• Б.Болор-Эрдэнэ: Техникийн шинэчлэлийн ажлууд ирэх онд ч эрчимтэй үргэлжилнэ

       Эрдэнэт үйлдвэрээс хэрэгжүүлж буй “Хөрөнгө оруулалт-2019” хөтөлбөрийн хүрээнд Баяжуулах үйлдвэрийн хэмжээнд хэд хэдэн томоохон бүтээн байгуулалт, техник технологийн шинэчлэлийн ажлууд  хийгдэж байна. Эдгээр ажлын явц, гүйцэтгэл, ирэх оны зорилтын талаар Баяжуулах үйлдвэрийн Механикийн албаны дарга Б.Болор-Эрдэнээс тодруулж, ярилцлаа.          - Баяжуулах үйлдвэрийн хэмжээнд Хөрөнгө оруулалтын жилийн ажлын явц хэрхэн өрнөж байна вэ?    - Баяжуулах үйлдвэрийн хамт олон энэ онд хөрөнгө оруулалтын ажлын хүрээнд хэд хэдэн томоохон бүтээн байгуулалт, техник технологийн шинэчлэл хийхээр төлөвлөн ажиллаж байгаа.Технологийн дарааллаар яривал, механикийн чиглэлээр бутлах тоног төхөөрөмжийн КМД-13 бутлуурыг АНУ-д үйлдвэрлэгдсэн Metso компанийн МР800 бутлуураар солих ажлыг эхэлсэн. Бутлуур бүрэн шинэчлэх энэ ажлыг ирэх 12 сарын 1-нд дуусгахаар төлөвлөж байна. Мөн хүдэр нунтаглалтын тээрмийн хувьд бөмбөлөгт тээрэм дээр  МШЦ 5.5*6.5 маркийн №7 дугаар тээрмийг солих ажил өнгөрсөн сарын сүүлээр эхэлсэн. Өнөөдрийн байдлаар, уг тээрэм солих ажил төлөвлөгөөний дагуу угсралт хийгдэж байна. Өөрөө нунтаглах хэсгийн ММС90*30 №1 тээрмийг солихоор энэ оны засварын ажлын нэгдсэн төлөвлөгөөнд тусгасан боловч одоогоор нийлүүлэлт хийгдээгүй байна. Үүнтэй холбоотойгоор үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөний биелэлтэд өөрчлөлт орж болзошгүй нөхцөл үүсч байгаа. Бидний зүгээс бүхий л шаардлагатай бэлтгэл ажлыг хангасан ч тээрэм өнөөг хүртэл ирээгүй. Үүнийг хэлэх нь зүйтэй байх. Урьдчилсан байдлаар 12 сарын эхний 7 хоногт ОХУ-аас наашаа ачигдана гэсэн мэдээ ирсэн. Хөвүүлэн баяжуулалтын чиглэлээр бид энэ онд томоохон ажлууд төлөвлөөд, гүйцэтгэж байна. Молибдений шинэ флотацийн секц барьж байгаа. Үндсэндээ механик болон цахилгаан талын ажил дууссан. Биелэлт 90-95 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Өнөөдрөөс FLSmidth компаниас холбогдох мэргэжилтнүүд ирж, нийлүүлэгч талаас хариуцах нарийн тохируулгын ажлыг эхлүүллээ. Энэ ажлыг ирэх сарын эхээр дуусгахаар төлөвлөсөн.  Дараагийн бас нэг том ажил Шүүн хатаах хэсгийн молибдений даралтат шүүлтүүр суурилуулах ажил байгаа. Энэ сарын эхээр уг ажил эхлээд, төлөвлөгөөний дагуу хийгдэж байна. Тоног төхөөрөмж нь бэлэн болсон. Одоогоор суурийг нь угсарч байна. Ирэх сарын дундуур дуусгаж, залгахаар төлөвлөж байгаа. Мөн нийлүүлэгч компанийн мэргэжилтнүүд ирж, ажиллана. Техникийн шинэчлэлийн хүрээнд хийгдэж буй ажлуудын тухайд ийм байна.    - Молибдений флотацийн шинэ секц барьж байгаа. Үүнийг ашиглалтад оруулснаар ямар ач холбогдол өгөх вэ?   - Нэгдүгээрт, энэ шинэ секцийн флотмашинууд нь бүрэн автоматжуулагдсан, битүү учир тухайн ажлын байрны нөхцөлийг сайжруулна. Учир нь хуучин секц дээр задгай флотмашинууд нь маш халууны улмаас уур дэгдэн, янз бүрийн урвалжууд нь ажилчдад шууд сөргөөр нөлөөлж байсан. Хоёрдугаарт, үйлдвэрлэлийн тасралтгүй найдвартай ажиллагааг нэмэгдүүлнэ. Гуравдугаарт, хүдэр боловсруулалтын хэмжээ нэмэгдэхэд молибдений флотаци асуудалгүй жигд ажиллах боломж бүрдэнэ. Нөгөө талаас бүтээгдэхүүний чанарт сайн нөлөөтэй. Ийм давуу талуудыг олж харсаны үр дүнд энэхүү техникийн шинэчлэлийг хийж байна.     - Танай цехэд шаардлагатай импорт орлох бүтээгдэхүүн буюу тоног төхөөрөмжийн эд ангиудыг Засвар механикийн заводад үйлдвэрлэх боломжтой. Зарим нэр төрлийг нь үйлдвэрлэж байгаа. Энэ чиглэлд хэрхэн хамтарч байна вэ?    - Мэдээж, энэ тун чухал асуудал. Импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээр өөрсдийн хэрэгцээ шаардлагыг хангах зорилтыг бид аль аль нь хэрэгжүүлэхийн төлөө ажиллаж байна. Өнгөрсөн онд  Баяжуулах үйлдвэрийн туузан конвейруудын роликийг Засвар механикийн заводад манай захиалгаар үйлдвэрлэж эхэлсэн. Энэ онд бид ийм ролик гаднаас огт аваагүй. Учир нь Засвар механикийн заводын үйлдвэрлэж нийлүүлсэн роликууд манай хэрэгцээг бүрэн хангаж буй. Энэ бол маш талархууштай, үр дүнтэй хамтын ажиллагаа гэж хэлмээр байна. Мөн бид хавтант тэжээгүүрүүдийн хавтанг захиалж хийлгэж байна. Энэ онд бид гурван ширхэг иж бүрдэл хавтанг Засвар механикийн заводад хийлгэж, авч тавьсан. Бас их үр дүнтэй ажил болсон. Чанарын шаардлага хангаж байгаа. Тиймээс цаашид үүнийг ЗМЗ-д   үйлдвэрлээд, нийлүүлээд явах бүрэн боломжтой гэдэг нь харагдсан. Цаашлаад Warman төрлийн булинга шахах насосны эд ангийг үйлдвэрлэх талаар төлөвлөгөө гарган ажиллаж байна. Бид саяхан Хятад улсын зарим үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагаатай танилцаад ирсэн. Тэнд хийж байгаа зарим бүтээгдэхүүнүүдийг манай үйлдвэрт үйлдвэрлэх боломжтой нь харагдаж байсан. Иймд Засвар Механикийн Заводын мэргэжилтнүүдийг тусгайлан импорт орлох бүтээгдэхүүнийг нэмэгдүүлэх зорилгоор машин үйлдвэрлэлийн зарим үйлдвэрүүдтэй танилцуулж, Орхон аймгийн аж үйлдвэрлэлийн паркийн үйл ажиллагаатай уялдуулан цогц төлөвлөгөө гарган ажиллах боломжтой гэж үзэж байна.       - Ирэх сард хэд хэдэн шинэчлэлийн ажлууд дуусаж, ашиглалтад орох юм байна. Энэ онд хийхээр төлөвлөсөн их засварын ажлуудын явцыг дүгнэвэл?    - Тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийн бүх ажлууд төлөвлөгөөний дагуу хийгдэж байгааг дахин онцолж хэлье. Энэ оны 4 дүгээр улиралд манайхан ачаалалтай ажиллаж байна. Энэ нь нэг талаас үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, нөгөө талаас тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийн ажлууд давхар хийгдэж байгаа. Гэсэн ч манай цехийн хамт олон 12 сарын 14-нөөс өмнө томоохон шинэчлэлийн ажлуудаа дуусгаж, хүлээлгэж өгнө. 2019 онд бид их засвараар 15 ажил хийхээр төлөвлөсөн. Гүйцэтгэл 85 хувьтай байна.     - Энэ онд хөрөнгө оруулалтын бүтээн байгуулалтууд олон хийгдлээ. Ирэх онд ямар ажлууд төлөвлөгөөнд тусгагдсан байгаа вэ?    - Мэдээж, техник тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл үргэлжилнэ. Үйлдвэрлэлийн тасралтгүй үйл ажиллагааг хангахын зэрэгцээ шинэчлэлийн ажлуудаа хийнэ. Бутлан тээвэрлэх хэсэгт бутлуурын шинэчлэлийг хийснээр бутлагдсан хүдрийн бүхэллэгийг бууруулж, улмаар цахилгаан эрчим хүч, ган хуягны  зарцуулалтыг багасгах боломжтой гэж харж байгаа. Тиймээс ирэх онд бид хоёр бутлуур болон 4 дүгээр тээрмийг солихоор төлөвлөсөн. Хүдэр боловсруулалтын төлөвлөгөө өсөж байгаа тул үүнтэй уялдуулан засварын цаг нэлээд буурна. Тиймээс 2020 онд засвар үйлчилгээнд ашиглаж буй багаж хэрэгсэлдээ анхаарч, механикжуулах ажлыг эрчимтэй хийнэ. Ирэх оны хоёрдугаар улиралд  Өөрөө нунтаглах хэсгийн ММС тээрмийг солих ажил эхлэнэ. Мөн КМД3000Т2-ДП №12   бутлуурыг Metso компанийн МР800 бутлуураар солино. Нунтаглан баяжуулах хэсгийн МШЦ 5.5*6.5 маркийн №4 дүгээр тээрмийг шинэчлэн солих ажил хийгдэнэ. Түүнчлэн зарим үндсэн конвейрийн хөтлөх механизмыг Герман улсад үйлдвэрлэгдсэн SEW Eurodrive компанийн хөтлөх механизмуудаар солих ажлуудыг  эрчимтэй хийхээр төлөвлөж байна. Энэ бүх техникийн шинэчлэл нь хүдэр боловсруулалтын хэмжээг нэмэгдүүлэхэд үйлдвэрлэлийн  тасралтгүй, найдвартай ажиллагааг хангах гол хөшүүрэг болно. Тиймээс үйлдвэрлэлийн хүчин чадал нэмэгдэх хэрээр техникийн шинэчлэлийн ажил хурдацтай эрчимтэй хийгдэх шаардлагатай юм.    М.Балжинням Фото Б.Баттөгс   Дэлгэрэнгүй...
  • Үйлдвэрлэлийн үндсэн үзүүлэлтүүд бүгд биелжээ

       Баялгийг бүтээгч Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон  11-р сарын эхний арав хоногийн байдлаар үйлдвэрлэлийн үндсэн үзүүлэлтүүдээ 100-135.1 хувиар биелүүлэн ажиллаж байна.     Уулын цул гаргалт 104.9 хувь, хөрс хуулалт 101.3 хувь, хүдэр олборлолтын төлөвлөгөөг 109 хувиар биелүүлжээ. Хүдэр дэх металлын агуулга зэсээр 101.5 хувь, молбиденоор 125,1 хувиар биелүүлсэн бол  металл авалт зэсээр 100 хувь, молибденоор 135.1 хувь , баяжмал дах металлын агуулга зэсээр 100.8 хувь, молибденоор 103.1 хувиар тус тус биелжээ.    Тайлант хугацаанд ачигдсан зэсийн баяжмалын чанар 100.8 хувь бол ачигдсан зэсийн баяжмал дахь металл 103.9 хувь, ачигдсан молибдены баяжмалын чанар 103.1 хувьтай биелжээ.    Ийнхүү Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон төлөвлөгөөт даалгавруудаа амжилттай биелүүлэн ажиллаж байна.     А.Бямбамаа   Дэлгэрэнгүй...
  • Н.МАНЧУК: Гадаад харилцаагаа тэлж, оюутнуудаа сургаж дадлагажуулахад анхаарна

       Технологийн сургуулийн Сургалт хариуцсан орлогч захирал Н.Манчуктай тус сургуульд ойрын үед өрнөж буй үйл явдал хийгээд хэтийн зорилтын талаар ярилцлаа.      - Энэ хичээлийн жилд танайд хэчнээн оюутан сурагч суралцаж байна вэ?    - Манай сургууль 2019-2020 оны хичээлийн жилд 164 оюутан, сурагч, суралцагч элсүүлж авсан. Үүнээс ахлах сургуульд 41, мэргэжлийн анхан шатны боловсрол олгох сургалтын нэг жилийн ангид 27, бакалаврын сургалтад 68, магистрт 28 оюутан  элсэж, одоо 728 оюутан сурагч суралцаж байна. Өнгөрсөн хичээлийн жилд 117 оюутан сурагч төгссөн.    - Ахлах сургуульдаа Кембрижийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр зорьж байгаа. Энэ талаараа ярина уу?    - Бид Олон улсын Кембрижийн хөтөлбөрийн зөвлөлд хүсэлт явуулсан. Хүсэлтийг маань хүлээн авч хөтөлбөр хэрэгжвэл найман хичээл англи хэл дээр явагдана. Үүнтэй холбоотой ирэх оны нэгдүгээр сард Францаас математикийн ухааны доктор, түүнчлэн гадаадын хэд хэдэн багш урьж, багш нартаа туршлага судлуулахаар зэхэж байна. Одоо бид 10-12-р ангид сургалт явуулдаг энэ хөтөлбөр хэрэгжвэл 9-12-р ангид сургалт явуулах юм.    - Технологийн сургуулийн Боловсролын магадлан итгэмжлэлд орох явц аль шатанд явна?   - Өнгөрсөн хичээлийн жилээс бид тайлангаа бичиж, энэ оны гуравдугаар сард Боловсролын магадлан итгэмжлэлийн Үндэсний зөвлөлд  хүсэлт гаргасан. Тавдугаар сард манай сургууль өөрийн үнэлгээний тайлангаа явуулсан. Ингээд 10-р сарын 16-18-нд БМИҮЗ-ийн зохицуулагч, гурван шинжээч манай сургууль дээр ажилласан. Тэд манай өөрийн үнэлгээний тайлантай холбоотой баримт материалтай танилцаж, сургуулийн багш, оюутнууд, төгсөгч, ажил олгогчидтой уулзаж, сургуулийн үйл ажиллагаатай танилцсан. Энэ нь манай сургуульд гурав дахь удаагаа явагдаж байгаа магадлан итгэмжлэл. 2002 онд анх удаа, 2009 онд хоёр дахиа магадлан итгэмжлэлд орсон. Одоо 10 жилийн дараа гурав дахиа магадлан итгэмжлэлд орж байна.    - Магадлан итгэмжлэлийн дүн хэзээ гарах вэ?    - Шинжээчид бидэнд зөвлөмжөө хараахан ирүүлээгүй байна. Шинжээчдийн зөвлөмжийн дагуу бид шалгуур бүр дээр сайжруулалт хийгээд буцааж явуулна. Түүний дараа шинжээчид тайлангийн үр дүнг комисст хүлээлгэн өгнө. Комиссын шийдвэрээр манай сургууль магадлан итгэмжлэгдэх эсэхийг шийднэ. Төлөвлөгөөт хугацаагаар 12-р сард багтаад шийдвэр гарчих байх.    - Технологийн сургуулийн ирээдүйн талаар таны бодлыг сонсъё?    - Манай хамт олон Олон улсын судалгаанд суурилсан институт болох зорилттой ажилладаг. Үүний тулд эхний ээлжинд гадаад харилцаагаа тэлэх ёстой. Гадаадад үнэлэгдэж байж л олон улсын институт болно. Ингээд хамтран ажилладаг байгууллагуудтайгаа гадаадын тэтгэлэг олгох тухай яриа хэлэлцээр хийж байна. Өнгөрсөн хичээлийн жилээс бид Японы Нагоя, Акита их сургуулийн профессорыг урьж оюутнууддаа хичээл заалгасан. Японы Засгийн газраас зардлыг нь дааж Sakura science хөтөлбөрөөр өнгөрсөн хавар манай нэг оюутныг дадлагажуулсан. Энэ жил Sakura science хөтөлбөрөөс дахин нэг хүүхдэд тэтгэлэг олгосон. Ирэх 1-р сард явах юм. Мөн ахлах сургуулиас Хятад улс руу нэг жилийн хугацаатай хэлний сургалтад төлбөргүй сургах тэтгэлэг зарласан. Одоогоор явах сурагч нь тодроогүй байна. Гадаад харилцаагаа тэлж, оюутнуудаа гадагш явуулж сургах, дадлагажуулахад анхаарч байгаа.    - Япон  улсын сургуулиудтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж  байна уу?   - ШУТИС Японы сургуулиудтай нэлээн өргөн харилцаатай. Хамтын ажиллагаатай сургуулиудад оюутнууд нэг жил хүртэлх хугацаагаар төлбөргүй суралцах боломж байдаг. Энэ боломжийг сургуульдаа авчрахаар зорьж байна. Оюутнууд 7 хоног ч гэсэн гадагш яваад ирэхэд л “нүд тайлагдаж” гадаад хэл үзэж тэнд суралцах хэрэгтэйг маш сайн ойлгодог. Манай сургууль хэлний төвтэй болохоор боломж харьцангуй их. Сурч буй мэргэжлээрээ Японд дадлага, судалгааны ажил хийх, дипломын ажлаа бичээд ирэх ч боломж бий.    - Оюутан сурагчдын гадаад хэлний боловсролд хэрхэн анхаарч байгаа вэ?    - Сүүлийн үед нэг хоёрдугаар курсээс хэлний сургалтад суралцуулж төгсөхөөс нь өмнө гадаад хэлний шалгалт авдаг болсон. Өөрөөр хэлбэл гадаад хэлний шалгалтаа давж байж диплом хамгаална. Ингэж “шахсанаар” тухайн оюутанд гадаадын их сургуульд сурах боломж нэмэгдэнэ. Эрдэнэтийн хүүхдүүд АНУ-ын Аляска Фейрбанксын их сургуульд тухайн орон нутгийн сургалтын төлбөрөөр суралцах боломжтой. Ихэнх орнууд гадаадынхныг өндөр төлбөртэй сургадаг. Тухайн орон нутгийнхаа иргэний адил төлбөрөөр суралцах нь ихээхэн хямд тусдаг. Манай сургуульд сурч байгаа Эрдэнэтийн хүүхдүүдэд ийм боломж өндөр байгаа.    - Оюутны мэдлэг чадвар, чадамжийг сайжруулах чиглэлээр танай сургууль хэрхэн ажиллаж байна?    - Оюутны мэргэжлийн мэдлэг, чадвар багшаас шалтгаална. Мөн сургалтын хөтөлбөртэй ч бас холбоотой. Нөгөөтэйгүүр бид сайн оюутан элсүүлж, чанартай боловсон хүчин бэлтгэх зорилготой байгаа. 2018 оноос манай сургууль босго оноогоо 500 болгосон. ШУТИС-ийнх 450 байдаг. Тэгэхлээр манай босгыг давсан л  бол мундаг хүүхэд. Бид  үр дүнд суурилсан сургалтын хөтөлбөр боловсруулаад гурван жил болж байна. Долоон хөтөлбөрөөс гурвыг нь эцэслэсэн. ШУТИС-ийн хөтөлбөрийн ерөнхий хороо дэмжсэн. Одоо ШУТИС-ийн эрдмийн зөвлөлөөр хэлэлцүүлэхийг хүлээж байгаа. Дэмжигдвэл сургалтдаа эдгээр хөтөлбөрөө хэрэгжүүлнэ.    - Япон улсад суралцсан хүний хувьд манай оюутнуудад тэднээс юуг авч  хэрэгжүүлмээр санагдсан бэ?   - Монгол хүүхдүүд чөлөөтэй, задгай сэтгэдэг. Юмыг  аль ч талаас нь харж чаддагаараа япончуудаас давуу талтай. Төлөвлөдөггүй, цагийн юмыг цагт нь хийдэггүй дутагдал манайханд бий. Үүнийгээ засаад төлөвлөгөөтэй, аливаад дүрмийг чанд баримтлаад сурчихвал манай оюутнууд хэнээс ч хоцрохгүй.    Японы хамгийн олон Нобелийн шагналтан төрөн гарсан Нагоягийн их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан эрдэмтэн бүсгүй Н.Манчук ШУТИС-д багшлахын зэрэгцээ Нагоя их сургуулийн байгуулсан лабораторийн захирлаар ажиллаж байжээ. Орон нутгийн салбарт ажиллаж, сурсан эрдмээ залууст түгээх хүсэлдээ хөтлөгдөн сонгон шалгаруулалтад орсноор 2018 оны гуравдугаар сард энд ирсэн. Гадаад харилцаагаа өргөжүүлж, улмаар судалгаанд суурилсан олон улсын институт болох Технологийн сургуулийнхаа зорилтыг хэрэгжүүлэхэд  өөрийн хувь нэмрээ оруулна гэж тэр итгэлтэй хэлсэн юм.   Я.Энхтуяа Дэлгэрэнгүй...
  • “Залуу ажилтны сургалт” боллоо

