар, хүхэр устөрөгч, нүүрс хүчлийн монооксид, метан, нийлмэл хийгээр ангижруулан элементийн хүхэр гарган авах нь эртнээс танил болсон технологи юм. Зэс хайлах үйлдвэрээс ялгарах хүхрийн давхар исэл агуулсан хийг байгалийн хийгээр ангижруулан элементийн хүхэр үйлдвэрлэдэг, Финляндын Outokumpu компанийн боловсруулсан технологи ОХУ-ын Норильск Никель Уул уурхай металлургийн цогцолборын үйлдвэрлэлд нэвтэрсэн байдаг. Элементийн хүхэр үйлдвэрлэхийн тулд гурав дөрвөн тусдаа технологи ашиглана. Байгалийн хий, нефть боловсруулах үйлдвэрүүдэд ашиглагддаг блок технологиудыг нийлүүлээд зэсийн баяжмал хайлах үйлдвэрийн хийг боловсруулах чиглэлээр ашигладаг газар байхгүй. Харин бид тэр технологиудыг нэгтгээд элементийн хүхэр үйлдвэрлэх технологи гаргаж авах боломжтой гэж судалгааны үр дүнд үзсэн. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ China ENFI Engineering компанитай хамтран тус чиглэлээр үйлдвэрлэлийн туршилт зохион байгуулахаар ажиллаж байна.  
-Энэ хоёр төсөл амжилттай хэрэгжлээ гэхэд Эрдэнэт үйлдвэрт, цаашлаад Монгол улсад ямар үр ашиг авчрах вэ? 
-Эрдэнэт үйлдвэр жилд 32 сая тонн хүдэр боловсруулаад 600 гаруй мянган тонн зэсийн баяжмал экспортод гаргадаг. Өөрөөр хэлбэл эцсийн бүтээгдэхүүн биш, дараагийн шатны үйлдвэрлэлийн түүхий эд гэсэн үг. Харин зэсийн баяжмал хайлах үйлдвэр байгуулснаар тээвэрлэлтийн зардал багасна, орлого нэмэгдэнэ, аранжин зэсээр эд анги, труба хоолой гэх мэт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж нээгдэнэ, жижиг дунд үйлдвэрлэл хөгжинө, ажлын байр шинээр нэмэгдэнэ гээд олон давуу тал бий болно. Түүнээс гадна зэсийн баяжмалтай цуг гардаг алт, мөнгө зэрэг дагалдах металлуудыг ялган авах нөхцөл бүрдэнэ. Энэ утгаараа зөвхөн Эрдэнэт үйлдвэрт төдийгүй Монгол улсын эдийн засагт нөлөөлөх өндөр ач холбогдолтой. Дэд бүтэц, тээвэр ложистик, хангамжийн асуудал, сервис  үйлчилгээ дагаж хөгжихөөс эхлээд олон боломж нээгдэнэ. Төслийн хувьд эдийн засагчдын тооцоолж байгаагаар хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь өндөр, эргэн төлөгдөх хугацаа нь урт байж мэднэ. Гэхдээ улсын үйлдвэржилтэд том түлхэц үзүүлэх юм.  
-Байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл нь хэр бол...?
-Технологи хөгжөөгүй дээхэн үед сөрөг нөлөө байсныг үгүйсгэхгүй. Өнөөдөр технологи маш өндөр түвшинд хүрсэн. Хүхэр барилтыг бүрэн шийдэх боломжтой болчихлоо. Хайлуулалтаас гарах хий, хүхрийн давхар ислийг 98 хувь хүртэл барих боломжтой болсон. Өөрөөр хэлбэл Металлурги химийн үйлдвэрээс гарах хий, ус, хаягдал нь Монгол улсад хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй бүх стандарт шаардлагад  нийцэхүйц болж хөгжсөн.. 
-Баярлалаа.                                
М.Одгэрэл
Фото: Б.Баттөгс

Мэдүүштэй...

1. Өнөөдөр жилийн 118 дэх өдөр. Он дуусахад 247 хоног үлдлээ.

2. Эрдэнэт хотод агаарын хэм өдөртөө +26 градус, шөнөдөө +7 градус дулаан, багавтар үүлтэй, салхины хурд 2-6 м/сек байна.

3. Аргын тооллын 4 дүгээр сарын 27. Сумъяагараг. Билгийн тооллын шинийн 4. Цагаан хулгана өдөр. Өдрийн наран 5 цаг 41 минутад мандан, 19 цаг 59 минутад жаргана. Энэ өдөр луу, бич, хулгана, нохой жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн. Харин морь жилтнээ сөрөг муу нөлөөтэй тул элдэв үйлд хянамгай хандаж, биеэ энхрийлүүштэй. Бэрийн үйл, худалдаа наймаа хийх, модны үйл, цагаан зүгийн үйл, хишиг даллага авах, эм найруулах, сан тавих, лус ба тэнгэр тахих, сүм хийд босгох, хөрөнгө исгэх, архи нэрэх, хурим хийх, тариа тарих, гэр байшин барих, хот байгуулах, шинэ барилгыг ашиглалтанд оруулах, гэрлэх, тустай үйлийг бүтээх, андгай тангарагаас няцах, дайсныг номхруулах үйлд сайн. Төлөг тавих, морь уралдуулах, нохой тэжээх, хүүхэд үрчлэн авах, улаан идээ авах, хутга мэс ирлэх, архи уух, эхэлж ном сонсох, хол замд гарах, шинэ дээл өмсөх, эд юм өгөх, өмнө зүгт явах, хэрүүл тэмцэлд муу. Өдрийн сайн цаг нь морь (11:40-13:40), бич (15:40-17:40), хулгана (23:40-01:40), үхэр (01:40-03:40) болой. Хол газар явагсад урд зүгт мөрөө гаргавал зохистой. Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад баян ноён болох, бие, эрхтний хүч сайжрах сайн. Гэвч морь, луу жилтнээ цээрлэвэл зохилтой.

4.Дэлхийн зах зээл дээр нэг тонн зэс 5118 ам.долларын ханштай байна. (Эх сурвалж: www.lme.com)

5.Монгол банкны энэ өдрийн нэрлэсэн ханшаар АНУ-ын доллар 2785, евро 3006, БНХАУ-ын юань 393, ОХУ-ын рубль 37, Японы иен 25.8 төгрөгтэй тэнцэж байна. (Эх сурвалж: www.gogo.mn)

 

Эрдэнэт үйлдвэрийн түүхэнд энэ сард...

Асуулт: -Эрдэнэтэд анхны ганг хэдийд хайлуулсан бэ?

Хариулт: -1981 онд Эрдэнэт үйлдвэрийн Засвар механикийн заводын Цутгуурын цехэд анхны ганг хайлуулж авсан.

Асуулт: -Эрдэнэт үйлдвэрийн Vөргөтгөлийн онцлог юу вэ?

Хариулт:-Уурхай доошлох тутам Эрдэнэтийн овооны хүдрийн агуулга багасаж байгаатай уялдан үйлдвэрлэлийн ашигтай ажиллагааг хангах, олзворлон боловсруулж байгаа металлын хэмжээг тогтвортой байлгах зорилгоор V өргөтгөлийг хийхээр болсон.

Асуулт: -БНМАУ-д эцсийн бүтээгдэхүүн-зэсийн цувимал гаргах үйлдвэр хэдийд баригдах вэ? Яг тогтож шийдсэн хугацаа бий юу?

Хариулт:-Зэс, молибдены баяжмал үйлдвэрлэх шатнаас үйлдвэрлэлийн бүрэн боловсруулалтанд шилжиж, зэс хайлах, бэлэн бүтээгдэхүүн гаргах хүч чадлыг байгуулах нь илүү үр өгөөж олох арга зам яах аргагүй мөн. Чухамхүү энэ шаардлагыг харгалзан Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийн дэргэд зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах асуудлыг судалж үзэхээр БНМАУ, ЗСБНХУ-ын эдийн засгийн гадаад харилцааг 2005 он хүртэл хугацаанд хөгжүүлэх чиглэлд тусгасан. Одоо уг асуудал судалж боловсруулах шатандаа явж байна.

(Эх сурвалж: “Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан уул уурхайн баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэр: 100 асуулт, хариулт” номноос...)