       Өнгөрсөн баасан гарагт Холбоо, мэдээллийн технологи, автоматжуулалтын цех “Залуу ажилтны сургалт” зохион байгууллаа. Сургалтын эхэнд тус цехийн дарга З.Бямба-Од цех, хэсгийнхээ үйл ажиллагаа,онцлогийн талаар мэдээлэл хийв. Уг сургалтад 35 хүртэлх насны 99 ажилтан хамрагдсан бөгөөд “Байгууллагын хөгжилд-Залуучуудын оролцоо”, “Залуу үе-Төлөвшил”, ХАБЭА-н манлайлал” зэрэг сэдвээр Хөгжлийн хэлтсийн Бүтээмж инновацын мэргэжилтэн Л.Уранцэцэг, Эрдэнэт сургуулийн ахлах багш,сэтгэл судлалын ухааны магистр Б.Уламбаяр, ХАБЭА-н хэлтсийн Тэргүүлэх инженер Ц.Оргил нар илтгэл тавьж хэлэлцүүлэв. Энэ үеэр тус цехийн лаборант Б.Бота, дээж авагч Б.Шүрэнцэцэг, засварчин Д.Батзориг нарыг Орхон аймгийн хүндэт тэмдгээр  шагналаа. Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилтныг шагнаж урамшуулах журмын дагуу тэдэнд тус бүр 100 мянган төгрөгийн мөнгөн шагнал олгов.   Т.Батчулуун                 Дэлгэрэнгүй...
  • ОУХМ Д.ЦАГААН-ЭРДЭНЭ: Эрдэнэт бол волейболын спорт дээд зэргээр хөгжсөн хот

       Эрдэнэт үйлдвэрийн ХАБЭА-н хэлтсийн дарга, Монгол Улсын гавьяат уурхайчин, волейболын спортын ОУХМ Д.Цагаан-Эрдэнэтэй уулзаж ярилцлаа.      - Монголын волейболын Үндэсний дээд лигийн тэмцээн Эрдэнэтэд явагдаж байна. Тэмцээний талаарх сэтгэгдлээ хуваалцахгүй юу?     - “Эрдэнэт” нийгмийн хариуцлагатай жишиг үйлдвэрийн хувьд спортыг байнга дэмжиж ирсэн уламжлалтай. Энэ удаа Эрдэнэт үйлдвэр Монголын волейболын Үндэсний дээд лигийн тэмцээний Ерөнхий ивээн тэтгэгчээр ажиллаж байна. Волейболын лигийн тэмцээнийг хүмүүс хамгийн их үздэг байсан. 2012 оноос хойш волейболын лигийн тэмцээн завсарласан. Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн Монголын волейболын холбооны Ерөнхийлөгчөөр 12 жил ажилласан байдаг. Энэ хүн тус холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүний хувьд уг тэмцээнийг дахин сэргээн, удирдан зохион байгуулсанд баяртай байна. Эрдэнэт хот, үйлдвэрийн баг, Монголын волейболын холбооны таван удаагийн аварга, залуучууд, идэрчүүдийн Улсын аваргын тэмцээнд зургаан удаа түрүүлж дээд амжилт тогтоосон.  Бидний энэ буухиаг үргэлжлүүлж Эрдэнэт үйлдвэрийн “Уурхайчин” багийн найм дахь үеийн тамирчид тус тэмцээнд оролцож байгаад сэтгэл өег явна.     - Таныг нэгэн үед Ховдын, Эрдэнэтийн Цагаанаа хэмээн волейбол сонирхогчид нэрлэж явсан юм билээ. Хэзээнээс та волейболын спортыг сонирхож эхэлсэн бэ?    - 1971 онд би Ховд аймгийн улсын баяр наадмын хүүхдийн барилдаанд түрүүлсэн юм. Аймгийн “Шонхор” цол аваад нэлээн урамшсан. Ер нь бөх болох мөрөөдөл тээж явлаа. Монгол улсын арслан Шаравын Ванчинхүү миний нагац. Аав маань аймгийн заан цолтой хүн байлаа. 1971 онд Монгол улсын волейболын үндэсний шигшээ баг дөрөв дэх удаагаа дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд амжилттай оролцоод тарсан байдаг. Тэгэхэд волейболын спортын үндэсний  шигшээ багийн гишүүн А.Кингисхан багш Ховд аймагт ирж ажиллаж амьдарсан юм. Энэ хүний тоглолтыг биширснээр эчнээ шавь нь болж, бөхөө орхиод эргэлт буцалтгүй волейболын тамирчин болохыг мөрөөдөж эхэлсэн. ОУХМ А.Кингисханы тоглолтын өвөрмөц довтолгооны техникүүдийг  харж, өөрийн болгосон. Ховдод тухайн үед волейбол их хөгжсөн. Зун лагерьт албан байгууллагаараа нэгдээд волейбол байнга тоглоно. Би хүүхэд байсан болохоор гарсан бөмбөгийг нь зөөж өгнө. Гурван удаа бөмбөг авчирсан тохиолдолд нэг удаа бөмбөг давуулах эрх надад олгодогсон. Ингэж л би энэ спортод багаасаа дур сонирхолтой болж, бие сэтгэлээ зориулсан хүн дээ.    - Та оюутан болоод волейболын спортоор хичээллэсээр л байсан уу?    - Тэгэлгүй яахав. Дархан хотод оюутан болсон. Энэ үед миний тоглолт арай өөр болчихсон байлаа. Дарханд нэлээн сайн тоглогчид байсан. Ихэвчлэн багш нартайгаа тоглоно. Эндээс миний волейболчин болох гараа эхэлж залуучуудын шигшээ багийн тамирчин болсон юм. Тэгээд гурван жилийн дараа Дархан хотын политехникумыг баяжуулагч-техникч мэргэжлээр төгссөн. Бид  дөрвөн жил сурах байсан ч яамны бодлогоор нэг жилд нь ОХУ-ын ижил төстэй үйлдвэрт мэргэжлээр нь ажиллуулах шийдвэр гарсан юм. Тухайн үед намын хорооны товчооны гишүүд хүн нэг бүрийг авч хэлэлцдэг байлаа. Тэгээд Ц.Одсоргочоо, бид хоёрыг ОХУ уруу явуулаагүй. Хожим удирдах ажилтан бэлтгэх сургалтад ОХУ руу явуулна гээд Сургалтын төвийн багшаар томилсон. Сургалтын төвийн анхны баяжуулагчдыг  бэлтгэхэд хоёр жил гар бие оролцож явлаа. Дараа нь Эрдэнэт үйлдвэрт ээлжийн мастераар ажиллаж, миний ажил амьдралын замнал үргэлжилсэн дээ.          - Эрдэнэтийн волейболын шигшээ багийн тамирчин болсон дурсамжаасаа хуваалцана уу?    - Эрдэнэтэд ирээд волейболчдоо эрж сурахгүй юу. Спорт сонирхогч, МАНЗ-ын орчуулагч Нямаасүрэн гэж хүн намайг Санжмятавтай уулзахыг зөвлөсөн л дөө. Тэр хүн намайг сагс тоглохыг харсан юм билээ. 35-р баазын жолооч Эрдэнэ-Очир, Р.Санжмятав нартаа нэгдээд баг бүрдсэн. 1976 онд Эрдэнэт, Булган аймгийн хороо байсан юм. Манай баг 10 сард Булган аймгийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсэн. Энэ үеэр Булган аймаг, Р.Санжмятав бид хоёрыг шигшээ багтаа авсан. Хойд бүсийн тэмцээнээс Булган аймгийн шигшээ баг шалгараад улсад өрсөлдсөн. Улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож байхдаа Ж.Дарьбазар багштай танилцсан. Хавар нь багш Эрдэнэтэд ирж амьдарсан. Тэгэхэд л би их баярласан санагддаг. Багштайгаа нэг багт тоглох болсонд тэр. Цагаан, Жамба, Содномрэнцэн, Санжмятав, Эрдэнэ-Очир нарын хүмүүсээр Эрдэнэтийн анхны волейболын баг бүрдэж байлаа. Энд Хялганатын Б.Зулбаатар, 10-н жилийн дунд сургуулийн сурагч Б.Сүхбаатар нар багтсан. 1979 онд Бүх ард түмний спартакиад Төв аймагт болсон юм. Эндээс манай баг шалгараад Улаанбаатарт  Хөдөлмөр нийгэмлэгтэй  хүрэл медалийн төлөө тоглоод шүүгчийн булхайгаар ялагдсан. Дараа жил нь манай баг Улсын аварга шалгаруулах тэмцээнээс хүрэл медаль авсан. Өөрөөр хэлбэл Эрдэнэт хотын анхны спортын баг хүрэл медаль авсан түүх ийм.       - Таны тоглолтын ур чадварт юу нөлөөлсөн гэж боддог вэ?   - Эрдэнэтийн барилгын “Медимолибден строй”-д ОХУ-ын 15 ресбупликээс ирсэн 26 мянган барилгачид ажиллаж байлаа. Тэдэн дунд хотынхоо шигшээ багт тоглож явсан аваргууд ирсэн нь Эрдэнэтэд волейболын спорт хөгжихөд түлхэц болсон. Сайхан өрсөлдөөнтэй ч байж. ОХУ-ын ОУХМ Белов.М.Е, спортын мастер Лебедев.А.С, Кулик.И.Б, Янченко.С, Иваник.А.Д, Баярчук.А. нарын дүр төрх, тоглолтын арга барил нь миний сэтгэлд тод үлджээ. Эдгээр мастеруудтай тоглоход манай баг шагналт байр л эзэлдэг байлаа. Тэгэхэд улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд манай баг гуравдугаар байр эзэлж байх жишээтэй.  Ер нь мастеруудтай тоглож явсан маань бидний ур чадварт их нөлөөлсөн. 1984 онд манай баг Улсын аваргаас хүрэл медаль хүртсэн. 1985 онд волейболын улсын аварга шалгаруулах тэмцээн Эрдэнэтэд болсон юм. Энэ тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртсэн. Финалын тоглолтод заал хөл гишгэх зайгүй үзэгчдээр дүүрчихсэн байлаа. Жил бүр волейболын шигшээ багаас шилдэг 12 тамирчныг шалгаруулдаг уламжлалтай байсан. Миний бие оны шилдэг волейболчноор  дөрвөн удаа шалгарч явлаа. 1986 онд манай баг Дарханд болсон УАШТ-ээс хүрэл медаль авч амжилтаа бататгасан. 1988 онд Эвлэлийн төв хорооны цомын төлөөх тэмцээнээс  мөнгөн медаль хүртсэн. Манай баг ЗХУ-ын (хуучнаар) Эрхүү, Улан-Удэ, Новосибирск, Красноярск хотод Олон улсын тэмцээнд оролцож шагналт байр эзэлж байлаа. Манай үйлдвэр тасралтгүй үйл ажиллагаатай. Надад ажлаас чөлөө олгодоггүй байсан. Ажлаа хийж яваад л тэмцээнд орчихно. Дарханд болсон тэмцээнд хотын дарга Цэвээний цохолттой бичгээр, Д.Лхагвасүрэн захирлаас зөвшөөрөл авч оролцож явсан маань тод санагдаж байна. Ер нь би ажлын онцлогоос шалтгаалаад волейболын спортоос эрт хөндийрсөн. Манай баг ахмадын улсын аваргаас олон медаль авсан. Бидний энэ амжилтыг Эрдэнэтчүүд мэдэх байх аа. Эрдэнэт бол волейболын спорт дээд зэргээр хөгжсөн хот. Дээр нэр дурдсан Ж.Дарьбазар багштай, манай баг оросын мастеруудтай өрсөлдөж байсан нь волейболын спортыг сурталчилсан. Хүүхэд, залуучууд ч волейболын спортыг их сонирхох болсон доо. Ц.Хүүхэндүү, Г.Жадамбаа, Т.Батсүх нарын сайн багш нар ч их нөлөөлсөн. Энэ хүмүүс волейболын спортыг Эрдэнэтэд хөгжүүлж ирснийг хэлэх ёстой.        - Таны бодлоор волейболын спорт ямар хүчин зүйлийг бүрдүүлдэг вэ?   - Орчин үеийн хэллэгээр волейболын спорт багаар ажиллах боломжийг бүрдүүлдэг. Нэг нь нийтийн төлөө, нийт нь нэгийн төлөө гэсэн зарчимтай. Өөрөөсөө гадна бусдыгаа гэсэн сэтгэлтэй болдог. Бие бялдрын өв тэгш хүмүүжил олж авдаг. Волейболын тамирчид өөрсдөөрөө бусдыг үлгэрлэдэг. Багийн спорт. Тухайн үед олон газраас ирсэн, янз бүрийн санаа бодолтой залуус нэг спортын төлөө нэгдэж амжилтад хүрэх амаргүй байлаа. Тэгэхдээ бид чадсан. Одоо ч манай баг хамт олон сайхан харилцаатай явдаг. 1980 онд анхны хүрэл медаль авсан багийнхаа нэг хүнийг жилд алдаршуулдаг уламжлалтай. Өөрөөр хэлбэл аймгийн Үйлдвэрчний эвлэлийн холбоотой хамтран нэг тамирчны ажил амьдрал, спортын амжилтыг олон нийтэд сурталчилдаг. Орос ах нартайгаа хамтран тоглож явсан. Орос хоёр тамирчинтайгаа дөрвөн удаа түрүүлсэн амжилтаараа Эрдэнэтийн баг,  Монголын волейболын спортын шилжин явах цомыг үүрд хадгалах эрх авч байлаа.     - Волейболын спортын довтлогчийн онцлог юу вэ?    - Өргөсөн бөмбөгийн эсрэг 2-3 хүн хаалт тавихад хоромхон хугацаанд хааш нь цохихоо мэдэрдэг. Миний хувьд ОУХМ А.Кингисхан багшийн буянаар довтолгооны бүх арга техникийг эзэмшиж чадсан. Өргөлт голохгүй цохих, ширвэх гээд волейболын довтолгооны арга техник нарийн л даа. Нэгэн цагт Монголд А.Кингисхан багш,бид хоёр л араараа цохих техник эзэмшсэн байлаа. Энэ дэгс үг биш. Волейболын спортын  довтолгооны хамгийн өвөрмөц нарийн дахин давтагдахгүй техникүүдийг эзэмшсэн гэсэн үг.     - Таныг аль эрт спортын мастер авчих байсан гэдэг. Өөрийнхөө ур чадварт эрдэж явсан үе байна уу?     - Монголын волейболын нэг номерын тамирчин Дэмбэрэлсайхан хуурлаа, хуурлаа гээд байхгүй юу.  Тэгэхээр нь ингэж хуурдаг юм уу гээд цохичихсон чинь элгэн дээр нь бөмбөг ойгоод гэдрэгээ уначихаж билээ. Тухайн үеийн Монголын Волейболын холбооны Ерөнхийлөгч Цэнд-Аюуш гуай Монголын нэг номерын волейболын тамирчныг доромжилсон гээд надад спортын мастер цол олгоогүй. Уг нь надад дэвжээн дээр нь спортын мастер цол олгохоор ярьж байсан юм билээ.(Инээв.) Энэ явдал залууст сургамжтай л юм.    - Та бүхний залгамж залуучуудын талаар юу хэлэхсэн бол…?    - Бидний дараа үеийн тамирчид бол Харх клубынхэн. Тэд Монгол улсын волейболын дээд лигийн аварга шалгаруулах тэмцээнд гурван удаа түрүүлсэн. Энэ бол том амжилт.    - Баярлалаа.   Т.Батчулуун Дэлгэрэнгүй...
  • Б.НЯМЛХАГВА: Шинэ найз нөхөдтэй болж, цагийг хөгжилтэй өнгөрүүлж байгаа нь бүсгүйчүүдэд их таалагдаж байх шиг байна

       Эрдэнэт үйлдвэрийн Соёл, урлагнийн цогцолборын багш, уран бүтээлчид уурхайчдын чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөрүүлэх, амралтын өдрүүдэд хөдөлгөөн хийж, эрүүл мэнддээ анхаарахад нь дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор 10 дугаар сараас “Заавал сурах 10 бүжиг”-ийн сургалт явуулж эхэлжээ. Бүжиг сонирхож, бие бялдраа хөгжүүлэхээр 100-аад уурхайчин тус сургалтанд хамрагдаж байна. Бүжгийн урлагийн гайхмашгийг мэдрүүлсэн тус сургалтын талаар Соёл, урлагийн цогцолборын бүжиг ангийн багш, бүжигчин Б.Нямлхагватай ярилцлаа.        - Уурхайчдыг хөдөлгөөний дутагдлаас хамгаалах зорилгоор та бүхний эхлүүлсэн ажил үр дүнгээ хэрхэн өгч байна вэ?    - Соёл урлагийн цогцолбороос санаачлан хэрэгжүүлж байгаа “Заавал сурах 10 бүжиг”-ийн ангид Эрдэнэт үйлдвэрийн Эмэгтэйчүүдийн холбооны гишүүд маш идэвхтэй хамрагдаж байна. Сургалт эхэлснээс хойш суралцагчдын тоо нэмэгдсээр 100-д хүрчихлээ. Долоо хоног бүр шинэ бүжиг заадаг. Өнөөдрийн байдлаар зургаан бүжиг зааж сургаад байна.  Ажлын өдрүүдийн Лхагва, Пүрэв гаригт суралцагч нар маань Соёлын ордон дээрх  цэнгээнт бүжигт орох боломжтой. Шинэ бүжиг сурахын зэрэгцээ шинэ найз нөхөдтэй болж, цагийг хөгжилтэй өнгөрүүлж байгаа нь бүсгүйчүүдэд их таалагдаж байх шиг байна. Бүжиг хүнд хамгийн их кайф өгдөг зүйл. Бурмаар тэтгэхээр урмаар тэтгэ гэдэг дээ. Сурахын төлөө өөрийгөө дайчилж яваа бүсгүйчүүдээ урамшуулахыг л хичээдэг.      - Ямар бүжгүүд заасан бэ? Шинэ оны босгон дээр тайлангаа тавих уу?   - Задгай цагаан, хүмүүн төрөлхтөн, гурван тамирын уянга, фолька, ёохор, чардаш бүжгийг заасан. Амралтын өдрүүдэд тогтмол 50-60 хүнтэй хичээллэж байна. Нэг бүжигнээс хоцорчихвол заалгаж байж санаа нь амардаг хүмүүс. Бид 12 дугаар сард тайлангаа тавьж, бүжигчдээсээ шалгалт авна. Нийтийн цэнгээнт бүжиг өнөө цагт заавал байх ёстой зүйлийн нэг болсон. Энэ чиглэлээр Соёл, урлагийн цогцолбор санаачилга гарган, сайн дураар бүжиг сурах сонирхолтой үйлдвэрийн ажилтнуудаа дэмжиж байгаа нэг хэлбэр юм.    - Бүжгийн багш хүртлээ өөрийгөө хөгжүүлсэн таны хувьд урлагтай хэдий үеэс холбогдсон бэ?    - Соёл, урлагийн цогцолборын дэргэдэх “Эрдэнэт” дуу бүжгийн чуулгын бүжигчнээр 14 дэх жилдээ ажиллаж байна. Миний бие ШУТИС-ийг Уул уурхайн машин, тоног төхөөрөмжийн механикийн ангийг төгсөж, Эрдэнэт үйлдвэрийн Баяжуулах үйлдвэрээс ажлын гараагаа эхэлсэн байдаг юм. Ажилд ороод 9 сар болж байтал “Уурхайчин” соёлын ордонд бүжигчин авах сонгон шалгаруулалт зарласан. Ингээд сонирхлынхоо дагуу шалгаруулалтад оролцож, 14 хүн өрсөлдсөнөөс “А” үнэлгээтэйгээр тэнцсэн. Энэ алхам миний амьдралыг өөрчилсөн гэж хэлж болно. Сайхан хамт олон дундаа их зүйл сурч, өнөөдрийг хүртэл өөрийгөө хөгжүүлж явна. Намайг ажилд орох үед Эрдэнэт үйлдвэрийн ажлыг нэгдүгээрт тавих, хувийн уран бүтээлийг хоёрдугаарт тавих ёстой шүү гэж захиж байсан. Тэр утгаараа үйлдвэрийн хэмжээнд зохиогдож байгаа урлагийн ажлуудад илүүтэй анхаардаг. Хувийн уран бүтээл талаасаа төвийн болон хангайн бүсийн гоцлол бүжигчдийн уралдаанд оролцож, ОХУ-ын Улаан-Үүд хотод болсон Олон Улсын гоцлол бүжигчдийн уралдаанд 3-р байрт шалгарч байсан.        - Бүжгийн урлагийг цөөн үгээр юу гэж илэрхийлэх вэ?    - Орсон хүн гарч чаддаггүй, хамгийн их кайф өгдөг, соронзон мэт өөртөө татагч гайхамшигтай урлаг гэж хэлнэ.    - Бүжигчин хүний мэргэжил юугаараа онцлог вэ?    - Бүжигчдийг хараад байхад дуучид, хөгжимчдөөс илүү задарч чаддаг юм болов уу. Дийлэнх нь залуучууд байдаг учраас тал бүрт хөрвөх чадвартай, авьяаслаг юм шиг санагддаг. Манай “Эрдэнэт” дуу бүжгийн чуулгын уран бүтээлчид ч үүнийг тод харуулдаг гэж бодож байна.    - Баярлалаа. Танд уран бүтээлийн амжилт хүсье.           И.Чинтогтох Фото: Ш.Лхамсүрэн Дэлгэрэнгүй...
  • Ц.Шоовдор: Би их олон жил өглөө эртээс шөнө дөл хүртэл хөдөлмөрлөсөн