 

Баяжуулах үйлдвэрийн Нунтаглан баяжуулах хэсгийн Д.Бат-Эрдэнэ ахлагчтай хамт олон өглөөний ХАБ-ын сургалтыгтогтмол зохион байгуулж хэвшжээ. Тусхэсгийн гагнуурчин П.Мөнхбаатар пүрэв гарагийн өглөөний ХАБ-ын мэдээлэлд коронавирусын цаг үеийн байдлыг танилцуулж, урьдчилан сэргийлэх эрүүл мэндийн заавар зөвлөгөөг дагах хэрэгтэйг сануулсан бол энэ өдрийн өглөөний ХАБ-ын сургалтаар залуу ажилтан Т.Галхүү мэдээлэл хийлээ. Тэрээр коронавирусын халдвартай тэмцэж байгаа энэ үед дархлаагаа дэмжих нь чухал болохыг онцлоод энэ талаар бэлтгэсэн зөв хооллолт, илүүдэл жин, дасгал хөдөлгөөн, хориотой хүнсний бүтээгдэхүүний талаар мэдээллийг хүргэсэн юм. ХАБ-ын Хяналтын инженер П.Санжаажав ноцтой эрсдэлийн хяналтын самбар дээр энэ өдрийн гүйцэтгэх ажлын эрсдэлийг урьдчилан тооцоолж, түүнээс сэргийлэхэд ажилтан хүн яавал зохих талаар зөвлөгөө мэдээллийг өгч, хяналтын хуудсаа тогтмол тэмдэглэж байхыг санууллаа. Мөн тус хэсгийнхэн ажлын байрандаа дасгал хөдөлгөөн хийх өрөө тохижуулж, өдөрт 30 минут спортоор хичээллэгч хамт олон болжээ. Эрдэнэт үйлдвэрийн цех, нэгж бүрд өглөөний ХАБ үлгэр жишээ хэрэгжиж, ажилтан бүр аюул эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж, хөдөлмөр хамгааллын аюулгүй ажиллагааг чанд сахин ажиллаж байна.

И.Чинтогтох

Баяжуулахүйлдвэрийн Цагаан тоос дарах ажлын алба өнгөрсөн жил Amazone UX11200 маркийн хоёр төрлийн техник авч, цагаан тоос дарахад ашиглаж байна. Саяхан эл маркийн шинэ чирэгч трактор хүлээн авч, цагаан тоосны талбайд ажиллуулж эхлэв. Amazone UX 11200 маркийн төхөөрөмж нь хоёр тийшээ 39 метр урт болж дэлгэгддэг, 11.2 тонн усны багтаамжтай. Холигч машины тусламжтайгаар кальци хлорид бодисыг усанд  найруулан, шингэлснийг шахаж хуурай талбайг норгоход уг төхөөрөмжийг ашиглана. Хаврын хуурайшилт болон салхины хурд их байгаа энэ үед цагаан тоосны дэгдэлт дарахад шинэ чирэгч тракторын ач тус өндөр байгааг инженер Л.Одонтунгалаг ярилаа. 340 морины хүчний чадалтай, 4 км цагийн хурдтай чирэгч трактор нэг удаагийн эргэлтээр 10 га орчим талбайг норгож, өдөрт хамрах талбайн хэмжээ хоёр дахин нэмэгджээ. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн хэлтэс, Цагаан тоос дарах ажлын албаны мэргэжилтнүүд өнгөрсөн хавраас технологийн гурван аргыг хослуулан цагаан тоос дэгдэлтийн нийт талбайн 80 орчим хувийг дарсан юм. Үлдсэн талбайд цагаан тоос дарах ажил өдөр тутам үргэлжилж, Авто тээврийн цех, Ган бөөрөнцгийн цехийн ажилтнууд хүч нэмэн ажиллаж байна.  

М.Балжинням

Фото: Б.Баттөгс

Эрдэнэт үйлдвэрийн Дулааны цахилгаан станцын уран бүсгүйчүүд ажлын бус цагаараа 320 ширхэг амны хаалт оёж, өндөржүүлсэн бэлэн байдлын үед онцгой үүрэгтэй ажиллаж байгаа Гэрээт цагдаагийн хэлтсийн алба хаагчдад бэлэглэлээ. Бүсгүйчүүдийн төлөөлөл, цехийн удирдлагын хамтаар өнөөдөр Гэрээт цагдаагийн хэлтсийн байранд очиж, амны хаалтаа гардуулан өгсөн юм. Тооцооны инженер Буяндэлгэрийн санаачилгаар хэрэгжүүлсэн энэхүү сайн үйлсийн аянд Дулааны цахилгаан станцын бүх бүсгүйчүүд нэгдэж, ажил хэрэг болгожээ. Тэд “Ариутгалд оруулсан амны хаалт зөв цагтаа, хэрэгтэй газартаа хүрч байгаа нь сайхан байна” хэмээн сэтгэлийн үгсээ хэлж байлаа. Гэрээт цагдаагийн хэлтсийн Урьдчилан сэргийлэх ажил хариуцсан ахлах байцаагч, хошууч Т.Хатанбаатар эрсдэлтэй өндөртэй нөхцөлд ажиллаж байгаа цагдаагийн алба хаагчдад амны хаалт маш чухал байдгийг онцлоод стандартын дагуу тогтмол сольж хэрэглэх даавуун амны хаалт бэлэглэсэнд хамт олныхоо өмнөөс талархал илэрхийлсэн. Баялаг бүтээгч уурхайчид ийнхүү сайн үйлсийн аянд нэгдсээр байна.

И.Чинтогтох

Фото: Б.Баттөгс

 

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, Шинжлэх Ухааны Академитай хамтран хэрэгжүүлж буй инновацийн дараагийн нэг хөтөлбөр нь “Ус хангамжийн цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн лагийг үнэргүйжүүлж, шимт хөрс болгох” төсөл. Энэ төслийн үр дүнд Эрдэнэт хот болон үйлдвэр барьж байгуулагдсанаас хойш өнөөг хүртэлх 40 гаруй жилийн хугацаанд хуримтлагдсан  лагийг боловсруулж, шимт хөрс болгох ажил хийгдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, анх удаа “гар хүрнэ” гэсэн үг. Төслийн зохицуулагч, Ус хангамжийн цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн технологич Д.Золбооцэцэгтэй ярилцлаа.

-“Цэвэрлэх байгууламжийн лагийг үнэргүйжүүлж, шимт хөрс болгох” төслийн үйл явц ямар байдалтай хэрэгжиж байна вэ?