       Волейболын холбооны Үндэсний дээд лигийн тэмцээний нээлтэд энэ спортын алтан үеийн тамирчид уригдсан юм. Алтан үеийнхний манлайд од болон гялалзаж явсан Монгол Улсын гавьяат тамирчин, волейболын спортын олон улсын хэмжээний мастер Цээ-Оригийн Шоовдортой ярилцлаа.      - Үндэсний дээд лигийн тэмцээний нээлт, хоёрдугаар тойргийн тоглолт Эрдэнэтэд боллоо. Таны сэтгэлд нийцэв үү?    - Их сайхан байна. Нээлтийн ёслол соёл, спортоор цэнгүүлсэн өвөрмөц ажиллагаа боллоо. Энэхүү үйл ажиллагаа, аялан тоглолтыг Монголын Волейболын холбоог 12 жил удирдсан “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн санаачилсан юм. Эрдэнэтийн иргэд энэ гурван өдрийн турш волейболоор амьсгаллаа. Лигийн шилдэг тамирчдын гайхалтай тоглолт Эрдэнэтийн хүүхэд залууст волейболын спортоор хичээллэх хүсэл төрүүлсэн байхаа.     - Та  волейболын спортод анх хөл тавьсан үеийн дурсамжаасаа хуваалцана уу?   - 1958 онд намайг 9-р ангийн сурагч байхад  волейболын шигшээ багт тоглуулна гээд хөдөөнөөс Улаанбаатарт аваад ирлээ. Би волейбол тоглож байгаагүй, бараг бөмбөг давуулж ч чадахгүй “амьтан” байв. Хөнгөн атлетикаар хичээллэж байсан болохоор үсрэлт, хурд, уян хатан чанарын хувьд бусдаас ялгарах онцлогтой байсан байх. Миний аав, ээж Өврийн сайхан хангай нутгийн нуруулаг, биерхүү хүмүүс байлаа. Тэднээс минь надад дамжсан чацархаг бие волейболын спортод зохицсон байх. Би ч удалгүй энэ спортод дурлаж эхэлсэн дээ. Багш нарынхаа заасан болгоныг сурах гэж их л мэрийдэг байлаа. 1960 оны эхээр Азийн социалист 10 гаруй орноос эрэгтэй тамирчид манай улсад ирж тоглосон юм. Тэндээс л би волейболын спортын гайхамшгийг мэдэрч, техникийг жигд сайн эзэмших ёстойг ойлгосон. Ингээд энэ спортод бүр ч их шимтсэн дээ.        - Таныг тухайн үедээ тоглолтын уран чадвараараа Улсын шигшээ багийн эмэгтэй тоглогчдоос хол тасарсан, гадаадын волейболчид ч таны тоглолтыг биширдэг байсныг үеийн тань тамирчид ярьж  байсан. Ид тоглож байсан үеэ дурсана уу?    - Би 1958-1979 он хүртэл улсын шигшээ багийн үндсэн тоглогч, багийн ахлагч, дасгалжуулагчаар тасралтгүй ажилласан. УАШТ, Монголын бүх ард түмний спартикиад болон бусад тэмцээнд тогтмол медальт байрт орж байлаа. Мөн улс хоорондын олон улсын, дэлхийн оюутны Универсиадын, дэлхийн аварга, Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд багаа удирдан, амжилттай тоглож, шилдэг тоглогчийн шагналыг цөөнгүй  хүртэж явлаа.    - Монголын Волейболын спортын хатан хаан ч гэж нэрлэх юм билээ?    - 1960-1966 оны үед миний үсрэлт, хурд бусдаас арай өөр түвшинд хүрч л дээ. Энэ үед би эрэгтэй сеткэн дээр тоглодог байсан. Миний ахалсан баг улсын аваргын тэмцээнд ихэвчлэн тэргүүн байрт шалгардаг байлаа. Тэгээд л сэтгүүлч, сурвалжлагчид л тэгж бичиж байсан хэрэг. Би өөрийнхөө амжилтыг Г.Шоовдор, Б.Авирмэд, Ч.Дэмчиг нарын гайхамшигтай сайхан багш нар, шилдэг сайн шавь нартайгаа холбож ойлгодог.      - Таны олон жилийн нөр их хөдөлмөрийн дүнд шавь нараас тань алдартай волейболчид олноороо төрөн гарсан байх?   - Намайг 1969 онд Улсын шигшээ багийн тоглогч, дасгалжуулагчаар, 1980  оноос Залуучуудын шигшээ багийн дасгалжуулагчаар томилсон юм. Шигшээ багийн сургалтаар би 140 гаруй  спортын мастер төрүүлсэн. Тэднээс  30 гаруй нь олон улсын хэмжээний мастер болсон. Чамгүй хөдөлмөр зарцуулсны хүчинд   чансаатай тамирчид бэлджээ гэж би өөрөөрөө бахархдаг.    - Та шигшээ багийн үндсэн тоглогч, дасгалжуулагчаар ажиллахын зэрэгцээ Их сургуулиудад олон жил багшилсан гэдэг. Энэ бүхнийг хэрхэн зохицуулж байв?    - Би 1969 онд МУИС-ийн Түүхийн ангийг онц төгсч, сургууль намайг багшаар үлдээсэн. Дараа нь ХААИС-д 1973-2014 он хүртэл тасралтгүй ажилласан. Би их олон жил өглөө эртээс шөнийн 11 цаг  хүртэл хөдөлмөрлөсөн. Миний үндсэн ажил дээд сургуулийн нийгмийн ухааны багш. Өдөр бүр 15.40 хүртэл хичээл заана. Дараа нь оюутны волейболын секц хичээллүүлнэ. Үдэш шигшээ багийн тамирчдыг дасгалжуулж, бас тоглоно. Энэ бүх ажил засварлагагүй үргэлжилж байсан. Гэсэн ч би  харамсдаггүй. Миний хийсэн ажил бүхэн надад тодорхой үр дүн, баяр жаргал авчирсан. Би улсад 55 жил хөдөлмөрлөсөн. Энэ хугацаанд нэг ч удаа эмийн чөлөө авч үзээгүй. Өнөөдөр миний нас  80  шүргэж яваа ч эрүүл саруул байна.    - Гайхалтай. Спортоор тууштай хичээллэснээр эрүүл саруул урт наслах, хөдөлмөрлөх нөөц ямар их байдгийг та биеэрээ харуулж байна?    - Баярлалаа. Энэ бол волейболын спортын гавьяа. Оюуны хөдөлмөрийг спорттой хослуулсны ач.        - Волейболыг оюуны спорт гэх хандлага байдаг. Та үүнийг юу гэж үздэг вэ?   - Энэ  спорт тоглогчоос  гүйлгээ ухаан шаарддаг. Тоглогч маш богино хугацаанд бүр 2-3 секундэд шийдвэр гаргах чадвартай байх ёстой. Бөмбөгийг чанга цохих нь гол биш, үсэрч явахдаа багтаа оноо авах ашигтай хувилбар сонгож, зөв шийдвэр гаргаж чаддаг байх хэрэгтэй.    Шигшээ баг зогсонги байдалтай болсон цаг үед би цөөхөн охид ч гэсэн бэлдэж өгье гээд волейболын гүнзгий анги хичээллүүлсэн. 10-11 настай 10 хүү, тоонд сайн 20 охиныг сонгосон юм. Манай охид тоглох ур чадвар, сэтгэн бодох, шийдвэр гаргах түвшнээрээ бусдаас илүү байсан. Мэдээж  волейболчинд хурд, хүч, уян хатан чанар чухал.    - Энэ спортоор амжилт гаргах үндэс нь юу вэ? Волейболын техникийг хэрхэн жигд эзэмшихийг тайлбарлаж өгөөч?    - Волейболын тамирчин техникийг жигд эзэмших хэрэгтэй юм. Давуулалт,  довтолгоо, хамгаалалт, хаалт, тэр бүү хэл холбогчийг ч гарамгай хийдэг байж волейболд амжилт гаргана гэж би  шавь нартаа хэлдэг. Сургуулилт дээр тэгш тоглодог болгох зорилгоор дээрх техникийг бүх тамирчинд эзэмшүүлэх зорилго тавин давтуулдаг. Холбогч бол одоо цагт тоглолтыг найруулдаг тамирчин болсон. Багш дасгалжуулагч нар дэлхийн волейболын хөгжилд гарч буй  шинэ зүйлийг  ухаалаг тусгаж, сургалт дасгалжуулалтын ажилдаа нэвтрүүлэх нь зүйтэй.      - Таны нэрэмжит тэмцээн олон жил зохиогдсон. Сүүлийн үед яагаад тасрав?    - Өвөрхангай аймгийн 10 жилийн сургуулийн захирал асан миний ангийн  найз санаачлан энэ тэмцээнийг эхлүүлсэн хэрэг. Эхэндээ Өвөрхангайд зөвхөн охидын дунд явуулсан. Тэр үед Улаанбаатарын 4, Өвөрхангайн 4, нийт 8 багийн 64 хүүхэд өрсөлдсөн. Энэ тоо жил бүр өссөөр 50 багийн 500 гаруй тамирчинд хүрснээр Өвөрхангайн зааланд багтахаа болиод 2000 оноос Улаанбаатарт явуулж эхэлсэн юм. 2002 оноос хөдөө орон нутаг спортын ордонтой болж, аймгуудад явагдах болсон. Хүүхдүүд энэ тэмцээнд ирэх их дуртай, цас зудыг ч үл ажран ирдэгсэн. 2010 оны их зудтай хавар Дорнодод тэмцээн болоход баруун аймгуудаас хүүхдүүд замдаа цасанд суусан машинаа татаж гаргасаар очсон. Тэмцээний үр дүнд хөдөө орон нутгийн волейбол сонирхогчдын тоо эрс өссөн. Миний нэрэмжит тэмцээн 26 жил тасралтгүй үргэлжилсэн. Сүүлийн хэдэн жил тасалдсан. Одоо Баруун, Хангай, Төв, Зүүн, Говийн бүсчлэлээр волейболын Улсын аварга шалгаруулах тэмцээн явуулдаг боллоо. Тэмцээнийг аймаг бүр өөрийнхөө өндөр зэрэгтэй мастеруудын нэрэмжит болгосон. Энэ их зөв, сайхан ажил. Волейболын холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүд залуу волейболчин мастеруудаар эгнээгээ тэлж байгаа. Тэд шинэлэг хэлбэрийн ажил санаачлан, өөрсдөө манлайлж яваад би их баяртай байна.    - Нэгэн үед Волейболын холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүн асан, ахмад, алдартай тамирчны хувьд Волейболын холбооныхонд хандаж юу хэлэх вэ?    - Холбооны удирдах зөвлөлийнхөн надтай ямагт зөвшилцдөг, намайг сонссоор ирсэн. Монголын волейболын холбоо зорилтот хөтөлбөрөөрөө насны бүх ангиллаар тэмцээн явуулж байгаа. Түүнийгээ улам чанартай болговол амжилт улам л тодорно. Гадаадад тэмцээнд оролцож буй тамирчныг зөв сонгох хэрэгтэй. Сүүлийн хэдэн жил клубүүдийн аварга болсон багаа явуулж байгаа. Урт хугацаанд багаар ажилласан нь сугалаагаар таарсан тамирчдаас ондоо. Нэг дор сугалсан 6 мастер тэмцээнд түрүүлээгүй байхад, ХААИС-ийн баг жил бүр медаль авч байдаг. Энэ нь багийн төлөвшил ганц хоёр сарын дотор бий болчихдоггүйг харуулж байгаа юм.    - Энэ цагийн волейболчдын ур чадварын тухайд та юу хэлэх вэ?    - Монголын волейболчдын ур чадвар байнга өссөөр байна. Волейболын багт 12 үндсэн тоглогч байдаг. Тэдний гадаадын тэмцээний зардлыг даах ивээн тэтгэгч ховор байна. Спортын байгууллагын бэл бэнчин тааруухан байна. Гэлээ ч манай Волейболын холбоо зүүн Азийн тэмцээнд бүх насны ангиллын баг тамирчдыг явуулж байгаа. Манай тамирчид ч гадаадаас медальтай ирж байгаа. Өнөөдрийн дээд лигийн тэмцээнийг харахад багууд эн тэнцүүхэн өрсөлдөж байна. Тамирчдын ур чадвар өмнөх үеэс зүйрлэшгүй ихээр өсчээ. Тэдэн дундаас тасархай сайн тоглож буй хүүхдүүд байна. Тэгш сайхан тоглодог тамирчид олон болжээ.   - Эрдэнэт үйлдвэр нийгмийн хариуцлагынхаа хүрээнд Монголд Их спорт, багийн спортыг хөгжүүлэх, түүнийг сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх үйлсэд үнэтэй хувь нэмрээ оруулсаар ирсэн. Энэ талаар та юу хэлэх вэ?    - Эрдэнэт үйлдвэр Волейболын дээд лигийн тэмцээн явагдаж байсан бүхий  л хугацаанд санхүүжүүлсээр ирсэн. Дэлхийн стандартад нийцсэн спортын барилга байгууламж, талбай зэргийг бий болгосон нь Монголд өөр хаана ч байхгүй. Олимпийн тамирчид энд л бэлтгэлээ базааж байна. Нөгөөтэйгүүр ажилчдынхаа спорт, урлагаар хичээллэх боломжийг бүрдүүлж, ямар их дэмждэг болох нь харагдаж байна. Монгол Улсын аж үйлдвэрийн төв болсон энэ сайхан хот, уурхайчдаар би дандаа бахархдаг.    - Эрдэнэт волейболын тамирчдын их “уурхай” болж байсан гэж та нэгэнтээ хэлсэн. Энэ тухай?   - Оросын Универсиад багт тоглож, Залуучуудын шигшээ багийн гишүүн байсан Белов энд их сайхан өнгө аяс бий болгосон. Дэлхийн хэмжээний мастер тамирчин ямаршуу түвшинд тоглодгийг Эрдэнэтчүүд хамгийн түрүүн ойлгосон гэж би боддог. Эрдэнэтийн уурхайд ажиллаж байсан Оросын мэргэжилтнүүд ч их нөлөөтэй байсан.    - Волейболын спортыг сонирхон хичээллэх хүүхэд олон байгаа байх. Эцэг эхчүүд юун дээр анхаарах хэрэгтэйг хэлж өгнө үү?    - Хүүхдийг аль болох багаас нь волейболоор хичээллүүлэх хэрэгтэй. Тэгэхдээ сургалтыг зөв явуулж буй багшид хүүхдээ өгөөрэй. Волейбол унах, үсрэх, үсрээд зөв буух гэхчилэн нарийн  шилжих хөдөлгөөнүүдтэй. Шилжих хөдөлгөөн заагаагүй бол волейболын тоглолтод оруулж болохгүй. Унаад гэмтэхгүй техникүүд байдаг. Энэ бүхнийг багш зөв заах ёстой. Хүүхдээ хичээл номд нь шамдуулахын зэрэгцээ  спортод дурлуул. Ялангуяа волейболын спорт хүнийг маш сайхан төлөвшүүлдэг. Багийн  спорт учраас хамтач, нийтэч зан төлөвтэй болно. Багаар ажиллах чадвар, бусдыг хүндлэх эрхэм чанарыг эзэмшинэ. Сахилга бат, хувийн зохион байгуулалт сайжирна.    - Цаг зав гарган сонирхолтой яриа өрнүүлсэн танд баярлалаа.    1960-1970 онд Эмэгтэйчүүдийн шигшээ багийн шилдгийн шилдэг тамирчин, дасгалжуулагч байж, хүчтэй довтолгоо, тоглолтын хосгүй ур чадвараараа гайхуулж явсан энэ буурай даруухан ярьж, сайхан инээмсэглэх юм. Энгүүн даруу, хэнд ч хүндэтгэлтэй хандах эрхэм чанар нь ийм л агуу нэгэнд заяадаг мэт. Я.ЭНХТУЯА Дэлгэрэнгүй...
  • Х.БАДАМСҮРЭН: Волейбол нь хамт олны хүчийг нэгтгэдэг спорт

       Монголын волейболын холбооны дээд лигийн тэмцээний хоёрдугаар тойргийн тоглолтын хаалтын үеэр “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал, Уурхайчин багийн эзэн, Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан Х.Бадамсүрэнтэй волейболын спортын талаар ярилцлаа.        - Уурхайчин багийн хамт олон Үндэсний дээд лигийн тэмцээнд хэр бэлтгэлтэй оролцож байна?   - Монголын волейболын холбооны дээд лигийн тэмцээний хоёрдугаар тойргийн эхний тоглолтууд манай Эрдэнэт үйлдвэрийн Хангарьд паласт амжилттай явагдаж дууслаа. Энэ жил бид Үндэсний  дээд лигийн тэмцээнийг найман жилийн дараа сэргээн, зохион байгуулж байна. Энэ лигийн тэмцээнд легионер тоглогчид урьж оролцуулж байна. ОХУ, Япон улс, АНУ-аас легионер тоглогчид оролцож байна. Ингэснээр өндөр ур чадвартай тамирчдын тоглолтыг залуучууддаа үзүүлж байгаа юм. Энэ жил Уурхайчин багаа бид онцлогтойгоор тэмцээнд оролцуулж байна. Үндсэн тоглогчдын дийлэнх хувь нь хүүхэд залуучууд, 15-17 насныхан энэ багийг бүрдүүлж байна.  Би Монгол Росцветмет нэгдлийн Ерөнхий захирал байхдаа Эрдэнэтийн Д.Алтансувд гэж охиныг анх 13 настайгаас нь Улаанбаатар хотод авч ирэн, дотуур байранд байрлуулан бэлдүүлж байлаа. Одоо олон улсын хэмжээний мастер болчихсон Монгол Улсынхаа урдаа барьдаг сайн тоглогч болсон. Энэ тоглогчоо Уурхайчин багтаа оруулж тоглууллаа. Уурхайчнаар овоглож байгаа залуучууд маань манай Монголчуудын хэлдгээр ирээдүйд цахиур хагалсан, гал гаргасан тоглолтыг гаргах, Монголын волейболын спортын нэрийг өндөрт өргөх баг тамирчид болно гэж бид ойлгож байгаа. Энэ удаагийн тоглолтод тэдэнд маань арай л бяр, туршлага дутаж байна даа.    - Волейболын спортыг улам хөгжүүлэхийн тулд Эрдэнэт хотдоо волейболын ордон барьж байгуулахаар шийдвэр гаргасан. Энэ тухайд?    - Монголын хүүхэд залуучууд, Орхон аймаг, Уурхайчдын хүүхдүүд, Уурхайчин залуучуудын маань сэтгэлд нийцсэн, бидний хүсэл мөрөөдөлд нийцсэн шийдвэр болсон гэж бодож байна. Энэ шийдвэрийг Монголын волейболын холбооны удирдлагууд, Орхон аймгийн удирдлагуудтай хамтарч ярилцаж байж гаргасан шийдвэр юм.    - Үндэсний лигийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг орон нутагт анх удаа зохион байгууллаа. Орхон аймгийн ард иргэд, баялаг бүтээгч уурхайчид, Зэвсэгт хүчний 186-р ангийн хөгжимчид ирж багуудын тоглолтыг дэмжиж байгаа нь сайхан харагдаж байлаа?    - Улаанбаатар хотод Залуучуудын аварга шалгаруулах тэмцээн болдог байлаа. Спортын төв ордонд хөл гишгэх зайгүй. Багуудаа дэмжсэн хөгжөөн дэмжигчид бүрээ үлээж, бөмбөр дараад л сайхан байдаг байлаа. Тэр үеийг санагдуулж байна. Волейбол нь хамт олныг нэгтгэдэг, хүчийг нь нэгтгэдэг сайхан спорт. Энэ хэдэн өдөр Эрдэнэтчүүд, Эрдэнэт үйлдвэрийнхэн  волейболоор амьсгалж байна. Багийнхаа тоглолтуудыг харж суухад энэ цөөхөн Монголчууд бидэнд сэтгэл нэгтэй байх, эв эетэй байх, бие биенээ дэмжихэд спорт их ач холбогдолтой. Тэрний нэг илрэл гэж харж байлаа.  Бид урд нь легонер тамирчдыг хүн явуулж, тоглолтыг нь харж байгаад сонгодог байлаа. Энэ удаад ажил ихтэй учир хүмүүсийг ч явуулж амжсангүй. Цаасаар судалгаа хийн цол хэргэм, өндрийг нь харж байгаад л цахим хэлбэрээр сонголт хийлээ. Сонгосон хүмүүсийг харж байхад ингэж сонголт хийх буруу юм байна гэдэг дүгнэлтэд хүрлээ. Ийм хүмүүсийн чанар чансаа муудсан юм байна гэж харлаа. Уурхайчин багийн тамирчдыг маань хурцалж чадаагүй нь бидний хүсэн хүлээж байсан хүнийг сонгож авч ирж чадаагүйтэй ч холбоотой. Мөн аймагтаа волейболын ордонтой болох нь улсдаа төдийгүй цаашид тив дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд амжилттай сайн тоглоно гэдэгт итгэж байна. Хүүхэд залуучууд чөлөөт цагаа зөв өнгөрүүлнэ гэдэг суурь хүмүүжилд асар их чухал. Иймээс ч бид ач холбогдол өгч байна даа.    - Залуу байхдаа та волейболын спортоор хичээллэдэг байсан. Тоглолтуудыг хараад сэтгэгдэл ямар байна?  Ахмад волейболчид ч ярьж байна. Гурван өдөр үнэхээр сайхан байлаа гэж?    - Залуу нас сайхан. Би хөдөөгийн сумуудад голдуу сурч байлаа. Хөдөө суманд шатар тоглох, дугуй унах, теннис тоглох, эмнэг хангал сургахад л хичээж, сайн ч оролцдог байлаа. Дараа нь наймдугаар ангидаа төвийн арван жилийн сургуульд  заалтай газар орж ирээд волейбол тоглож сурсан даа. Улмаар ОХУ-д сурч байхдаа сагс, волейболоор нэлээн шамдангуй хичээллэж байсан. Яаманд, Бор-Өндөрт ажиллаж байхдаа ч тоглодог байсан. Тэр үеийг дурсан санаж байна. Энд уригдан ирсэн Үндэсний дээд лигийн тэмцээнийг үзэж байгаа ахмадууд тухайн үедээ Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд  оролцож байсан мундаг хүмүүс. Тухайн үеийн нөхцөл байдал ямар байлаа, материаллаг бааз хэр байв? гэсэн хэдий ч сайн тоглодог хүмүүс шүү. Монголын волейболын холбооноос ач холбогдол өгч ахмадуудаа урьж авч ирсэн. Тоглолт дундуур ахмадууд маань  өөрийн сэтгэл, зөвлөмжийг өгч харагдана. 300 гаруй залуучууд ирсэн байна. Эрдэнэтийн  хүүхдүүд эдгээр тамирчдыг хараад волейболын спортод дурлаж, тэмүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Улаанбаатар хотод, Зүүн азийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулахад Монголын эмэгтэй баг Хятадын багийг анх удаа хожиж мөнгөн медаль авч байсан. Тэрнээс хойш Монголын волейболчдын ур чадвар эрс нэмэгдсэн. Волейболд хандах хандлага нь өөрчлөгдсөн. Хүүхдүүдээ волейболоор хичээллүүлэх гэсэн эцэг,  эхчүүдийн хандлага нэмэгдсэн. Ийм ч учраас энэ удаагийн тоглолт Эрдэнэт хотод волейболын хөгжил дэвшлийг шинэ шатанд гаргана гэдэгт эргэлзэхгүй байна.    - Танд амжилт хүсье.    - Баярлалаа.   А.Батбаяр Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Хурд хүч, авхаалж самбаа уралдсан “Шидэт бөмбөлөг”тэй өдрүүд

      Нийгмийн хариуцлагын шилдэг хэрэгжүүлэгч Эрдэнэт үйлдвэр, их спортыг дэмжиж ирсэн баялаг бахархам түүхээ нэгэн шинэ хуудсаар дахин зузаатгалаа. Монголын Волейболын холбооноос зохион байгуулдаг Үндэсний дээд лигийн тэмцээний Ерөнхий зохион байгуулагчаар Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон хамтран ажиллаж, Эрдэнэт хотдоо өнөө цагийн волейболын шилдгүүдийг авчирсан нь ойрын өдрүүдийн тод “сонин” байв. Хангарьд палас гурван өдрийн турш үзэгчдийн уухай, тамирчдын өрсөлдөөнд доргиж, Эрдэнэтчүүд волейболын спортын хөгжлийн томоохон “зүтгэлтнүүд” гэдэг нь энэ өдрүүдэд нотлогдлоо.     Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн: Волейболын ордныг Эрдэнэт хотод барихаар боллоо    Эрдэнэт хотод болсон волейболын Үндэсний дээд лигийн тэмцээний үр дүнгээс гарсан хамгийн сайхан шийдвэрийг Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал, Үндэсний дээд лигийн тэмцээнийг зохион байгуулах хорооны дарга Х.Бадамсүрэн хаалтын үйл ажиллагааны үеэр дуулгав. Үе үеийн волейболчдын хүсэл мөрөөдлийг биелүүлж, волейболын ордныг Эрдэнэт хотод сүндэрлүүлэх болсон нь зөвхөн уг спортынхон төдийгүй уурхайчдын хотын иргэдэд барьсан гайхалтай бэлэг боллоо. Үндэсний дээд лигийн тэмцээний 2 дугаар тойргийн тоглолтын үйл ажиллагааг дүгнэж хэлэхдээ Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн дээрх таатай мэдээг дуулгаж, зохион байгуулалтын ажилд оролцсон бүх хүмүүст талархал илэрхийллээ.  Тэрээр “Сэтгэгдэл өндөр байна. Монголын Волейболын холбооны Үндэсний дээд лиг 7 жил завсарласны дараа энэ жилээс тус холбооны шийдвэрээр сэргээн зохион байгуулагдаж байна. Волейболын холбооноос намайг тус холбооны Удирдах зөвлөлийн гишүүний хувьд энэ тэмцээнийг зохион байгуулах хорооны даргаар томилсон. Тэмцээн маань эхлээд Улаанбаатар хотод амжилттай явагдсан. Волейболчид бидний хэлдэгээр “аялан тоглолт” нэртэй  тэмцээнийг зохион байгуулдаг. Энэ “аялан тоглолт” буюу Үндэсний дээд лигийн 2 дугаар тойргийн тэмцээний тодорхой тоглолтууд Эрдэнэт хотод боллоо. Тоглолт маш гоё өрсөлдөөнтэй байж, залуучууд маань сонирхолтой олон тоглолтыг үзүүлж чадлаа.  ОХУ, Япон, АНУ-аас легионер тоглогчид ирж, өөрсдийн ур чадвараа үзүүлж, Эрдэнэтчүүд уурхайчдыг баясгаж, сэтгэлийг нь өндөр хэмжээнд аваачсан сайхан тоглолтууд байлаа. Ер нь тамирчдаа харахад, бахархах сэтгэл төрж байв. Би Монголын Волейболын холбооны Ерөнхийлөгчөөр 10-аад жил ажилласан. Зүүн Азийн волейболын аварга шалгаруулах тэмцээнийг анх удаа Улаанбаатар хотод Бөхийн өргөөний танхимд зохион байгуулж байлаа. Тэр үед их сайхан сэтгэгдэл төрөхийн зэрэгцээ манай тамирчид хэзээ эд нар шиг нуруулаг болж, ур чадвар нь өсөх бол гэж бодож суусан. Харин энэ удаагийн багууд миний тэр бодол санааны том хэсэг нь хэдийнэ биелэлээ олсон байна гэдгийг харуулж чадлаа. Тэр жилийн Зүүн Азийн аваргын тэмцээнд манай эмэгтэй баг Хятадын багийг хожиж, мөнгөн медаль хүртэж байсан нь дурсамж бас энэхүү өдрүүдэд сэргэлээ. Мөн энэ удаад залуучуудаа дэмжиж, тоглолтыг нь үзэхээр  ахмад волейболчдын төлөөлөл зорьж ирсэн.  Тухайн үед залуу насандаа дэлхийн аваргын тэмцээнд улс орноо төлөөлөн оролцож байсан МУГТ Ц.Шоовдор тэргүүтэй мундаг волейболчид, шилдэг мастерууд хүрэлцэн ирсэн нь бас сайхан хэрэг байлаа. Түүнчлэн Орхон аймгийн Засаг дарга болон Монголын Волейболын холбоо, манай Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагууд хамтран зөвлөлдөж, нэг сайхан шийдвэр гаргалаа. Олон жил бид Монгол улсдаа Волейболын ордонтой болъё гэж ярьж ирсэн. Энэ ордноо Эрдэнэт хотод барья гэсэн хамтын шийдвэрт хүрлээ. Энэ шийдвэр маань Монголын залуучуудын сэтгэл санаанд нийцэж байгаа гэдэгт итгэж байна. Монголын үе үеийн бүхий л волейболчдын хүсэл мөрөөдлийг биелүүлэх сайхан шийдвэр гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Манай уурхайчдын үр хүүхдүүд, залуучууд маань баяртай байгаа гэж бодож байна. Тиймээс энэ ажлыг хурдан шуурхай хэрэгжүүлэхийн төлөө ажиллана. Монгол волейболчид өөрийн гэсэн ордонтой болж, тэндээ уран гоё тоглолтуудаа үзүүлэх сайхан мөч улам ойртож байгаад залуучууд, волейболын спортынхон сэтгэл өндөр байгаа нь энэ өдрүүдэд харагдлаа. Өөр нэг зүйлийг тэмдэглэж хэлэхэд, миний анх 1995 онд байгуулалцаж байсан Уурхайчин клубын баг маань их залуужсан байна. Энэ багийг байгуулахдаа одоогийн Волейболын холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, ОУХМ Г.Баярсайхантай хамтарч байлаа. Г.Баярсайхан маань дасгалжуулагчаар олон жил ажилласан. Энэ жилээс холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, хамтдаа энэ удаагийн лигийн тэмцээний зохион байгуулж буйдаа баяртай байна. Манай “Уурхайчин” багийн 70 хувь нь 15-17 насны хүүхдүүд байна. Тэд маань ах эгч нартайгаа ур чадварын хувьд дутах юмгүй тоглолоо. Мэдээж, өсвөрийн насны хүүхдүүд учраас бяр, туршлагаар дутуу. Г.Баярсайхан дасгалжуулагчийн хэлснээр тэд маань Уурхайчин багийн зургаа дахь үеийн тамирчид болж байгаа. Тоглолтын өдрүүдэд үнэхээр тэднээрээ бахархаж суулаа. Тиймээс аль болохоор дэмжиж, хурдан хугацаанд өсөж туршлагажихад нь хувь нэмэр болох юмсан гэсэн сэтгэл өвөрлөж, энэхүү үндэсний дээд лигийн аялан тоглолтыг өндөрлүүлж байна. Түүнчлэн тэмцээний хаалт болгож, гурван өдрийн турш уран гоё тоглолтоороо бидний нүд сэтгэлийг баясгасан залуучууд, тамирчдадаа зориулан “Шидэт бөмбөлөг” цэнгүүнийг зохион байгуулж байна. Волейболчид маань тэмцээний сонин хачинаас ярилцаж, цаашлаад Улаанбаатар хотод үргэлжлэх тоглолтынхоо талаар хоорондоо зөвлөлдөж санал солилцох боломжийг өгч байгаа юм” гэж Эрдэнэт дэх лигийн тоглолтыг хааж хэлсэн үгэндээ тэмдэглэв.         Багийн спортод хөрөнгө оруулалт хийх нь нийгэмд оруулж буй хамгийн том хувь нэмэр      Волейбол хурд хүчний төдийгүй оюуны спорт гэдгийг волейболын зүтгэлтнүүд хэлдэг. Тэр утгаараа уг спортоор сонирхон хичээллэгсэд бие бялдрын болоод оюун ухааны тэгш хөгжил, хүмүүжилтэй болж, бие хүний хувьд хамгийн зөв төлөвшлийг олж авдаг аж. Зөв төлөвшилтэй иргэд сайн нийгмийг бүтээх нь лав. Багийн спортыг хөгжүүлж, бэхжүүлэх нь хүнээ, залуу үеээ төлөвшүүлэх гол үндэс суурь болдог гэдгийг волейболын Үндэсний дээд лигийн үеэр олон хүн ярьж байлаа. Тиймээс ч лигийн тэмцээнд оролцож буй багуудад хөрөнгө оруулалт хийж, дэмжин авч яваа багийн эзэд, дасгалжуулагчдын хувь нэмэр илүү тод томруун харагдаж байсныг дурьдахгүй өнгөрч боломгүй. “Багийн спортод хөрөнгө санхүүгийн асуудал хамгийн бэрхшээлтэй байдаг. Тухайн улс орны эдийн засгийн боломж өндөр бол багийн спортод хөрөнгө оруулалт хийдэг. Манай улсын хувьд хараахан тийм биш. Тамирчид хэдийчинээ санхүүгийн боломжтой байна, төдийчинээ амжилт гаргах магадлал өндөр байдаг. Мөн санхүүгийн чадамжтай, хөл дээрээ боссон багийн спорт нь  хичээллэгсдэдээ хүмүүжлийн маш зөв чиг баримжаа суулгаж өгдөг. Аль ч спортын төрөлд ийм байдаг” гэж Монголын Волейболын холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, ОУХМ Г.Баярсайхан ярьсан. Тэгвэл хэдхэн сарын өмнөөс Булган багаа шинээр бүрдүүлж, волейболын спортод  сэтгэл зүтгэлээ зориулахаар шийдсэнээ Олимпийн аварга, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар Н.Түвшинбаяр мөн л хүүхэд залуусын зөв төлөвшилтэй холбон тайлбарласан. Тэрээр анхны лигт Булган багаа сойж буй шинэхэн багийн эзэн. “Волейболын спорт бол багийн спорт. Энэ төрөлд спортоор  анх хичээллэх сонирхолтой хүмүүс тоглож чадах  магадлал их байдаг. Хамгийн анхан шатны спорт мэддэггүй хүн ч сурах боломжтой. Энэ утгаараа ирээдүй үеийнхнээ, залуучуудаа энэ спортод дуртай болгох үүднээс энэ төрлийг дэмжиж, орж ирсэн. Миний хувьд, хүүхэд ахуй үедээ волейболд дуртай, их үзэж сонирхдог байсан. Нөгөө талаар манай Булган аймаг үе үеийн волейболын алдартай сайн тамирчидтай. Алтангэрэл, Тамир гээд лигийн аварга тамирчид манай Булганых. Тэдний тоглолтыг үзэж, бахархаж явсан маань Булган багаа дэмжиж, лигт “сойх”-од нөлөөлсөн гэж бодож байна. Манай баг тун саяхан байгуулагдсан ч сайн тоглож байгаа. ОХУ-аас 2 легионер тамирчин авчирсан. Багийн нийт бүрэлдэхүүн 18-25 насны залуучууд байгаа. Багийн спортоор дамжуулан эх орондоо сайн тамирчдыг бэлтгэх зорилготой” гэсэн юм. Учраа багтайгаа эн тэнцүү өрсөлдөж, “хатуу боорцог” гэдгээ тоглолт бүртээ мэдрүүлж байсан Хобби айс багийн эзэн нь волейболын спортод элэгтэй Наранбаатар. Тэрээр волейбол тоглодог охиноо дуртай зүйлээр нь хөгжүүлэхийн тулд  Хобби айс багаа дэмжин авч явах болсон гэдгээ хэлсэн. Ингэж багийн спортод санхүүгийн дэмжлэг, хөрөнгө оруулалт хийж байгаа нь дан ганц спортын хөгжилд  бус ирээдүй үе, нийгмийн сайн сайхны төлөө оруулж буй том хувь нэмэр гэдгийг онцлоё.           Уламжлал дээр суурилсан шинэчлэл волейболд ч бас чухал      Өчигдөргүйгээр өнөөдөр, өнөөдөргүйгээр маргааш гэж байдаггүй. Энэ бол аливаа зүйл бүхэн өмнөх үеэсээ суралцаж, өнөөдөр хөгжиж, маргааш илүү сайныг бүтээх салшгүй зүй тогтолтой гэсэн үг юм. Волейболын Үндэсний дээд лигийн тоглолтын үеэр зохион байгуулагч Эрдэнэт үйлдвэр,  волейболын спортын ахмад зүтгэлтнүүдээ урин ирүүлсэн нь үүнтэй утга нийцнэ. Монголын волейболын хөгжилд өөр өөрийн үнэтэй байр суурьтай, эх орныхоо нэрийг дэлхийн сонорт хүргэж явсан ахмад волейболчид энэ өдрүүдэд дурсамж замналаа хуваалцахын зэрэгцээ багийн спортын давуу тал, ач холбогдол, цаашид хэрэгжүүлэх олон чухал санааг хэлж байсан нь Үндэсний дээд лигийн тэмцээний цар хүрээ, үр өгөөжийг дээшлүүлсэн. Өнөөдрийн волейболын спортын хөгжлийн түвшин, тамирчдын ур чадвар гээд олон өгүүлэх зүйлтэй тэмцээний талаар дүгнэлтээ хэлж, санаа бодлоо ч энэ үеэр хуваалцлаа.  Ахмад тамирчин, ОУХМ Л.Бадамсүрэн хэлэхдээ “Би волейболын спортын Гавьяат тамирчин Доржжүгдэр багшийн шавь гэдгээрээ бахархаж явдаг.  Улсын шигшээ багийн тамирчин байлаа. Олон ч уралдаан тэмцээнд оролцож, Олон улсын хэмжээний мастер цолонд хүртлээ волейболын спортоор хичээллэсэн. Энэ удаагийн волейболын Үндэсний дээд лигийн зарим тоглолтуудыг үзэж сонирхохоор Эрдэнэтэд ирлээ. Үнэхээр маш сайхан зохион байгуулалттай, өндөр хэмжээний тэмцээн боллоо. Залуучуудын  ур чадварын түвшин их өсөж байгаа юм байна. Хувь хүнийг нийтэч, бие биедээ хүндэтгэлтэй ханддаг зан чанарт сургадаг сайхан спортын төрөл бол волейбол. Үүнийг дэмжиж залуу, дунд, ахмад үеийн тамирчдыг нэг дор уулзуулж, волейболын хөгжлийг олон талаас нь харах боломж олгосон Эрдэнэт үйлдвэрийнхэн, Монголын Волейболын холбооныхондоо маш их баярлаж байна” гэсэн бол ахмад тамирчин, ОУХМ Г.Таня “Волейболын спортоор 60 жил хичээллэж явна. Алдар нийгэмлэгийн тамирчин. Эрдэнэтэд олон удаа тэмцээн уралдаанд оролцохоор ирж байсан ч энэ удаагийн лигийн тэмцээн маш өвөрмөц боллоо гэж хэлмээр байна. Нээлтийн ажиллагааны үеэр аваргын цомыг өндөрөөс буулгаж, харуулсан нь үнэхээр сэтгэл хөдөлгөм мөч байлаа. Залуу тамирчдын ур чадвар, тоглолтын техник боловсронгуй болж, өссөн байна. Бие бялдрын хувьд ч гадны тамирчдаас огт дутахааргүй болсон байна. Ажилсаг, ухамсартай болгож, бүх талын өв тэгш хүмүүжлийг олгодог волейболын спортоор олон залуус, хүүхдүүд маань хичээллэж суралцаасай гэсэн бодол энэ өдрүүдэд ихээр төрлөө” хэмээн сэтгэгдэлдээ өгүүлэв.         Ахмад тамирчин, ОУХМ Л.Бадамсүрэн                                                         Ахмад тамирчин, ОУХМ Г.Таня        Монголын волейболын өнгө төрх өнөөгийн залуу тамирчдын гарт буйг ахмадууд бас өгүүлж, тэдэнд урам зориг сургаалиа харамгүй өгсөн. Тэдний бий болгосон үндэс суурь дээр маргаашийн волейбол цэцэглэн хөгжих нь мэдээж. Үндэсний дээд лигийн тоглолтууд тамирчдад өөрсдөд нь ч мартагдахааргүй дурсамж үлдээж буйг тэд сэтгэгдэлдээ дурьдсан. “Хасу Мегастарс” багийн тамирчин, ОУХМ М.Цэрэнбаатар “Үндэсний дээд лигийн Аялан тоглолтоо 3 өдөр Эрдэнэтэд хийлээ. Зохион байгуулалт, үзэгч хөгжөөн дэмжигчид, заал талбай гээд бүхий л талд  маш сайхан сэтгэгдэл төрүүлсэн тэмцээн боллоо. Манай баг 2 удаа тоглож, хоёуланд нь хожил авлаа. Биднийг сайхан хүлээн авч, дэмжсэн Эрдэнэтчүүддээ баярлалаа” хэмээн талархлаа илэрхийлж, “Хос бар” багийн тамирчин Д.Эрхэтбаатар “Би багийнхаа хамгийн залуу тамирчин нь. 18 настай. Энэ спортоор хичээллээд 2 жил болж байгаа. Анхны лигтээ оролцож байна. Том туршлага өгч байгаад баяртай байна. Эрдэнэт хотын тоглолтууд зохион байгуулалтын дээд түвшинд боллоо. Олон жилийн дараа сэргээж байгаа Лигийн тэмцээн их хүлээлтэй байсан нь харагдлаа. Багууд маш хүчтэй, бэлтгэл сайн байна. Улам сайн тоглохын төлөө хичээнэ” гэж урам зориг, хүсэл тэмүүллээ хуваалцлаа. Харин “Хасу Мегастарс” багийн ахлагч, спортын мастер А.Даваажаргал “Манай баг залуу бүрэлдэхүүнтэй. Бид 2014 оноос багийн зохион байгуулалтаар хичээллэж, бэлтгэл сургуулилтаа хийж эхэлсэн. Намхан нуруутай болохоор хурдан тоглох арга барилд суралцаж байна. Мөн бусад багтай хэрхэн тоглох вэ гэдэг дээр сайн судалгаа хийдэг. Энэ бүхэн бидний амжилтад нөлөөлдөг гэж бодож байна. Талбайн гадна, дотно хаана ч байсан нэгнийгээ мэдэрч, ойлгож, хайрлаж, хүндэлж, халамжилж байж багийн спортод илүү их амжилт үзүүлдэг” хэмээн амжилтын нууцаа дэлгэсэн.          “Хасу Мегастарс”                                                       “Хос бар”                                                       “Хасу Мегастарс”  багийн тамирчин                                        багийн тамирчин багийн ахлагч                                 спортын мастер  ОУХММ.Цэрэнбаатар                                               Д.Эрхэтбаатар                                                    А.Даваажаргал            Волейболын Үндэсний дээд лигийн тэмцээнд 26 шүүгч, мэргэжлийн стастистикийн баг ажиллаж байна. Ерөнхий шүүгч Х.Золдэлгэр “Энэ жилийн Үндэсний дээд лигийн гол онцлог бол Эрдэнэт үйлдвэр ерөнхий зохион байгуулагчаар оролцож, аялан тоглолт Эрдэнэтэд боллоо. Тэмцээний зохион байгуулалт өндөр түвшинд бэлтгэгдэж, Эрдэнэт үйлдвэрийнхэн онцгой ач холбогдол өгсөнд талархаж байна. Эрдэнэтэд болж буй 2 дугаар тойргийн тоглолтоос харахад багууд жигд сайжирч, чанаржиж байна. Мөн энэ удаагийн лигт багууд маш их залуужсан. Тухайлбал, Эрдэнэт үйлдвэрийн Уурхайчин багт 15-16 настай, Энагурэ багт 17 настай хүүхдүүд үндсэн тамирчдаар тоглож байна. Тэгэхээр волейболын гуравдахь үеийнхэн хэдийнэ гараад ирчихсэн, залуучуудын шигшээ баг бүрдэхэд бэлэн болсон байна. Үндэсний дээд лиг бол залуу тамирчид тэр тусмаа өсвөр үеийн хүүхдүүдэд волейболын спортоор хичээллэх дур сонирхлыг нь төрүүлэх, ирээдүйн тамирчдыг гаргаж ирэхэд том ач холбогдлоо өгдөг. Энэ бол уг спортын хөгжилд өгөх хамгийн том шинэчлэл” гэдгийг тэмцээнийг дүгнэж онцолсон.      Ийнхүү Эрдэнэт үйлдвэрийнхэн Монголын волейболын спортын хөгжилд том мөрөө үлдээж, волейболчдын ахмад, дунд, залуу үеийнхнийг нэг дор эрдэнэсийн хотдоо цуглуулж, түүхийг, түүчээ үйл явдалтай нь хамтдаа бичлээ.      М.Балжинням Фото Б.Баттөгc       Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
Холбоо барих

     Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулсаар ирсэн Эрдэнэт үйлдвэр  та бидний анхаарлын төвд байнга байдаг онц чухал объект. Энэ ч утгаараа тус үйлдвэрийн талаар яригддаг аливаа асуудлаар үнэн бодит мэдээлэл авахыг, гол эх сурвалжуудын тайлбарыг олон нийт цаг ямагт хүсдэг. Иймд сүүлийн үед үйл явдлын халуун цэг болж байгаа тус үйлдвэрийн талаархи мэдээллийг уншигчдадаа хүргэхээр“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал, Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан, Техникийн шинжлэх ухааны доктор (Sc.D)  Х.Бадамсүрэнтэй уулзаж ярилцлаа.