-2019 оноос “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академитай хамтын ажиллагааны хөтөлбөр, төлөвлөгөө боловсруулан ажиллаж байна. Энэхүү төлөвлөгөөнд Эрдэнэт үйлдвэр ашиглалтад орсон цагаас эхлэн өнөөг хүртэл 40 гаруй жилийн турш Ус хангамжийн цехийн цэвэрлэх байгууламжид хуримтлагдаж байгаа лагийг үнэргүйжүүлэх төсөл хэрэгжүүлэхээр тусгагдсан. Өөрөөр хэлбэл, цэвэрлэх байгууламжийн лагийг үнэргүйжүүлж,  цаашлаад шимт хөрс болгох, байгаль экологид ээлтэй бүтээгдэхүүн гаргах зорилгоор уг төслийг хэрэгжүүлж эхлээд байна. Нөгөө талаас, Байгаль орчны яам, Мэргэжлийн хяналтын газар болон мэргэжлийн байгууллагуудаас цэвэрлэх байгууламжийн лагийг аюултай хог хаягдлын жагсаалтад орсон учир үүнийг боловсруулж, стандартад нийцсэн бүтээгдэхүүн болгон байгальд нийлүүлэх чиглэл өгсөнтэй холбоотой. Тиймээс энэ төслийн судалгаа, шинжилгээг хийж байна. Энэхүү төсөл маань 3 жилийн хугацаанд хэрэгжинэ. Өнгөрсөн жил бид 97 хувийн чийглэгтэй лагийн чийглэгийг бууруулах, усгүйжүүлэх ажлыг хийсэн. Ингэхдээ шугам хоолойг нэмж татах, цахилгааны холболтуудыг хийх, насосыг шинээр суурилуулснаар талбайг усгүйжүүлсэн. Үүний дараа нь  ШУА-ийн Биологийн хүрээлэн, Хими, хими технологийн хүрээлэнгийн эрдэмтэнтэй хамтарч туршилт судалгааны ажил хийгдэж байна. 1-р үе шат нь усгүйжүүлэлт хийгдсэн талбай дээрээ Химийн технологийн хүрээлэнгийн доктор Ж.Дугаржавын зохиогчийн эрхтэй “Гумины бэлдмэл”-ийг цацаж өгсөн. 2-р үе шат нь бэлдмэл цацсанаас 14 хонгийн дараа Биологийн хүрээлэнгийн доктор Ц.Рэнцэнханд докторын гаргасан “био бордоо” бэлдмэлийг цацаж, энэ ажлыг хоёр үе шаттай хийсэн. Эхлээд үнэргүйжүүлж, дараа нь лаган дотор агуулагддаг гэдэсний болон бусад эмгэг төрөгч үүсгэгч бактериудыг дарангуйлах, шимт хөрс болгон хувиргахад ямар төрлийн нэмэлт бодис, фосфор фосфат шаардлагатайг тодорхойлохын тулд био бордоог ашиглаж байна. Энэ бэлдмэлүүд бүгд ШУА-ийн эрдэмтдийн өөрсдийн судалгаа шинжилгээнд  үндэслэн гаргаж авсан, өөрөөр хэлбэл Монгол нутгийн омгийн бактериуд гэж хэлж болно. Энэ бактериуд нь Монгол орны цаг уур, нутгийн онцлогт туршигдсан учир энд ашиглахад маш өндөр боломжтой гэсэн үг. Энэ жил бид лагаа усгүйжүүлж, бэлдмэл цацсан хэсгийг хуулж авах, түүнийг өөр талбайд хатаах, дараагийн шинжилгээний ажлуудыг хийж байна. Бэлдмэл цацахаас өмнөх лагийн бүтэц найрлага нь ямар байна, хэрхэн өөрчлөгдсөн эсэх, бордооны төрөл рүү ямар үе шаттай хүрэх вэ гэдэг шинжилгээнүүд мөн хийгдэж байна. Энэ ажлын дараа хатаасан лагийг нөхөн сэргээлтэд ашиглах уу, эсвэл ногоон байгууламжид ашиглах уу гэдэг асуудлыг шийдвэрлэнэ.

-Нийт хэдий хэмжээний талбайг хамарч байгаа вэ?   

-Манай цэвэрлэх байгууламж нийт 6 ширхэг лагийн талбайтай. Нэг талбай нь 10000 м3 багтаамжтай. Өнгөрсөн жил бид үүний нэг талбайд нь  бэлдмэл цацсан. Энэ жил 1-2 талбайд цацах төлөвлөгөөтэй. Лагийн талбайн ачаалал, цэвэрлэх байгууламжийн тасралтгүй ажиллагааг хангах зорилгоор бэлтгэл ажлыг одооноос хийж байна. Мөн ирэх сарын 10-ны үеэс лагийн талбайг усгүйжүүлэх ажил эхэлнэ. Усгүйжүүлсэн талбайдаа 9 сарын дунд үеэс үнэргүйжүүлэх бэлдмэл, бордоогоо цацна.

-Өнгөрсөн жилийн бэлдмэл цацсан талбайд үр дүн харагдаж байна уу?

-Яг одоогийн байдлаар лабораторид туршигдаж байгаа. Хатаах, шатаах гээд олон процесс дамжиж байж үр дүн нь харагддаг учраас эцсийн байдлаар дүгнэлт өгөхөд эрт байна. Лабораторийн туршилтын дүгнэлт хараахан гараагүй байна.   

-Төсөл хэрэгжүүлэх багийн бүрэлдэхүүнийг танилцуулаач?