“БИ УУЛ УУРХАЙН САЛБАРЫН ХҮН, ТӨРИЙН ХҮН”  

    - Бадамсүрэн гэдэг хувь хүн талаасаа ч, таны удирдаж буй Эрдэнэт үйлдвэр ч ялгаагүй сүүлийн хоёр сар үйл явдлын халуун цэг, дуулиан шуугиан дунд байлаа. Одоо үйлдвэрийн статус өөрчлөгдөж, Төрийн өмчит үйлдвэрийн газар болчихлоо. Хэдийгээр ийм өөрчлөлтүүд хийгдсэн ч Та энэ том айлыг үргэлжлүүлэн удирдахаар томилогдсонд баяр хүргэе ээ.
     - Баярлалаа.

     - Үнэнийг хэлэхэд, үйлдвэрийн статус өөрчлөгдөх шийдвэр гарахтай зэрэгцээд Таныг бас солигдох нь гэсэн яриа хөөрөө олон нийт төдийгүй салбарынхан дунд өрнөсөн.  Гэхдээ ийм зүйл болсонгүй.  Хамгийн гол нь, Эрдэнэт үйлдвэрийг сүүлийн хоёр жил дараалан түүхэндээ бичигдээгүй өндөр үр ашиг, үйлдвэрлэл, эдийн засгийн дээд үзүүлэлттэй удирдсан, мөн уул уурхайн салбар дахь мэдлэг, туршлагыг тань Засгийн газар, Ерөнхий сайд үнэлсэн болов уу гэж харж байна?  
    - Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр өнгөрсөн гуравдугаар сард “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК статусын хувьд өөрчлөгдөж, ТӨҮГ боллоо. Засгийн газар намайг  үргэлжлүүлэн ажиллуулахаар шийдвэрлэлээ. Энэ нь миний мэргэжил, мэдлэг, уул уурхайн салбарт ажилласан дадлага, туршлага болон Эрдэнэт үйлдвэрийг сүүлийн хоёр жил амаргүй хугацаанд удирдсан ажлын үр дүнг  харгалзаж, шийдвэр гаргасан байх.
   Ер нь үйлдвэрийн үйл ажиллагааг хэвийн жигд, тасралтгүй явуулах, тулгамдсан асуудлуудыг үе шаттайгаар шийдвэрлэхэд онцгойлон анхаарч ажиллаж байна даа. Миний хувьд тасралтгүй, байнгын ажиллагаатай энэ том үйлдвэрийг мэргэжлийн болон зохион байгуулалтын өндөр түвшинд удирдаж, технологийн горим, ажлын хариуцлага, сахилга дэг журам, тэрчлэн ам, ажлын нэгдлийг ханган ажиллах нь өмнөө тавьсан зорилтоо хэрэгжүүлж, зорилгодоо хүрэх үндэс болно гэж үздэг.  Энэ нь ч өнгөрсөн жил үйлдвэр маань  40 жилийн түүхэндээ үйлдвэрлэл, эдийн засгийн хамгийн өндөр үр ашигтай ажиллах гол хөшүүрэг боллоо. Мэдээж уурхайчид хамт олны  минь  хичээл зүтгэл, бүтээлч үйл ажиллагаатай салшгүй холбоотой. Манай хамт олон 2017, 2018 онд үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөт бүх үзүүлэлтийг 102-152 хувиар биелүүлсэн. Хүдэр дэх зэсийн агуулга 2018 онд үйлдвэрийн 40 жилийн хугацаанд хамгийн бага буюу 0.480 хувь байхад зэсийн металл авалтыг 89.49 хувьд хүргэж, түүхэн дээд үзүүлэлт тогтоосон. Түүнчлэн 2019 оны нэгдүгээр улирлын үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөт бүх үзүүлэлтийг 100-113 хувиар биелүүлээд, ажиллаж байна.
     Эрдэнэт үйлдвэр нь 2016 онд 184 тэрбум, 2017 онд 580 тэрбум, 2018 онд 655 тэрбум төгрөгийг улс, орон нутгийн төсөвт тус тус төвлөрүүлсэн. Мөн энэ оны нэгдүгээр улирлын байдлаар 251 тэрбум төгрөг төсөвт оруулаад байна.
     Өнгөрсөн 2018 онд борлуулалтын орлого 2.0 их наяд төгрөгт хүрсэн нь 40 жилийн түүхэн дэх хамгийн өндөр үзүүлэлт байлаа. Үйл ажиллагааны үр дүнтэйгээ уялдуулан ажилтнуудынхаа цалин, урамшууллын санг 2017 онд 10-20 хувиар хоёр удаа, 2018 онд 15 хүртэл хувиар нэмлээ. Цаашид бидэнд хийх ажил их бий. Ирэх тавдугаар сарын 1-нээс үйлдвэрийн хэмжээнд бүтээн байгуулалтын олон ажлууд эхэлнэ. Энэ том ажлын угтал болгож, баялаг бүтээгч уурхайчдынхаа цалинг нэмэхээр үндэслэл тооцоо, судалгаа гаргаж байна.

     - Та ингэхэд хэний хүн бэ?
     - Намайг Хоохорын Бадамсүрэн гэдэг шүү дээ. /инээв/

    - Уучлаарай, арай өөр утгаар гэх үү дээ. Албан тушаалд очиход ч юм уу, ер нь л бүх зүйлд дэмжлэггүй хүн явдаггүй болсон цаг юм биш үү?
     - Ойлгож байнаа. Таны асуултанд хариулахын тулд өөрийнхөө талаар хэдэн үг хэлэх ёстой юм болов уу. Би уул уурхайн инженер-маркшейдер мэргэжилтэй хүн. ЗХУ-ын Эрхүү хотын Политехникийн дээд сургуулийг төгсөж, уул уурхайн салбартай  хувь заяагаа холбосон доо. Дараа нь ОХУ-ын Өнгөт металлургийн яамны дэргэдэх Удирдах ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх институтын Удирдлагын дээд курсыг дүүргэсэн. Мөн АНУ-ын Колорадо мужийн Боулдер хотын эдийн засгийн дээд сургуульд англи хэл, эдийн засаг, удирдлагын чиглэлээр, АНУ-ын Денвер хотын “The bridge International” сургуульд бизнесийн англи хэлний чиглэлээр тус тус  мэргэжил дээшлүүлсэн. 1999  онд   ОХУ-ын   Москва  хотын  Уул  уурхайн  их  сургуульд  Техникийн  ухааны  докторын  /Ph.D/, 2004 онд мөн сургуульд Техникийн  шинжлэх  ухааны  докторын /Sc.D/ зэрэг хамгаалсан.
     Геологи, уул уурхайн үйлдвэрийн яаманд мэргэжилтнээр ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж, уул уурхайн салбарт тасралтгүй 32 жил, түүний дотор төрийн яаманд 12 жил, УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон дөрвөн жил ажиллалаа. Уул уурхайн үйлдвэрлэлд 15 дахь жилдээ ажиллаж байна даа. Ингээд бодохоор би төрийн бодлогоор бэлтгэгдсэн уул уурхайн салбарын хүн, төрийн хүн.

     - Засгийн газар болон Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын хурлаар Эрдэнэт үйлдвэрийн асуудал ороод удаагүй байна. Ямар асуудал хөндөгдсөн бэ? Та олон нийтэд тодорхой мэдээлэл өгөх үү?
     - Монгол Улсын Засгийн газрын 2019 оны гуравдугаар сарын 21-ний өдрийн хуралдаанаар Эрдэнэт үйлдвэрийн дүрмийг баталж, Төрийн өмчит үйлдвэрийн газар болгосон. Мөн Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын хурлаар зохион байгуулалтын бүтэц, 2019 оны үйлдвэрлэл, эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлт, зорилтот түвшинг баталж өглөө.  Эрдэнэт үйлдвэр маань алсын хараа, эрхэм зорилго, ирээдүйн хөгжлийн үндсэн чиглэлээ хэрэгжүүлэхэд ажлын уялдаа холбоо нь хангагдсан, оновчтой, боломжийн зохион байгуулалт бүхий шинэ бүтэцтэй боллоо. Батлагдсан бүтцийн дагуу зохион байгуулалтын ажлууд хийгдэж дууслаа. Эрдэнэт үйлдвэрийн 2019 оны үйлдвэрлэл, эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлт, зорилтот түвшинг өнгөрсөн оныхоос бууруулалгүй, хүрсэн түвшингээ хадгалахаар батлуулаад  ажиллаж байна.  

     - Яг энэ асуудалтай холбогдоод олны анхаарлыг татсан олон асуулт хөврөх шинжтэй. Бүтэц, зохион байгуулалт өөрчлөгдлөө. Ер нь халаа сэлгээ хэр хийгдэх вэ. Ингэхэд улс төрийнхний зүгээс шахалт, дарамт ирж байна уу?
     - Зөвхөн томилгоо гэлтгүй, үйлдвэрийн үйл ажиллагаатай холбогдуулан энд тэндээс дарамт шахалт үзүүлдэг асуудал байхгүй дээ. Энэ удаагийн томилгоонд харин ч  улс төрийн болон төр засгийн шахалт байгаагүй ээ. Удирдах ажилтныг томилохдоо мэргэжил, мэргэшсэн байдал, тухайн хамт олон дундаа хүлээн зөвшөөрөгдөх, ёс зүйтэй байх, ажилдаа хандах хандлага, хариуцлага зэргийг гол шалгуур болгосон.  Ер нь бол мерит зарчим баримталсан. Тэгээд ч уул уурхайн үйлдвэрийн онцлог гэж бий. Эрдэнэт үйлдвэрийн нийт ажилтан, ажилчдын нас харьцангуй залуужиж байна. Нийт ажилтны 65 орчим хувь нь 40 хүртэл насныхан байх жишээтэй. Баг, хамт олны хувьд хүнээ сургах, дадлагажуулах, залгамж халаагаа бэлдэхэд бодлоготой ажиллах ёстой. Баг болж ажиллах, баг бүрдүүлэх гэдгийг би өргөн утгаар нь хардаг. Энэ үйлдвэрт ажиллаж байгаа 6500 гаруй ажилтан, ажилчид бүгд л миний багийнхан. Тиймээс батлагдсан бүтцийн хүрээнд боловсон хүчний дотоод нөөц бололцоогоо ашиглан мэргэжлийн, дадлага туршлагатай, ажлаа мэддэг, зөв хүмүүсийг бүх шатанд томилсон гэж ойлгож байгаа. Залуучуудад нэг талаас карьер өсөх боломж олгож, нөгөө талаас ачаа, хариуцлага үүрүүлэх хэрэгтэй. Хамгийн гол нь, цаашид бид улам эрч хүчтэй, үр бүтээлтэй, хүнд сурталгүй, цэгц шударга ажиллах нь чухал. Эрдэнэт үйлдвэрт Монголчууд хайртай. Энэ үйлдвэртэй ажил амьдралаа холбоно гэдэг хүн бүхэнд тохиогоод байх хувь заяа биш учраас уурхайчид, хамт олон маань энэ сайхан үйлдвэрээ нүдний цөцгий мэт хайрлаж эрхэмлэдэг байгаасай. Бүхий л талаараа үүрэг хариуцлагаа өндөрт ухамсарлаж, хичээж ажиллаасай гэж боддог.

    - Эрдэнэт үйлдвэрийг хамтарсан үйлдвэр байхад Орос мэргэжилтнүүд олноороо байсан. Эдүгээ 100 хувь үндэсний үйлдвэр боллоо. Орос мэргэжилтнүүд  таны баг хамт олон дунд одоо бий юу?
    - Уул уурхайн энэ том үйлдвэрийг барьж байгуулах, өдий зэрэгт хүргэхэд яах аргагүй ЗХУ-ын Засгийн газар, оросын ард түмний дэмжлэг туслалцаа их байсан. Тэр ч утгаараа өнөөг хүртэл Орос мэргэжилтнүүд маань ажиллаж байгаа. 300 орчим хүн бий.  Үйлдвэрийн дэргэд орос цэцэрлэг, сургууль, эмнэлэг ажиллаж байна. Бид аль ч цаг үед орос ах нар, анд нөхдөө мартах учиргүй.

     - Эрдэнэт үйлдвэрийг ТӨҮГ болгосноор шахааны бизнес цэцэглэнэ гэх яриа байна. Энэ талаар та ямар тайлбар өгөх вэ?
    
- ТӨҮГ болсноор шахааны бизнес цэцэглэнэ гэсэн хардлага, яриа хөөрөө байх шиг байна. Худалдан авалт, хангамжтай холбоотой мэдээлэл уг нь ил тод байгаа шүү дээ. 2019 оны дөрөвдүгээр сарын 25-ны өдрийн байдлаар 130 гаруй гэрээ байгуулагдаж, 93 орчим сая ам.долларын үнийн дүн бүхий худалдан авалт хийгээд байна. Эдгээр ажлууд бүгд “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль”-ийн дагуу зохион байгуулагдаж байгаа. Худалдан авалтын үйл ажиллагаа буюу тендер шалгаруулалт хуулийн хүрээнд олон нийтэд нээлттэй.  Бүх тендерийн урилгыг өдөр тутмын сонин хэвлэлд нийтлэхийн зэрэгцээ Эрдэнэт үйлдвэрийн www.erdenetmc.mn  цахим хуудсанд байршуулдаг тул сонирхсон хүнд  оролцох боломж бий.  Ер нь төрд шилжихээр муу болчихно гэж юу байхав, төр муу менежер гэдэгтээ би санал нийлдэггүй хүн. Үүнийг үйл ажиллагаагаараа харуулна.
 

АРБИТРЫН ШИЙДВЭР ҮЙЛДВЭРТ ХАТУУ ТУСЧ БАЙСАН

     - Тантай уулзчихаад Стандарт банкны асуудлыг хөндөхгүй байж болохгүй байх аа. Үйлдвэр удирдаж байгаа цаг хугацаанд тань хамгийн хүнд асуудал Стандарт банктай холбоотой өр төлбөр мэдээж байсан биз ээ. Элдэв хардлага, сэрдлэг дунд яваа ч гэлээ тус банкны өр төлбөрийн ард гарчихлаа?
    - Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоотой нэлээд дуулиан шуугиан тарьсан асуудал бол яах аргагүй Стандарт банкны хэрэг байлаа. Намайг энд томилогдож ирэх үед л толгойны өвчин болсон амаргүй, маш ярвигтай асуудал байсан даа. Олон улсын Арбитрийн шүүхээс гаргасан шийдвэр нь үйлдвэрт үнэхээр хатуу тусч байв. Английн хууль тогтоомж чанга юм. Энэ төлбөр тооцоог хийхгүй бол үйлдвэрийн мөнгөн урсгалыг царцаах, үндсэн хөрөнгийг битүүмжлэх, үйлдвэрийн удирдлагын үйл ажиллагааг хязгаарлах, хорих цагдах гээд эрсдэл дагуулсан олон асуудал үүсэх байлаа. Стандарт  банкны зүгээс өр төлбөрийг гуравдагч этгээдэд зарах асуудлыг хүртэл хөндөж байсан юм билээ.  Ийм нөхцөл байдал үүсвэл Эрдэнэт үйлдвэрт маш их аюул, эрсдэл нүүрлэх байсан. Үйлдвэртэй харилцдаг компаниудад “Бидний болон тэдгээр компанийн үйл ажиллагааг хязгаарлах, царцаах тухай Английн Арбитрийн шүүхээс шийдвэр гүйцэтгэлийн бичиг хүргэгдсэн” байдаг. Энэ бол аюулын дохио байлаа. Тиймээс хурдан, яаралтай арга хэмжээ авахаас өөр арга зам байгаагүй.
     Хамгийн гол нь үйлдвэртээ хор хохирол багатайгаар, улс орныхоо нэр хүндэд сөрөг үр дагавар гаргахгүйгээр шийдвэрлэхийн төлөө л дээр дооргүй ажилласан. Юуны түрүүнд хоног тутам өсөн нэмэгдэж байгаа хүүг зогсоох, Олон улсын Арбитрийн шүүхээр шийдэгдсэн мөнгөн дүнг багасгах асуудлаар олон сар хөөцөлдөж  явсны эцэст бид хүү торгууль, алданги нийлээд 115 сая орчим ам.долларын төлбөр яригдаж байсныг бараг гурав дахин бууруулж, 40 сая ам.доллар төлөөд өр төлбөр, хүү торгуулийг бүрэн хаалаа.  Эрдэнэт үйлдвэр гадаад талдаа өр төлбөргүй болж,  бид нэр төрөө цэвэрлэж чадсан.  Хамгийн гол нь бид энэ өр төлбөрийг төлөөгүй бол ямар эрсдэл үүсэх байсан бэ гэдгийг манай ард түмэн ойлгоно байх аа. Эрсдэл Монголын төрд ч,  Эрдэнэт үйлдвэрт  ч байсан. Түүнээс л бид улс орноо, үйлдвэрээ хамгаалсан хэрэг.  

     - Ингэхэд “Ocean Partners” гэж ямар учиртай компани юм бэ? Яг 40 сая ам.доллар төлсөн үү, эсвэл зэсийн баяжмалаар төлбөр хийчив үү гээд элдэв хардлагаар чамгүй нүдүүллээ. Та бүхний зүгээс дор нь хариу тайлбар өгөөгүй. Учиртай л байсан биз?
     - Энэ асуудалд маш нухацтай хандах хэрэгтэй байв. Стандарт банкинд 40 сая ам.доллар төлөгдмөгц  тухайн банкны зүгээс шууд хариу өгөх боломж байдаггүй юм билээ. Ямар ч гадаад төлбөр тооцоонд тодорхой хугацаа шаарддаг. Их нарийн, олон шат дамжлагатай юм. Энэ зарчмаар л процесс өрнөсөн.
     Эрдэнэт үйлдвэрийн тухайд 10 гаруй трейдер компанитай харилцдаг. Тэдний нэг “Оcean Partners” нь дэлхийн зах зээл дээр  ашигт малтмалын гаралтай бүтээгдэхүүний  худалдаанд дээгүүрт эрэмбэлэгддэг томоохон трэйдэр компани юм. Эрдэнэт үйлдвэртэй  олон жил хамтран ажилласан түүхтэй. Ер нь үйлдвэрийн үйл ажиллагаа тогтвортой байх нь  трейдэр компаниудад ч хэрэгтэй тэр л зарчмаар ажилласан. “Оcean Partners” зуучлал үзүүлсэндээ ямарваа нэг хөлс, шан харамж огт аваагүй ээ.

     - Эрдэнэт үйлдвэрийн Эрсдэлийн сангийн талаар та тодорхой мэдээлэл өгөх үү.  Энэ сангаас  Ш.Батхүү гэдэг хүний өрийг төлснөөр үйлдвэрийн цаашдын үйл ажиллагаанд хүндрэл учрахгүй байгаа?
     - Эрдэнэт үйлдвэр Стандарт банктай холбоотой хэрэг маргааны улмаас төлж болзошгүй өр төлбөрийн нөөц санг 2016 онд анх байгуулсан. Ингэхдээ KPMG олон улсын аудитын байгууллагын зөвлөмжийг баримталсан. Мөн 2017 онд  нөөц санг нэмэгдүүлсэн. Шүүхийн шийдвэрийн дагуу хоног тутамд хүүгийн зардал нэмэгдэж байсан тул нөөц сангийн тооцооллыг 2018 оны эцэст дахин шинэчилсэн. Ийнхүү “Болзошгүй өр төлбөрийн нөөц” буюу эрсдэлийн сангаас 40 сая ам.доллар төллөө. Ийм сан байгуулж компанийн зардал, хүлээх хариуцлагыг зохих хугацаанд нь  хамааруулан бүртгэж байсан нь том дүн бүхий алдагдал нэг дор хүлээх эрсдэлийг бууруулсан юм. Өөрөөр хэлбэл, татварын дараахь хуримтлагдсан ашгаас нөөц сан байгуулсан тул энэ сангаас төлсөн төлбөр Эрдэнэт үйлдвэрээс төсөвт төлөх татварын хэмжээг бууруулаагүй болно. Энэ төлбөр Эрдэнэт үйлдвэрийн хэвийн үйл ажиллагаанд ямар нэгэн хүндрэл учруулахгүй. Үйлдвэр маань одоо ч, цаашдаа ч  хэвийн ажиллана.

     - Эрсдэлийн сангаас өр төлбөрийг барагдуулчихдаг юм байж. Эргээд Ш.Батхүү нарын хүмүүсээс мөнгөө яаж олж авах вэ? Улсын мөнгөөр хувийн бизнесмэний өрийг дарчихлаа гэсэн шүүмжлэл маш их байна.
     - Стандарт банкинд төлсөн мөнгөө буруутай этгээдүүдээс олж авахын төлөө үйлдвэр ажиллаж байна, ажиллах ч болно. Төр өмч хөрөнгөө хамгаалах ёстой. Өмнө нь  Эрдэнэт үйлдвэрийн 51 хувь төрийн өмч байсан бол одоо  100 хувь төрийнх боллоо. Тэр тусмаа өмч хөрөнгийн хадгалалт, хамгаалалтыг илүү сайжруулж, хариуцлагажуулах учиртай. Ш.Батхүү нарын Эрдэнэт үйлдвэрт учруулсан хохирол, тус үйлдвэрээс гаргасан зардлыг бодитоор тооцож, нэхэмжлэх ажлуудыг хийж байна. Гэм буруутай этгээдүүдийн  эд хөрөнгийг судлан тогтоох, битүүмжлэх,  Эрдэнэт үйлдвэрийг хохирол, зардлаа олж авахад хууль хяналтын байгууллагууд тусална  гэдэгт найдаж байна. Засгийн газар, Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газар ч өмчөө хамгаалж, дэмжлэг үзүүлж хамтран ажиллаж байгаа.

     - Өртэй хүн өөдөлдөггүй, өттэй мал таргалдаггүй гэж Монголчууд ярьдаг даа. Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоотой шүүхийн маргаантай өөр асуудлууд ч бий гэлцдэг.  Одоо байдал яг ямар байна вэ.  Энэ талаар илүү тодорхой мэдээлэл  өгөх үү?  
     - Намайг ажил хүлээж авах үед Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоотой Арбитрын хэд хэдэн хэрэг маргаан үүссэн байсан. Эдгээр асуудлыг үндсэндээ шийдвэрлэж дууслаа.
     Тухайлбал, MRI trading AG компанитай 2005, 2009 онд тус тус байгуулсан зэсийн баяжмал нийлүүлэх гэрээний үүргээ Эрдэнэт үйлдвэр биелүүлээгүй гэсэн үндэслэлээр манайхыг 2008 онд Лондоны олон улсын Арбитрын шүүхэд өгсөн нь айлын талд шийдвэрлэгдсэн.  Энэ бол 8.34 сая ам.долларын нэхэмжлэлтэй хэрэг л дээ. Английн шүүх энэ мөнгийг гаргуулахын тулд Эрдэнэт үйлдвэрийн гадаад дахь хөрөнгө дансыг битүүмжлэх захирамж гаргасан. Түүгээр ч зогсохгүй трейдер компаниудаас Эрдэнэт үйлдвэрт төлөх байсан 22.7 сая ам долларыг гадаадын банкууд дээр 2017 оны нэгдүгээр сард шууд царцаасан. Ингэж үйлдвэрийн үйл ажиллагаанд хохирол учруулах аюул нүүрлэсэн тул манай зүгээс яаралтай арга хэмжээ авч, хэлцэл хийж, өр төлбөрийг 590 мянган ам доллараар бууруулан, 7.75 сая ам.доллар төлж уг хэргийг хаасан.
     Яг үүнтэй адил нөхцөл байдал Стандарт банкин дээр үүссэн л дээ. Бидэнд өмнө нь том сургамж байсан, хэрвээ төлөхгүй бол дээрх байдал давтагдах байсан учраас л бид яаравчилсан хэрэг.
     Мөн л 20 гаран жил яригдсан “Балхашмыс” компаниас авах 20 сая ам.долларын өрийн асуудал байв. Хэлцэл хийж, хуваарь гаргаж шаргуу хөөцөлдсөний үр дүнд холбогдох компаниас мөнгөө бүрэн авч дууслаа.  Бид энэ 20 сая ам.долларыг  эргээд улс эх оронд, үйлдвэрт үр ашгаа өгөх ажил, төсөл, тодорхой бүтээн байгуулалтад зарцуулна. “Балхашмыс” компанитай холбоотой олон жил хуримтлагдсан өрийн асуудлыг шийдэхэд Гадаад харилцааны яам зохих дэмжлэг, туслалцаа үзүүлсэн гэдгийг зориуд тэмдэглэж хэлье.
     Ер нь бол олон арван жил яригдсан, олны хараа сонорт хүрсэн, ялангуяа мөнгөтэй холбоотой асуудлыг нэг тийш нь болгоход ярих ч зүйл байна. Хэлэхгүй азнах ч цаг үе гэж байна. Гэрээ хэлцлээр хүлээсэн үүрэг ч гэж байдаг.  Яриа хөөрөөг үр дүнтэй болгохын тулд зарим үед ам хэлээ хамхих ч шаардлага гарч байсан. Ийм л нөхцөл байдлын улмаас  Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоо бүхий шүүхийн маргаантай, олон жил ужгирч сунжирсан, арбитрийн нэхэмжлэлтэй хэргүүдийн талаар товч хариултыг хэвлэл мэдээллийнхэнд өгч байв.  Зарим үед хариулахгүй ч байсан тохиолдол бий. Улс орны эрх ашиг, Эрдэнэт үйлдвэр шиг том компанид бизнесийн нууц гэж байдгийг манай хэвлэл мэдээллиийнхэн ойлгож байсан байх аа.  Харин одоо гадаад талдаа өр авлагын асуудлуудыг Эрдэнэт үйлдвэр бүрэн  цэгцэлж дууслаа. Авлага ч үгүй, өр ч үгүй боллоо. Тиймээс цаг нь болсон гэж үзэн, таны асуултанд  тодорхой тоо баримттай, илэн далангүй ярьлаа.
 

ҮЙЛДВЭРИЙН НАСЖИЛТЫГ 20 ЖИЛЭЭР УРТАСГАХ БОЛОМЖ БҮРДҮҮЛЛЭЭ

     - Хэл ам, хар сэр дагуулсан асуудлуудад тодорхой тайлбар өгсөнд баярлалаа. Одоо харин ярилцлагаа Эрдэнэт үйлдвэрийн ирээдүй рүү чиглүүлье. Ойрын болон хэтийн зорилго, зорилтууд, ямар бодлого чиглэл баримталж ажиллаж байна вэ?
     - Стратегийн ач холбогдолтой энэ том үйлдвэрийг удирдаж байгаа хүний хувьд бодлогын асуудлаа ард түмэнтэйгээ хуваалцах ёстой байх аа. Аливаа асуудлаар хаа хаанаа үнэн зөв мэдээлэлтэй, цэгцтэй ойлголттой байх явдал чухал. Тэгж байж л улс орны эдийн засагт чухал нөлөөтэй  үйлдвэрийн талаар Mонголчууд маань үнэн зөв ойлголттой, нэгдсэн байр суурьтай  болно. Эрдэнэт үйлдвэртэй амьдрал, хувь заягаа холбосон ажилтан,  ажилчид маань ирээдүйдээ итгэлтэй байх болно гэж бодож байна.  
     Уурхайчид бид үйлдвэрийнхээ өнөөгийн үйл ажиллагааг сайн явуулахын зэрэгцээ алс ирээдүйдээ онцгой анхаарах шаардлага байгаа. Тиймээс ч үйлдвэрээ хөгжүүлэх 15 жилийн үндсэн чиглэлийг гаргасан. Энэ үндсэн чиглэлээ тав, таван жилээр төлөвлөлөө. Томоохон 5-6 төсөл хэрэгжүүлнэ. Эдгээр төсөл нь бүтээгдэхүүний өртөг зардлыг бууруулах, үр ашгийг нэмэгдүүлэх, эцсийн дүндээ үйлдвэрийн өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэхэд чиглэх юм. Энэ ажлуудаа бизнес төлөвлөгөөнд нарийвчлан тусгаад хэрэгжүүлээд эхэлсэн.
     2019 он бол төслүүдээ эхлүүлэх,  хийж хэрэгжүүлэх онцгой жил. Нийтдээ 410 гаруй тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын ажлууд энэ жил хийгдэнэ.  Тавдугаар сарын 1-нээс Эрдэнэт үйлдвэр бүтээн байгуулалтын ажлуудаа эхлүүлэх гэж байна. Ингэхдээ Орхон аймгийн удирдлагуудтай ярилцаж, орон нутагт нэг зэрэг эдгээр ажлын нээлтээ хийхээр тохирсон. Монгол орон маань эргэх дөрвөн цагийн улиралтай, эрс тэс уур амьсгалтай. Жилийн бараг талаас илүү нь хүйтэн сэрүүний улирал байдаг. Тиймээс үйлдвэрийн хэмжээнд хийгдэх их засвар, өргөтгөл шинэчлэл, томоохон төслүүдээ урин дулааны улиралдаа багтаан хийж амжуулах, ахиулах зорилгоор бэлтгэлээ хангаж байна. Ингэснээр бид арваннэгдүгээр сар хүртэлхи урин дулааны богинохон цаг хугацаанд амжиж үр ашигтай ажиллах, зарим төлөвлөгөөт ажлаа дуусгах боломж бүрдэнэ.

  

     - Хоногийн 24 цаг тасралтгүй ажилладаг үйлдвэрийн хувьд техник, тоног төхөөрөмжийн найдвартай ажиллагаа чухал үүрэгтэй болов уу. Ер нь тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл хийж чадав уу?
     - Үйлдвэр маань 41 дэх жилдээ ажиллаж байна. Анх байгуулагдахад нь хамгийн шилдэг, тэргүүний техник, технологи ашигласан байдаг. Техник, тоног төхөөрөмжүүд цагийн уртад элэгдэж, насжилт өндөр болжээ. Хоёр жилийн өмнө намайг ажлаа хүлээн авахад үйлдвэрийн хэмжээнд ашиглаж байгаа нийт техник, тоног төхөөрөмжийн 60-80 хувийг шинэчлэх шаардлагатай болсон нь тулгамдсан асуудлын нэг байлаа. Бид нарийвчилсан дүн шинжилгээ хийж, шинэчлэн сайжруулах, солих ажлыг бодлоготой, үе шаттайгаар хийж байна.
     Өнгөрсөн 2017-2018 онд техник, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлтэд 151 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг өөрийн хөрөнгөөс хийж, цех нэгжүүдийнхээ тоног төхөөрөмжийн 10-20 хувийг шинэчиллээ. Үүний үр дүнд техник, тоног төхөөрөмжийн насжилт багасаж, тэр хэрээр үйлдвэрийн найдвартай ажиллагаа дээшилсэн. Цаашид энэ ажил төлөвлөгөөний дагуу, үе шаттайгаар үргэлжилнэ.

     - Үйлдвэрийн хэмжээнд хэрэгжүүлэх томоохон төслүүдийн талаар дурдлаа. Тухайлбал, ямар чиглэлээр төслүүд хэрэгжүүлэх вэ?
     - Хэрэгжүүлэх төслүүд ихэвчлэн бүтээмжийг дээшлүүлэх, зардал бууруулахад чиглэнэ. Эрдэнэт үйлдвэрийг илүү үр ашигтай ажиллуулахын тулд үндсэн чиглэлийнхээ хүрээнд хэд хэдэн томоохон төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсний дагуу тодорхой ажлуудыг эхлүүлээд байна.
     Нэгдүгээрт, Эрдэс баялгийн нөөц өсгөх төсөл. Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн оршин тогтнохын үндэс нь нөөц баялаг юм.  Манай геологчид 2017-2018 онд геологи хайгуулын ажлыг эрчимтэй хийлээ. Хүдрийн нөөц нэмэгдүүлэх өрөмдлөг үргэлжилж байна. Геологи хайгуулын ажил нь “Эрдэнэтийн-Овоо” ордын хүрээ хязгаарт төдийгүй түүнийг тойрсон 60 км-ийн радиуст явагдаж, сансрын зураглал, агаарын, геофизикийн олон төрлийн судалгаанаас гадна геохими болон геологийн тандан судалгааны ажлуудыг өргөн цар хүрээтэй хийж  байна.
    Ингэснээр уурхай цаашид тогтвортой ажиллах, нөөц баялгийг бүрэн дүүрэн ашиглах боломж бүрдэх учиртай. Бид геологи хайгуулын ажлын хөрөнгө оруулалтыг 2016 онтой харьцуулахад 2017 онд хоёр дахин, 2018 онд 3.2 дахин нэмэгдүүлж, 67 мянган тууш метр өрөмдлөгийн ажил хийсний үр дүнд “Эрдэнэтийн Овоо” ордын ашиглалтын хугацааг 20 орчим жилээр нэмэгдүүлж, үйлдвэр маань наанадаж  60 жил ажиллах боломж бүрдэж байна.
     Хоёрдугаарт, Ил уурхайд мөчлөгт урсгалт тээврийн технологийг нэвтрүүлэх төсөл. Энэ төслийг хэрэгжүүлснээр автотээврийн зай хоёр дахин багасгана. Хүдэр олборлох  өртгийг 20 хүртэл хувиар бууруулж, жилд 20 орчим сая ам.долларын хэмнэлт гарна.
    Гуравдугаарт,  Баяжуулах үйлдвэрийн өргөтгөл, шинэчлэлийн төсөл.  Энэ төсөл хэрэгжсэнээр хүдэр бэлтгэх, хөвүүлэн баяжуулах хэсгийн олон тооны бага хүчин чадалтай техник, тоног төхөөрөмжүүдийг өндөр хүчин чадалтай орчин үеийн техник, тоног төхөөрөмжөөр сольж,  сүүлийн үеийн технологийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр хүдэр боловсруулах өртөг зардлыг 10 хүртэл хувиар бууруулахаар тооцож байна.  
     Дөрөвдүгээрт, Засвар механикийн заводыг өргөтгөн шинэчлэх төсөл. Энэ төслийн хүрээнд уг заводыг импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх чиглэлээр өргөтгөж, цар хүрээг нь тэлж ажиллуулна. Ер нь бид Засвар механикийн заводыг Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд төдийгүй  Монгол Улсын Засвар механикийн завод болгох хэмжээнд өргөжүүлэхээр зорьж, шинэчлэх ажлыг хийнэ. Уул уурхай, эрчим хүч, барилга зэрэг аж үйлдвэрийн болон хөдөө аж ахуй салбарын хэрэглэгчдэд зориулсан  бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийн төлөө байна.   
     Тавдугаарт, Уусган баяжуулах технологиор катодын зэс үйлдвэрлэх төсөл. Эрдэнэт үйлдвэр исэлдсэн болон ядуу агуулгатай хүдрийг тусад нь овоолго үүсгэн хадгалдаг. Мөн цаашид ч ийм хүдэр гарна. Баяжуулах үйлдвэрт уламжлалт технологиор боловсруулдаггүй хүдрийг ашиглан уусган баяжуулах аргаар нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн катодын зэс үйлдвэрлэх үндэслэл тооцоо хийгдэж байна. Хамгийн сүүлийн үеийн, байгаль орчинд халгүй технологи ашиглахаар төлөвлөж байна. Энэ бол нөөц баялгаа иж бүрэн ашиглах чиглэлээр хийгдэх ажил. Үнэлэмж өндөртэй эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, үр ашгийг нэмэгдүүлэх боломжийг эрж хайж, судалж байна.
     Зургаадугаарт, Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэрийн төсөл.  Эрдэнэт үйлдвэрийн зэсийн баяжмалыг хайлуулан боловсруулж, катодын зэс гаргах үйлдвэрийн төслийг салбарын яамны Техникийн зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлж батлуулсан.  Иймээс зэсийн баяжмалыг хайлуулан боловсруулж, катодын зэс гаргах үйлдвэрийн төсөл хэрэгжүүлэхээр үндсэн чиглэлдээ тусгасан. Уг төслийг хэрэгжүүлснээр нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, экспортын бүтээгдэхүүний нэр төрөл, тоо хэмжээг нэмэгдүүлэх боломжтой. Энэ төслийг хэрэгжүүлэхэд хүндрэл учруулж байгаа үндсэн асуудал нь дагалдан гарах хүхрийн хүчлийн асуудал. Зарчмын хувьд бол элемент хүхэр, фосфорын бордоо, гипс үйлдвэрлэх замаар шийдвэрлэх боломжит хувилбарууд бий. Эдгээрээс хамгийн үр ашигтай байх, хэрэгжүүлж болох хувилбарын сонголтын талаар судалгаа, тооцооны ажил хийгдэж байна.
     Эдгээр төслүүдийг хэрэгжүүлснээр 1000 гаруй ажлын байр шинээр бий болох боломжтой юм.

     - Эрдэнэт үйлдвэрийн хүдэр олборлолт, боловсруулалтын хэмжээ өсч байна уу? Тулгамдаж буй асуудал бий юу?
   - “Эрдэнэтийн-Овоо” ордыг үндсэндээ 40 гаруй  жил ашиглачихлаа. Уурхай маань жилээс жилд гүнзгийрч, уул-геологийн нөхцөл хүндэрч байна. Хүдрийн агуулга буурч, хатуулаг нь нэмэгдэж байна. Мөн хүдрийн хаягдал, бохирдол өсөх хандлагатай байгаа. Энэ нь өртөг зардлыг нэмэгдүүлэх хүчин зүйлс болж байна. Эдгээр тулгамдсан асуудлыг бид техник технологийнхоо шинэчлэлтээр шийднэ. Нэгэнтээ боловсруулах хүдрийн агуулга буурч байгаа нь баяжуулах фабрикийн үзүүлэлтүүдэд  сөргөөр нөлөөлнө. Иймээс баяжуулах фабрикийн техник технологийг шинэчлэх шаардлага ажил амьдралаас урган гарч байна. Магадгүй хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх шаардлага ч гарах байх.

     - Эрдэнэт үйлдвэр хэр үр ашигтай ажиллах нь дэлхийн зах зээл дээрх зэсийн үнээс хамааралтай байдаг. Энэхүү гадаад зах зээлийн орчин та бүхний ажилд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
      - Дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ тогтворгүй байна. Тухайлбал, бид 2019 онд улсын төсөвт тусгагдсаны дагуу нэг тонн зэсийн үнийг 6272 ам.доллар байхаар төлөвлөсөн. Энэ оны нэгдүгээр улирлын дунджаар дэлхийн зах зээл дээрх зэсийн үнэ бидний төлөвлөсөн хэмжээнээс 50 гаруй ам.доллароор доогуур байлаа.  Энэ нь өртөг зардлаа хямгадаж ажиллах, арвилан хэмнэлтийн бодлогыг тууштай явуулах зайлшгүй шаардлагатайг сануулж байна. Тэр ч утгаараа бид үйлдвэрлэл, эдийн засгийн шинэчлэлийг эхлүүлж байна. Энэхүү шинэчлэлийг хийхдээ уламжлал-шинэчлэлийн зарчим  баримталж, цех, нэгж бүрийн онцлогт тохируулна.
     Шинэчлэлт өөрчлөлт хийснээр цех, нэгжийн бие даасан байдал дээшилнэ. Мэдээж ажлын уялдаа холбоо сайжирна. Өртөг, зардал буурна гэж тооцож байна. Эрдэнэт үйлдвэр 24 цагийн турш нэг минут ч зогсох ёсгүй, тасралтгүй үйл ажиллагаатай үйлдвэр. Тиймээс ч бидний хийж байгаа өргөтгөл шинэчлэл, шинэ төслүүдийн ажил үйлдвэрлэлийн ажлыг зогсоохгүйгээр, хэвийн ажиллагааг алдагдуулахгүйгээр хийгдэх ёстой. Үүний тулд бид аюулгүй ажиллагааг хангаж, хөдөлмөр хамгааллын асуудалд онцгой анхаарах учиртай. Ер нь ажилтан бүр сахилга, дэг журмыг өндөр хэмжээнд баримталж, хариуцсан ажилдаа эзний ёсоор хандаж, бүх түвшинд хариуцлагыг өндөржүүлэх, санаа зорилго нэг байх, ёс зүйтэй байх гээд олон асуудал бий. Энэ бүхнийг бүтээлчээр эрчимтэй, зөв зүйтэй хэрэгжүүлж чадсанаар бид өмнөө тавьсан зорилго, зорилтуудаа хэрэгжүүлж, том сорилтуудыг даван туулах болно.