-Ус хангамжийн цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн инженер техникийн ажилтнууд, усны лабораторийн лаборантууд, ШУА-ийн Биологи болон Хими технологийн хүрээлэнгийн доктор Ц.Рэнчинханд, Ж.Дугаржав нарын удирдлага дахь эрдэм шинжилгээний ажилтан, судлаачдын хамтарсан бүрэлдэхүүн ажиллаж байна. Төсөл 2021 оныг дуустал хэрэгжихээр боловсруулагдсан. Улирлын чанартай буюу 5 сараас 10 сар хүртэлх хугацаанд үнэргүйжүүлэх ажил хийгддэг учраас хугацаа их шаардагддаг. Гэхдээ бид эхний үе шатны усгүйжүүлэх, бэлдмэл бордоогоо цацах ажлаа хийсэн болохоор шинжилгээний дүнгээс хамааран цаашид хэрхэн үргэлжлэх боломжтой нь тодорхой болно.

-Та бүхний санаачилсан лагийг үнэргүйжүүлэх төсөл хэрэгжээд дуусна. Мэдээж, хот суурин тэлэхийн хэрээр цэвэрлэх байгууламжийн лаг цаашид ч хуримтлагдсаар байх болно. Тэгэхээр энэ асуудлыг яаж шийдвэрлэх бол? Мэргэжлийн хүний хувьд ямар бодолтой байна вэ?

-Манай цэвэрлэх байгууламж нь  24000 м3 хүчин чадалтай өргөтгөл баригдаж байна. Энэ өргөтгөлийг барьснаар лагийг усгүйжүүлж, боловсруулах технологи нэвтэрнэ. Бидний  энэ удаагийн хуримтлагдсан лагийг үнэргүйжүүлж, шимт хөрс болгох туршилт, судалгааны ажлаа үр дүнд хүргэхээр зорьж байна. Харин шинэ өргөтгөл ашиглалтад орохоор лагийн асуудал шийдэгдээд явах боломжтой болох юм. 

М.Балжинням

Фото: Б.Баттөгс

Мэдүүштэй...

1. Өнөөдөр жилийн 115 дэх өдөр. Он дуусахад 250 хоног үлдлээ.

2. Эрдэнэт хотод агаарын хэм өдөртөө +20 градус, шөнөдөө +3 градус дулаан, багавтар үүлтэй, салхины хурд 7-9 м/сек байна.

3. Аргын тооллын 4 дүгээр сарын 24. Сугар гараг. Билгийн тооллын шинийн нэгэн. Дашнямтай, улаагчин тахиа өдөр. Өдрийн наран 5 цаг 46 минутад мандан, 19 цаг 55 минутад жаргана. Энэ өдөр үхэр, могой, тахиа, бич, хонь жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн. Харин туулай, бар жилтнээ сөрөг муу нөлөөтэй тул элдэв үйлд хянамгай хандаж, биеэ энхрийлүүштэй. Өлзий хутгийн өдөр тул аливаа үйлд маш сайн. Буяны үйл, үйлс эхлэн, хишиг даллага авах, гэр байшин барих, бэр буулгах, хувраг тойн болох, эд мал авах зэрэгт буян хишиг нэмэх нэн сайн. Өдрийн сайн цаг нь  туулай (05:40-07:40), хонь (13:40-15:40), тахиа (17:40-19:40), бар (03:40-05:40) болой. Хол газар явагсад баруун хойд зүгтмөрөө гаргавал зохистой.Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад нас ахар болох муу.

4.Дэлхийн зах зээл дээр нэг тонн зэс 5120 ам.долларын ханштай байна. (Эх сурвалж: www.lme.com)

5.Монгол банкны энэ өдрийн нэрлэсэн ханшаар АНУ-ын доллар 2784, евро 3022, БНХАУ-ын юань 393, ОХУ-ын рубль 36.2, Японы иен 25.8 төгрөгтэй тэнцэж байна. (Эх сурвалж: www.gogo.mn)

 

Эрдэнэт үйлдвэрийн түүхэнд энэ сар...

Асуулт: -Эрдэнэт үйлдвэр байгаль хамгаалах шаардлагыг хэр зэрэг хангаж баригдсан үйлдвэр вэ?