      - Эрдэнэт үйлдвэрийн амжилт, ололт, бэрхшээлийн талаар та бид хоёр дэлгэрэнгүй ярилцлаа. Энэ том үйлдвэрийн цаашдын хувь заяаг авч явахад та ямар зарчим баримтлах вэ?
     - Үйлдвэрийн үйл ажиллагаа нэг минут, секунд ч зогсох, тасрах учиргүй. Тиймээс энэ тасралтгүй үйл ажиллагааг  мэргэжлийн өндөр түвшинд удирдаж, аливаа асуудалд  инженерийн ухаанаар хандаж, оновчтой шийдэл гарган ажиллах нь  юу юунаас чухал. Цаашид техник, технологи, байгаль орчин, мөнгө санхүүгийн болон боловсон хүчин, хүний нөөцийн талаар баримтлах тогтвортой хөгжлийн цогц бодлогоо үр дүнтэй хэрэгжүүлнэ. Эдгээр бодлогууд нь хоорондоо харилцан уялдаатай, нэгнээ дэмжсэн байдлаар хэрэгжих юм. Бид  эдгээр бодлогоо гарын таван хурууны бодлого гэж байгаа. Манай хамт олон 2018 онд гаргасан ололт амжилтдаа тулгуурлан 2019 оны ажлаа дажгүй сайн эхэлж, оны эхнээс техник, технологи, үйлдвэрлэлийн болон эдийн засгийн бүх үзүүлэлтийг 100-гаас дээш хувиар биелүүлэн ажиллаж байна.
     Уурхайчид бид хичээж ажилласнаар өнгөрсөн 2018 онд түүхэн дээд амжилтууд тогтоосон. Энэ амжилтаа бататгах амаргүй. Гэхдээ Монголчуудын ярьдгаар эзэн хичээвэл заяа түших биз ээ.
     Үйлдвэр, хамт олны маань ирээдүй тодорхой, гэрэлтэй, өөдрөг сайхан байгааг онцолмоор байна. Манай уурхайчид дөчин жилийн түүхтэй, жаран жилийн ирээдүйтэй үйлдвэрийнхээ хөгжил дэвшлийн төлөө итгэл төгс ажиллаж, зүтгэж байна даа.

     - Цаг зав гарган ярилцсанд баярлалаа. 

Ц.ЦЭВЭЭНХЭРЛЭН

     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын хэрэгжүүлж буй “Хөрөнгө оруулалт-2019” бүтээн байгуулалтын ажил ирэх тавдугаар сарын 1-нд эхэлнэ. Энэхүү бүтээн байгуулалтын ажлын цөм нь уурхайчдын нийгмийн хөгжилд зориулагдаж байна. Энэ талаар “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирлын Хамтын ажиллагаа, нийгмийн асуудал хариуцсан орлогч Д.Дэлгэрбаяраас тодруулж, ярилцлаа.

     -Эрдэнэт үйлдвэрийн энэ оны бүтээн байгуулалтын ажил орон сууцны шинэ хороолол барихаас эхэлж байна. Энэ таатай мэдээгээр ярилцлагаа эхэлье?  
     -Бид 2019 онд хөрөнгө оруулалтын томоохон ажил хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна. Тухайлбал, өмнө нь баригдахаар шийдэгдсэн ч төсөв хөрөнгө байхгүй гэсэн шалтгаанаар зогсоод байсан “Москва 300” орон сууцны хорооллын төслийг эхлүүлнэ. Ирэх тавдугаар сарын 1-нд шав тавихаар бэлдэж байна. 300 айлын орон сууцны энэ хороолол нь бидний  цаашид бий болгохоор зорьж буй уурхайчдын  цогцолбор  хотхоны эхлэл болно гэж харж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, “Эко 400”, “Залуус 600” төслүүд үргэлжлэн хэрэгжиж, нийт 1000 айлын орон сууц баригдах юм. Эхний ээлжийн зургаан блок бүхий 300 айлын орон сууцны хороолол нь Монгол улсад жишиг болохуйц орчин үеийн технологийн шийдэл, таатай орчны цогц бүрдэл байхаар зорилт тавьж байна. “Эко 400” хороолол  өмнө төлөвлөж байсны дагуу амины тохилог сууц хэлбэрээр баригдах бол “Залуус 600” орон сууц нь залуучуудад зориулсан, нэгээс хоёр өрөө бүхий, дэд бүтэц, гадна талбайн иж бүрэн тохижилттой орчин үеийн барилга байх юм.   

     -Орон сууцны хороолол хэзээ ашиглалтад орох вэ?
     -Би түрүүн товчхон дурдсан. Өмнө нь тус тусдаа баригдахаар төлөвлөж байсан “Москва 300”, “Эко 400”, “Залуус 600” төслүүдээ багцлаад уурхайчдын цогцолбор хороолол гэж нэрлэхээр ярилцаж байна. Эцсийн байдлаар нэршлээ хараахан шийдээгүй байгаа. Гэхдээ дэд бүтэц болон өнгө загварын хамгийн шинэлэг шийдэлтэй, иж бүрэн хороолол барина гэдгийг дахин онцлон хэлье.  “Москва 300” төслийн орон сууцыг ирэх оны тавдугаар сарын 20 гэхэд бүрэн дуусгаж, ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн. Эхний байдлаар бид 2020 онд 150 айлын орон сууц, 2021 онд үлдсэн 150 айлын орон сууцыг барьж дуусгахаар төлөвлөж байсан ч манай ажиллагсдаас байр хүссэн олон хүсэлт ирж байгаа учраас гүйцэтгэгч компанитай хэлцэл хийж, ирэх онд ашиглалтад оруулахаар гэрээ байгуулсан.

     -Барилгын гүйцэтгэгчээр ямар компани ажиллах вэ?    
    -“Неман констракшн” компани шалгарсан. Бид гүйцэтгэгч компанийг шалгаруулахдаа өндөр босго тавьсан л даа. Тодруулбал, тухайн компани өөрөө 100 хувь хөрөнгөө гаргаж барих, орон сууцны ипотекийн зээлд хамруулах асуудлыг хариуцах зэрэг шаардлага өгсөн. Харин манай үйлдвэр захиалагчийн хувьд зөвхөн эзэнжүүлэх ажилд туслалцаа үзүүлнэ гэж хэлэлцээр хийсэн байгаа. Тиймээс гүйцэтгэгч компани 100 хувь дааж, барих тул найдвартай гэж үзсэн.

     -Уурхайчдад хөнгөлөлт үзүүлэх талаар ямар бодлого баримтлах вэ? Эхний ээлжид орон сууц авахыг хүссэн ажилтанд ямар шалгуур тавигдах вэ?
     -Орон сууцанд орж буй ажилчид ипотекийн зээлд хамрагддаг. Энэ нөхцөл хэвээр байна. Өмнө нь байрны хөнгөлөлт аваагүй ажилчид шинэ орон сууц авах хүсэлтээ гаргавал хөнгөлөлтийг журмын дагуу олгоно. Үйлдвэрээс олгож ирсэн  8 сая төгрөгийн дэмжлэг энэ оноос 12 сая төгрөг болж нэмэгдсэнийг та бүхэн мэдэж байгаа. Мөн энэ дэмжлэг  байраа худалдаж авсны дараа нь олгогддог байсныг өөрчилж, урьдчилгаа төлбөрт өгөх боломжтой болсныг хэлэх нь зүйтэй. Түүнчлэн бид тодорхой тооны орон сууцыг хөрөнгө гаргаж, давхар бариад явах чиглэлтэй байгаа. Эдгээр байраа урьд нь орон сууц авч байгаагүй, эсвэл амьдрах нөхцөлөө сайжруулахыг хүссэн сайн ажилтнууддаа тухайн цехийнх нь судалгааг үндэслэн олгоно. Мэдээж, ийм шалгуураар олгохдоо тодорхой хөнгөлөлт үзүүлнэ. Хөнгөлөлт 20-90 хүртэл хувь байх боломжтой. Ер нь бол бүх ажилчид шинэ байранд орох хүсэлтээ ирүүлэх нь нээлттэй. Үйлдвэрийн захиргаа хүлээж авна. 2017 оны судалгаагаар байраа шинэчлэх болон  шинээр авах хүсэлтэй 1300 ажилтан байна гэсэн дүн гарсан. Тэгэхээр эхний ээлжид 1000 айлын орон сууц зайлшгүй эрэлт хэрэгцээтэй гэж үзэж уурхайчдын хорооллын бүтээн байгуулалтыг эхлүүлж байна.   

     -Шинээр баригдах орон сууцны үнэ ямар байх бол?
     -Одоо хэрэгжих төслүүд өмнө нь шийдэгдсэн тул үнэ, өртөг нь тогтоогдсон байсан. Хуучин төсвөөр нэг метр квадрат нь 1 сая 900 мянга гаруй төгрөгийн үнэлгээтэй хийгдсэн. Харин бид метр квадрат талбайн хэмжээг 1 сая 650 мянган төгрөгт багтаах санал тендерт оролцогч компаниудад тавьсан. Тиймээс гүйцэтгэгч компаниа шалгаруулахдаа үүнийг нэг шалгуур үзүүлэлт болгосон байгаа. Нөгөө талаар, бид барилгын чанар хийцэд онцгой анхаарч, евро стандартын материалаар барих шаардлага тавьсан. Ийм материалаар баригдсан орон сууцны зах зээлийн үнэ хоёроос гурван сая төгрөгийн хооронд байдаг. Тиймээс уурхайчдад зориулагдсан орон сууцны хороолол чанар сайтай, үнэ боломжийн түвшинд байна гэдгийг онцолмоор байна.  

    -Хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалтын жилийн хүрээнд нийгмийн чиглэлийн өөр ямар ажил хийхээр төлөвлөгөөнд тусгагдсан бэ?
    
-Нийгмийн хөгжлийн чиглэлд түлхүү анхаарсан гэж хэлж болно. Орон сууцны хорооллоос гадна хэд хэдэн хөрөнгө оруулалтын ажлууд хийгдэнэ. Тухайлбал, Найрамдал өндөрлөгийн зүүн талд эхлүүлээд орхисон соёл, спортын “Эрдэнэт” цогцолбор буюу Бөхийн өргөөний барилгыг үргэлжлүүлж дуусгахаар төлөвлөж байна. Энд багагүй хөрөнгө оруулалт шаардлагатай. Хэдийгээр үүнийг Эрдэнэт үйлдвэр өөрийн хөрөнгө оруулалтаар барьж, ашиглалтад оруулж байгаа ч энэ нь  Орхон аймгийн бүхий л иргэдэд үйлчлэх, чөлөөт цагийн томоохон төв болох юм. Өөрөөр хэлбэл, манай үйлдвэрийн дэргэдэх “Уурхайчин” соёлын ордон, Спорт цогцолборын нэгэн адил хотынхоо иргэдэд урлаг соёл, спортын цогц үйлчилгээ хүргэж ажиллана. Мөн бид бүрэн хэмжээний түүхэн музей байгуулахаар зураг төсөл гаргасан. “Уурхайчин” соёлын ордон үйл ажиллагаа, бүтцийн хувьд цогцолбор болон өргөжиж байгаатай холбогдуулан зарим  өрөө танхимыг  өөрчлөн, орчин үеийн технологи,  загвар хийцтэй музейн зориулалтаар тохижуулна. Ингэснээр техник, технологийн шинэ дэвшил бүхий  “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 40 гаруй жилийн түүх, уул уурхайн салбарын хөгжлийг харуулсан музейтэй болно. Түүнчлэн Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийн нийтийн номын санг өргөжүүлж, цахимжуулах, боловсронгуй болгох төсөл хэрэгжинэ. Ер нь бид уурхайчдадаа хандсан бүх үйлчилгээг түргэн шуурхай, шинэлэг хэлбэрээр хүргэх зорилттой ажиллаж буйг энэ дашрамд дуулгая. Үүний нэг хэсэг нь орчин цагийн технологи, тоног төхөөрөмж суурилуулсан нийтийн ном сан болж байгаа.
     Эрдэнэт үйлдвэр байгуулагдсан цагаас нийгмийн хариуцлагаа үлгэр жишээ хэрэгжүүлж ирсний нэг баталгаа нь хүүхдийн асрамжийн “Энэрэл” төв гэж хэлж болно. Гэр бүл, эцэг эхийн хараа хяналтгүй хүүхдүүдийг өсгөж хүмүүжүүлэн, ажил амьдралд нь хүргэсээр ирсэн тус төвийн тохижилтод хөрөнгө оруулахаар төлөвлөсөн. Тухайлбал, энэ жил “Энэрэл” төвд спорт зал шинээр барина. Энд  зөвхөн “Энэрэл” төвийн хүүхдүүд төдийгүй Эрдэнэт хотын хүүхэд багачууд маань  амралт чөлөөт цагаа үр өгөөжтэй өнгөрүүлэхэд нь дэм туслалцаа болох юм. Мөн Сэлэнгэ амралтын баазад 210 хүний багтаамжтай  өргөтгөлийн шинэ барилга ашиглалтад орно. Ийм олон ажлууд  нийгмийн чиглэлийн төлөвлөгөөнд багтаж байгаа.

    -Манай үйлдвэр, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ болж, шинэ дүрэм, бүтэц батлагдсантай холбоотойгоор таны чиг үүрэгт хамтын ажиллагааны талаарх асуудлууд багтаж, хариуцах болсон. Орон нутагтай хамтрах ажил хэрхэн үргэлжлэх вэ?
     -Миний ажлын чиг үүрэгт нийгмийн асуудлын зэрэгцээ хамтын ажиллагааны чиглэл бие даан нэмэгдсэн. Өмнө нь ажил үүрэгт ороод явдаг байсан ч энэ удаа Хамтын ажиллагаа, нийгмийн асуудал хариуцсан орлогч гэж албан ёсоор тодотгож өгсөн байгаа. Тэгэхээр орон нутгийн засаг захиргаа болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран ажиллах бүхий л чиг үүргийг хариуцаж байна. Манай үйлдвэр орон нутгийн хөгжил дэвшилд байнга хувь нэмрээ оруулж, олон том төсөл дээр хамтран ажилласаар ирсэн. Энэ хамтын ажиллагааны холбоо цаашид ч үргэлжилнэ. Бид энэ онд Эрдэнэт хотод баригдаж буй соёл амралтын хүрээлэнд хөрөнгө оруулалт хийнэ. Өнгөрсөн жил уг хүрээлэнгийн ажил эхлэхэд эхний дэмжлэгийг үзүүлсэн. Дараагийн ээлжийн хөрөнгө оруулалт удахгүй хийгдэж, энэ бүтээн байгуулалтыг хамтран бүтээнэ.

     -Ярилцсанд баярлалаа, таны ажилд амжилт хүсье.
 

М.БАЛЖИННЯМ
Фото: Б.БАТТӨГС

     Засвар механикийн заводын Механик цехэд Баяжуулах үйлдвэрийн Бутлан тээвэрлэх хэсгийн захиалгаар КМД 3000 маркийн бутлуурын бутлагч конус дөрөв дэх удаагаа хийж байна. Энэ нь импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн том цар хүрээтэй ажлын нэг гэдгийг Механик цехийн орлогч дарга Б.Баянжаргал онцоллоо. Өнөөдрийн байдлаар тус цехийн 2019 оны төлөвлөгөөт ажлын гүйцэтгэл 60 хувийн биелэлттэй байна. Саяхан энэ сарын төлөвлөгөөнд тусгагдсан Баяжуулах үйлдвэрийн тээрмүүдийн дахин хуяглалтын боолт хийж, дуусгажээ. Цаашид дахин хуяглалтын боолт захиалгын дагуу үргэлжлэн хийгдэнэ.
    Мөн Цутгуурын цех дэх  хүйтнээр хатууруулах хэвний технологийн өргөтгөлийн ажлын хэвний хашлага хийхээр төлөвлөж байна. Өнгөрсөн долоо хоногт Материал техникийн хангамжийн баазаас 160 орчим тонн хэвний хашлаганы түүхий эд болох хуудсан ган материал хүлээн авчээ. Удахгүй эхний ээлжийн 10 ширхэг хашлага үйлдвэрлэж эхлэх юм байна.

М.БАЛЖИННЯМ
Фото: Б.БАТТӨГС

     Саяхан Монгол Улсын Оюуны Өмчийн эрхийн газраас "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн инженерүүдийн бүтээл болох “Грат 1400” насост Оюуны өмчийн патент олгосон байна. Тус үйлдвэрийн Засвар механикийн завод болон Баяжуулах үйлдвэрийн инженерүүд хамтран 2013 оноос “Грат1400” маркийн булингын шахуургыг үйлдвэрлэлд туршиж эхэлсэн. Шинжлэх ухааны судалгаан дээр суурилсан уг туршилт амжилттай болж, булингын шахуурганы дундаж цаг нь өнгөрсөн оны гүйцэтгэлээр 360 хүрч өсчээ. Өмнө нь уг шахуурга 120-140 цаг ажилладаг байв. Үйлдвэрлэлийн үр ашиг нэмэгдүүлэх, бүтээмж дээшлүүлэх чухал ач холбогдолтой энэхүү технологийн бүтээл нь 2016 онд "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн “Инноватор” цом хүртэж байсан. Тэгвэл одоо оюуны өмчийн эрхээр баталгаажсан, шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн шилдэг бүтээл боллоо.

М.БАЛЖИННЯМ
Фото: Б.БАТТӨГС

     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, 2019 онд бүтээн байгуулалтын их ажил өрнүүлнэ. Тиймээс ирэх тавдугаар сарын 1-ний өдөр бүтээн байгуулалтын ажлаа албан ёсоор нээж, орон сууцны шинэ хороолол, үйлдвэрлэлийн шинэ барилга байгууламж барих ажлыг эхлүүлнэ. Энэ талаар Эрдэнэт үйлдвэрийн Барилга байгууламжийн хяналт, төлөвлөлтийн хэлтсийн дарга Д.Батбаяраас тодруулга авлаа.

     - Энэ онд “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас бүтээн байгуулалтын олон ажил хийхээр төлөвлөсөн. Нийт хичнээн ажил, хэдий хэрийн хөрөнгөөр хийгдэх гэж байна вэ?
     - “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Барилга байгууламжийн хяналт, төлөвлөлтийн хэлтсээс 2019 онд барилга засварын 193 ажил хариуцаж, хийхээр төлөвлөсөн. Эдгээр ажилд нийт 78 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийгдэнэ. Үүнээс 140 нь 2019 оны төлөвлөгөөнд шинээр тусгагдсан бол 44 нь өнгөрсөн оны төлөвлөлтөөс шилжиж ирсэн ажлууд байгаа. Энэ нь жил дамжин хийгддэг тээрэм, бутлуур зэрэг үйлдвэрлэлийн том ажлууд гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл барилгын ажил нь улирлын чанартай, шөнөдөө хасах 5 хэмээс дээш тохиолдолд зогсдог учир 2018 онд хийгдэж амжаагүй  юм. Төлөвлөж буй нийт ажлаас зураг төсөл, гэрээ хэлцэл нь бэлэн болсон 111 бүтээн байгуулалтын ажил ирэх сарын 1-нд эхэлнэ.  
   
     - Бүтээн байгуулалтын жилд нийгмийн хөгжлийн ямар төсөл хөтөлбөр хэрэгжих вэ?
    