Хариулт: -Бусад оронд байгаа адил төстэй үйлдвэрүүдтэй харьцуулж үзвэл Эрдэнэт үйлдвэр энэ шаардлагыг дэлхийн тавцанд ханган ажиллаж байна. Гэхдээ байгаль хамгаалах талаар бүх асуудлыг шийдчихсэн хэрэг биш л дээ. Уул уурхайн баяжуулах үйлдвэрлэлийн онцлог, техник технологийн хөгжлийн орчин үеийн дэвшилттэй уялдсан анхаарах зарим асуудал бий. Жишээлбэл уурхайн хөрс хуулалтын овоолго, баяжуулах фабрикийн хаягдлын аж ахуй зэрэг хүний нүдэнд содон тусдаг хэд хэдэн зүйл уул уурхайн баяжуулах үйлдвэр бүрийг дагаж явдаг. Манайд ч мөн адил. Харин эдгээрийг зохих газруудаас өгдөг шаардлагад нийцүүлэн ашиглахад бид онцгой анхаардаг бөгөөд энэ талаар зөрчилгүй ажиллаж байна.  

(Эх сурвалж: “Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан уул уурхайн баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэр: 100 асуулт, хариулт” номоос...)

 
 

Мэдүүштэй...

1. Өнөөдөр жилийн 114 дэх өдөр. Он дуусахад 251 хоног үлдлээ.

2. Эрдэнэт хотод агаарын хэм өдөртөө +16 градус дулаан, шөнөдөө -4 градус хүйтэн, цэлмэг, салхины хурд 5-7 м/сек байна.

3. Аргын тооллын 4 дүгээр сарын 23.Бархасвад гараг. Билгийн тооллын шинийн нэгэн. Дашнямтай, улаан бич өдөр. Өдрийн наран 5 цаг 48 минутад мандан, 19 цаг 53 минутад жаргана. Энэ өдөр хулгана, бич, туулай жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн. Харин бар, үхэр, луу, хонь, нохой жилтнээ сөрөг муу нөлөөтэй тул элдэв үйлд хянамгай хандаж, биеэ энхрийлүүштэй. Өлзий хутгийн өдөр тул аливаа үйлд маш сайн. Буяны үйл, үйлс эхлэн, хишиг даллага авах, гэр байшин барих, бэр буулгах, хуврага тойн болох, эд мал авах зэрэгт буян хишиг нэмэх нэн сайн. Өдрийн сайн цаг нь нохой (19:40-21:40), хулгана (23:40-01:40), үхэр (01:40-03:40), луу (07:40-09:40), хонь (13:40-15:40) болой. Хол газар явагсад зүүн зүгт мөрөө гаргавал зохистой. Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад нас ахар болох муу.

4.Дэлхийн зах зээл дээр нэг тонн зэс 5034 ам.долларын ханштай байна. (Эх сурвалж: www.lme.com)

5.Монгол банкны энэ өдрийн нэрлэсэн ханшаар АНУ-ын доллар 2784, евро 3016, БНХАУ-ын юань 392, ОХУ-ын рубль 36, Японы иен 25.9 төгрөгтэй тэнцэж байна. (Эх сурвалж: www.gogo.mn)

 

Эрдэнэт үйлдвэрийн түүхэнд энэ сард...

Асуулт: -Хүдрийн уурхайн овоолго нь манай улсын өмч үү, эсвэл хоёр улсын дундын өмч үү?

Хариулт: -Эрдэнэтийн Овооны орд газрыг ашиглаж эхэлснээс хойшхи хугацаанд 3 хэсэгт 2,8 сая гаруй тонн хүдрээр овоолго хийгдээд байна. Янз бүрийн шалтгаанаар байгуулагдсан овоолгыг үйлдвэр өөрийн зардлаар байгуулсан тул үйлдвэрийн өмч гэж үзнэ.

-Эрдэнэтийн зэс, молибдены орд газрын зэсийн хүдэрт агуулагдаж байгаа дагавар металлд юу юу багтдаг вэ?

-Зэс, молибден хоёр нэгэнт ашиглагдаж байгаа учраас дагавар металлд орохгүй. Уг хүдэрт ямар нэг хэмжээгээр агуулагдаж байгаа дагавар металлд мөнгө, рений, алт, теллур, селени багтдаг.

 (Эх сурвалж:“Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан уул уурхайн баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэр: 100 асуулт, хариулт” номноос...)

Мэдээний төрөл

Календарь

« 6-р сар 2020 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Зургийн цомог