- Энэ онд нийгмийн хариуцлагын хүрээнд болон үйлдвэрлэлийн шаардлагатай хөрөнгө оруулалтын чиглэлд 9 том төсөл, хөтөлбөр хэрэгжихээр хөрөнгө төсөв нь батлагдсан. Ажиллагсдынхаа нийгмийн хөгжил, хамгааллыг дэмжих, тэр тусмаа  орон сууцны асуудлыг шийдэх зорилгоор “Москва 300”, “Эко 400”, “Залуус 600“ нэртэй орон сууцны хорооллын төсөл эхлүүлнэ. Уг хорооллыг барих шийдвэр “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ыг Монгол, Оросын хамтарсан үйлдвэр байх үед тухайн үеийн зөвлөлийн 51 дэх хуралдаанаар гарсан ч хөрөнгө оруулалт шийдэгдээгүй тул зогссон байв. Харин төсөв, хөрөнгийн асуудлыг шийдсэнээр эхний ээлжинд “Москва 300” төсөл хэрэгжих боломжтой боллоо. Дэд бүтэц болон барилгын ажлыг ирэх сарын 1-ний өдрөөс эхлэхээр бэлдэж байна. Мөн Баян-Өндөр сумын Зэст багт байрлах соёл спортын “Эрдэнэт” цогцолбор буюу бидний нэрлэж заншсанаар Бөхийн өргөөний шинэ барилгыг энэ жилээс барина. Энэ бүтээн байгуулалтад 7,5 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдсэн боловч дараагийн хөрөнгө байхгүй шалтгаанаар 2016 оноос мөн зогсоод байсан. Уг барилга байгууламжийн дээвэр болох 1 тэрбум хоёр зуун мянган төгрөгийн үнэтэй материал ирсэн хадгалагдаж байна. Бөхийн өргөөний барилгын гүйцэтгэгчээр манай үйлдвэрийн Барилга засварын цех ажиллана.
     “Эко 400”, “Залуус 600” орон сууцны хороолол доод тал нь 1000 айлын багтаамжтай байхаар зураг төсөл хийгдсэн. Өмнө нь эдгээр хорооллыг Сархиа уулын зүүн энгэрт барихаар төлөвлөсөн ч дэд бүтэц, бохирын шугамын асуудлыг нь шийдвэрлэхэд хүндрэлтэй байсан. Тиймээс Эрдэнэт үйлдвэр болон орон нутгийн удирдлагууд эргэн ярилцаж, ажилчиддаа таатай орчин сонгож, Медипас эмнэлгийн ард талд барихаар шийдвэрлэлээ. Энэ төслүүд мөн энэ оны төлөвлөгөөнд тусгагдан хэрэгжинэ.
     Мөн үйлдвэрийн ажиллагсдын амралт чөлөөт цагт зориулагдсан Сэлэнгэ амралтын баазад  210 хүний ортой амрах байр болон мөн ийм багтаамжтай хурлын танхим бүхий  өвлийн өргөтгөлийн барилга баригдана. Тус баазын зуны зориулалтаар баригдсан 1,2,3 дугаар байруудад жил бүр тогтмол  засвар хийж ирсэн ч өвлийн улиралд амрагчдын тав тухыг  харгалзан ийм шийдвэр гаргасан юм.

     - Үйлдвэрлэлийн чиглэлийн бүтээн байгуулалтын тухайд...?
    
- Энэ чиглэлээр нэлээд томоохон бүтээн байгуулалтын ажлууд төлөвлөгөөнд тусгагдсан. Чанар хяналтын хэлтсийн төв лабораторийн барилгыг шинээр барина. Энэ барилгын зураг төсөв нь бэлэн болсон. Барилгын ажил ирэх сард эхэлнэ. Мөн Эрчим хүчний цехэд цэвэр ус дамжуулах гуравдугаар шугам шинээр тавина. Түүнчлэн Ил уурхайд Эмульсийн тэсрэх бодисын шинэ үйлдвэр баригдаж, ашиглалтад орно. Сүүлийн жилүүдэд төлөвлөгдөж, техник эдийн засгийн үндэслэл, зураг төсөл нь бэлэн болсон эл үйлдвэрийн хөрөнгийн асуудал энэ онд шийдэгдсэн. Удахгүй бүтээн байгуулалтын ажил эхэлнэ.

    - 2019 оны бүтээн байгуулалтын ажлууд бүгд энэ онд багтаж ашиглалтад орох уу? Хэзээ бүрэн дуусгахаар төлөвлөж байна вэ?
    
- Барилгын ажлын шат дарааллаар хийгдэнэ. Жишээлбэл, цутгалтын ажил гэхэд 28 хоногт зөвхөн 70 хувийн бэхжилт авна. Хугацаа шаардсан дамжлагууд бий. Тэгэхээр төлөвлөгөөт ажлууд бүгд энэ онд эхэлнэ. Ажлын явц зогсолтгүй үргэлжилнэ гэдгийг хэлье. Харин өнгөрсөн онд төлөвлөгөөнд тусгагдаад хараахан дуусаж амжаагүй, шилжиж ирсэн ажлууд бүрэн дуусна.

     - Цаг үеийн асуудлаар таниас тодруулга авья. Саяхан болсон хүчтэй салхины улмаас үйлдвэрийн зарим  барилга байгууламжийн дээвэр хууларсан тухай мэдээлэл байна. Энд ямар арга хэмжээ авч ажиллаж байна вэ?
     - Эрдэнэт үйлдвэрийн нийт барилга байгууламж 220 мянган метр квадрат талбай бүхий дээвэртэй. Үүний 80 орчим мянган метр квадрат дээвэрт засвар хийгдсэн. Одоо засвар хийх шаардлагатай 140 мянган метр квадрат хэмжээтэй дээвэр бий. Эдгээрийн заримд нь 1978 оноос буюу үйлдвэр ашиглалтад орсноос хойш нэг ч удаа засвар хийгдээгүй байсан. Жил бүр хаврын хүчтэй салхи шуурганд дээврийн хар цааснууд хуурдаг. Хамгийн сүүлд гэхэд энэ сарын 19-ний өдөр орон нутагт салхины хурд 21 метр/секунд хүрсний улмаас үйлдвэрийн барилга байгууламжийн 11 мянган метр квадрат орчим дээврийн хар цаас хууларсан. Энэ асуудлыг үйлдвэрийн удирдлагуудад танилцуулж, борооны улирлаас өмнө амжин яаралтай засварлахаар болоод байна.  

М.Балжинням
Фото: Б.БАТТӨГС

      Жил бүрийн 4 дүгээр сарын 28-ны өдөр тохиодог “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн дэлхийн өдөр”-ийг угтан “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын цех, нэгжийн хэмжээнд хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн соёлыг ажлын байранд нэвтрүүлэх сарын аян өрнүүлж байгаа билээ.
     Сарын аяны төлөвлөгөөнд тусгасны дагуу Засвар угсралтын цех ХАБЭА-н болон бусад танин мэдэхүйн чиглэлээр ажилчдынхаа дунд “АХЯ” тэмцээн зохион байгууллаа. “Асуулт, хариулт, ялалт” гэсэн үгийн товчлол бүхий “АХЯ” тэмцээнд тус цехийн 49 ажилтан оролцож, тоног төхөөрөмжийн засварчин Б.Мөнхбат нэгдүгээр байр, цахилгаан ба хийн гагнуурчин Зо.Ганзориг хоёрдугаар байр, тоног төхөөрөмжийн засварчин Л.Мөнхтөр гутгаар байр эзэлсэн байна.
     Цехүүд дор бүрнээ асуулт хариултын тэмцээн зохиож, ажилчдынхаа Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн мэдлэгийг шалгаж байх юм.

И.Чинтогтох

     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын бүтцийн шинэчлэлтэй холбогдуулан Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй, байгаль орчны хэлтсийн үндсэн чиг үүргээс байгаль орчны асуудлыг тусгайлан авч үзэхээр боллоо.
      Шинээр байгуулагдсан Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн хэлтэс нь “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ногоон хөгжлийн бодлогыг ажил хэрэг болгохоор төлөвлөгөөт ажлуудаа эхлүүлжээ. Тус хэлтсийнхэн ойрын өдрүүдэд аймгийн удирдлагуудад ажлаа танилцуулж, Уул уурхайн яамнаас боловсруулж буй хог хаягдлын талаарх журамд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн зүгээс дэвшүүлэх санаа оноог тусган ажиллаж байна.

      Мөн үйлдвэрээс гардаг химийн гаралтай хог хаягдлыг найдвартай хадгалах, мэргэжлийн байгууллагатай хамтран устгалд оруулах ажлыг цэгцлэхээр судалгаа, шинжилгээний ажил хийж байна. Энэ ажлын хүрээнд Улаанбаатар хотын Налайх дүүрэгт байрлах хог хаягдал дахин боловсруулах компанитай холбогдон, хамтран ажиллах саналаа хүргүүлжээ.


И.Чинтогтох

     Автотээврийн цех өнгөрсөн оны 10 дугаар сард “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн иж бүрэн хяналт, шалгалт”-ын дүнгээр 71 төрлийн зөрчилтэй гарч, албан шаардлага биелүүлж ажиллажээ.
     Энэ сарын 16-18-ны өдрүүдэд явагдсан 4 дүгээр шатны иж бүрэн хяналт, шалгалтаар тус цех 61 зөрчлөө арилгаж, “хангалттай” үнэлгээ авсан байна. Үлдсэн их барилга, засвар үйлчилгээтэй холбоотой ажлууд нь биелэгдэх шатандаа явааг холбогдох албаныхан хэллээ.

     Шалгалтын дүнд ажлын байрны нөхцөл байдлаа сайжруулахад Эрчимзүйн алба идэвх санаачлагатай ажиллаж, автомашины лаг шаврыг гараар бус, техникээр арилгах шинэлэг санаа хэрэгжүүлсэн байна. Аливаа эрсдлээс урьдчилан сэргийлэх, илрүүлж устгах зорилгоор энэ оны эхнээс ажилчдынхаа дунд хэрэгжүүлсэн “Өглөөний ХАБ” арга хэмжээг нь үр өгөөжтэй байгааг Автотээврийн цехийнхэн онцоллоо.

И.Чинтогтох
Фото: Б.Баттөгс

     Энэ сарын эхний 20 хоногт “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн уурхайчид үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөт үзүүлэлтээ 100-аас дээш хувиар давуулсан дүн гарчээ. Уулын цул гаргалтыг 1 сая 346.1 мянган метр куб байхаар төлөвлөснөөс 1 сая 401.4 мянган метр кубд хүргэж, төлөвлөгөө 104.2 хувиар биеллээ. Хөрс хуулалтын ажил 560.9 мянган метр куб буюу 106.8 хувиар, хүдэр олборлолт 2 сая 145.9 мянган тонн буюу 102.5 хувиар тус тус давсан үзүүлэлттэй байна. Баяжуулагчид энэ хугацаанд 1 сая 816.3 мянган тонн хүдэр боловсруулж, төлөвлөгөөний биелэлт 105.4 хувьд хүрчээ.
     Хүдэр дэх зэсийн агуулга сарын эхний 20 хоногт  0.459 хувьтай, молибден 0.0154 хувьтай байв. Зэсийн металл авалт бодит гүйцэтгэлээр 88.36 хувьтай, молибдений металл авалт 56 хувьтай байж, төлөвлөгөө 100.1-115.5 хувиар давж биеллээ.
     Ингэснээр уурхайчид дөрөвдүгээр сарын эхний 20 хоногийн байдлаар нийт 32400 тонн зэсийн баяжмал, 391.4 тонн молибдений баяжмал үйлдвэрлэсэн байна.

М.БАЛЖИННЯМ

Фото: Б.БАТТӨГС

     Энэ удаа бид Эрдэнэт үйлдвэрийн Ил уурхайн Цахилгаан, тоног төхөөрөмжийн засварын хэсгийг зорилоо. Хаврын урь орсныг зарлах мэт алтан нар хүмүүн бүхний зулай дээрээс ээнэ. Тэртээгээс 130 тоннын даацтай аварга белаз хүдэр тээвэрлэн “уухилан” гарч ирэх нь бахдалтай. Хажууханд уулын овоолгын хэсэг залуус хөрс тэгшилж харагдана. Ил уурхайн цахилгааны хэсэг 46 ажилтантай. Эл хэсэгт Б.Дэлгэрцогт, Л.Дэчиндээ, Д.Цэцэнхүү, Д.Эрдэнэбат нарын ахмадууд ажиллаж уурхайн түүхийг бичилцжээ. Эдүгээ тэдний залуу халаа энд ажиллаж буй. Тэд уурхайн цахилгаан тоног төхөөрөмжийн угсралт, засвар, тохируулга болон үйлчилгээний ажлыг гүйцэтгэдэг. Энэ хэсгийн ажлын чанар, гүйцэтгэлээс нийт уурхайн ажил хамаарна. Тус хэсгийнхэн хөдөлмөрийн нөхцөлийг сайжруулах, гар ажиллагааг хөнгөвчлөх, цахилгаан тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын хугацааг уртасгахад чиглэсэн олон шинэ санал, санаачилга гарган үйлдвэрлэлд нэвтрүүлжээ. Бид Ил уурхайн Цахилгаан, тоног төхөөрөмжийн Засварын хэсгийн ажлын байранд зарим хүмүүсийн сэтгэгдлийг сонссон юм.


Ил уурхайн Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн засварын хэсгийн дарга Д.Мөнхдалай:

       1983 онд Хүдрийн ил уурхайн Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн төвлөрсөн Засварын хэсэг анх байгуулагдсан. Анхны даргаар нь Ежов И.А гэж орос мэргэжилтэн ажилласан байдаг. Түүнээс хойш Томилов А.И, Хадуян В.Н, Д.Эрдэнэцогт, Галич В.И, С.Гандуулга нар ажиллаж ирсэн түүхтэй. Манай хэсэг 10 экскаватор, зургаан өрмийн машины засвар үйлчилгээ, угсралт, туршилт тохируулга, уурхайн цахилгаан хангамж, ус татах, бутлах байгууламж, гэрэлтүүлэг, замын техник механизмуудын цахилгаан засварын ажил, машин механизмын гараж, гуанз, диспетчерийн пункт, захиргааны хоёрдугаар байрны инженерийн шугам сүлжээ, цахилгаан тоноглолуудын засвар үйлчилгээний ажлыг хийж байна.

     Ил уурхайн цахилгаан тоног төхөөрөмжүүд нь тогтмол 12В-оос хувьсах 6000В хүртэлх хүчдэлийн түвшинд ажилладаг. Иймд цахилгаанчдаас мэдлэг, ур чадвар шаардсан нарийн төвөгтэй, хариуцлагатай ажил байдаг. Уулын тоног төхөөрөмж тасралтгүй найдвартай ажиллах нь бидний ажлаас шууд хамааралтай. Иймээс шинэ залуу ажилчдын мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэхэд  анхаарч ахмад үеийнхний дадлага туршлага мэдлэгээс суралцуулах ажлыг зохион байгуулж байна. Сүүлийн үед уурхайн хэмжээ томорсон, усан сангууд нэмсэн, шугаман тэлэлт ихэссэн, экскаватор болон насос  бусад тоног төхөөрөмжүүдийн тоо өссөнтэй холбогдуулан ажиллах хүч нэмэгдүүлэх зайлшгүй шаардлагатай. Энэ үндэслэлээ үйлдвэрийн удирдлагуудад тавьсан. Асуудлыг шийдвэрлэнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Манай хэсэг шинэ бүтээл оновчтой санал, бүтээмж инновацын манлайллын ажлаар ямагт тэргүүн эгнээнд явдаг. Энэ амжилтаа жил бүр бататгасан. Тухайлбал, синхрон хөдөлгүүрийн роторыг сэргээн засварлаж үйлдвэрт 300 сая төгрөгийн хэмнэлт гаргасан. Орчин үеийн хөөн асаах төхөөрөмж экскаваторуудад суурилуулснаар цахилгаан тоноглолуудын гэмтэл эрс багасаж, хүчдэлийн уналтгүй боллоо. НКУ төхөөрөмж суурилуулснаар сул зогсолт 70-80 хувь багассан. Цехийн хэмжээнд Бүтээмж чанарын дугуйлангуудын дундаас ажлын шинэ саналын тоо, үр ашгийн үзүүлэлтээрээ сүүлийн таван жилд манай хэсэг тэргүүн, дэд байр эзэллээ. 2019 оны дөрөвдүгээр сард анх удаа Монголд тиристорын хувиргуур-хөдөлгүүрийн систем бүхий ЭКГ-12К экскаваторын цахилгаан угсралт тохируулгын ажлыг хугацаанаас нь өмнө амжилттай дуусгалаа.

Тохируулгын инженер Ш.Мягмардаш:

       2007 оноос өнөөг хүртэл би Ил уурхайн Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн засварын хэсэгт Тохируулгын инженерээр ажиллаж байна. Манай бригадад О.В.Остроухов, О.Батсайхан нарын инженерүүд ажилладаг. Ил уурхайн өрмийн машины тогтмол гүйдлийн болон зөөлөн асаалтын хувиргуур, давтамж хувиргагч, электроникийн удирдлагатай маслын станцуудын засвар үйлчилгээ, тохируулга, экскаваторуудын нам хүчдэлийн иж бүрэн төхөөрөмжүүдийн засвар, цахилгааны гэмтэл саатлыг засварлаж эдгээр тоног төхөөрөмжүүдийн туршилт тохируулга, найдвартай ажиллагааг бид хариуцан ажилладгаараа онцлогтой.


Эрчим зүйч Н.Бат-Ирээдүй:

       2005 оноос Эрдэнэт үйлдвэрийн Ил уурхайн Цахилгааны хэсэгт тоног төхөөрөмжийн засварчин, жижүүрийн цахилгаанчин, эрчим зүйчээр ажиллаж байна. Бид уурхайн цахилгаан тоног төхөөрөмжүүд, экскаватор, өрмийн машинуудын төлөвлөгөөт болон урсгал цахилгаан засварын ажлыг чанарын өндөр түвшинд хийж ирсэн. Төлөвлөгөөт засварыг цаг тухайд нь чанартай хийснээр экскаватор, өрмийн машины цахилгаан талаас хамаарах сул зогсолт сүүлийн жилүүдэд тодорхой хэмжээгээр буурсан. СБШ-250МНА-32 маркийн өрмийн машины тогтмол гүйдлийн хөдөлгүүр болон компрессорын хөдөлгүүрүүдийг улиралд нэг удаа бүрэн үйлчилгээ хийснээр цахилгаан хөдөлгүүрүүдийн ашиглалтын хугацаа уртсаж, үйлдвэрлэлийн тасралтгүй үйл ажиллагааг хангахад ихээхэн хувь нэмэр оруулж байна.

     Тус өрмийн машины вращателийн хөдөлгүүрт тогтмол гүйдлийн хувиргуур, компрессорын хөдөлгүүрт зөөлөн асаалтын хувиргуур, явах хөдөлгүүрүүдэд давтамж хувиргагчтай гидро систем тавьсан байгаа. Сүүлд угсарсан ЭКГ-12К экскаватор нь Тиристорын хувиргуур-хөдөлгүүрийн системээр ажилладаг. Дөрвөн машин агрегатгүй болсноор дуу чимээ бага синхрон хөдөлгүүр, генератор солих шаардлагагүй. Ингэснээр экскаваторын найдвартай ажиллагаа сайжирч өндөр бүтээмжтэй ажиллана. 15-20 хувийн эрчим хүчний хэмнэлт гарна. Уулын тоног төхөөрөмжийн  цахилгаанчдын мэргэжил, ур чадвар олгох сургалтыг жилд хоёр удаа зохион байгуулж байна.  5А зарчмын хүрээнд манай бригад цехийн гадна, доторх тохижилт, сэлбэг хэрэгслийг эмх цэгцтэй болгосноор оны хамгийн цэвэр ажлын байраар шалгарсан. Сүүлийн үед техник технологи хурдацтай хувьсан өөрчлөгдсөнөөс гадаад дотоодын ижил төстэй уул уурхайн болон цахилгаан тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгч компаниудтай танилцах, туршлага судлах зорилгоор ажилтнуудыг мэргэшүүлэх зайлшгүй шаардлага бидний өмнө тулгарч байна.


Цахилгааны мастер Д.Баярмагнай:
     Энэ хэсэгт би 12 дахь жилдээ цахилгаанчин, мастераар  ажиллаж байна. Реле хамгаалалтын бригад нь Ил уурхайн хөдөлгөөнт цахилгаан тоног төхөөрөмжүүд болох төрөл бүрийн чадалтай зөөврийн дэд станцууд, сэлгэн залгах пунктууд, уурхайн гэрэлтүүлгүүд, уян, хатуу кабелын засвар, ашиглалт, реле хамгаалалтын тавил тохируулгыг хариуцан ажилладаг. Одоогоор уурхайд зөөврийн дэд станц болон сэлгэн залгах пункт нийт 52 ажиллаж байгаа. Энэ нь 10 жилийн өмнөхөөс хоёр дахин өссөн. Бид уурхайн газардуулгын байгууламж болон аянгын хамгаалалтын тоноглолуудын ашиглалтын байдалд хяналт тавихаас гадна шинээр суурилуулах газардуулгын байгууламжуудын угсралтын ажлыг гүйцэтгэдэг. Сүүлийн үед манай бригад микропроцессорын элементийн базад суурилсан реле хамгаалалтыг Ил уурхайн нөхцөлтэй уялдуулан зөөврийн сэлгэн залгах пункт, чиглэл мэдрэх газардуулгын реле, хүчдэлийн реле ЕЛ-11 зэргийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн нь реле хамгаалалтын үндсэн шаардлагыг хангахаас гадна уурхайн экскаватор, өрмийн машин болон цахилгаан тоног төхөөрөмжүүдийн сул зогсолтыг багасгаад байна.
     Мөн уурхайн кабелийн байгууламжийн засварт Америкийн 3М компанийн хүйтэн суултын аргыг нэвтрүүлсэн, кабелийн өндөр хүчдэлийн туршилтад сүүлийн үеийн хагас дамжуулагч элементийн баазад суурилсан АИД-70м багаж ашиглаж байна.

     Ийнхүү Ил уурхайн Цахилгаан тоног төхөөрөмжийн засварын хэсэг нь өөрсдийн хүчээр уулын тоног төхөөрөмжийн их засвар болон экскаватор, өрмийн машины угсралт тохируулгын ажлыг өдөр бүр чанарын өндөр түвшинд гүйцэтгэж явна. Ийм л эгэл ажилчдынхаа бүтээлч хөдөлмөрөөр бахархмаар. Эрдэнэт үйлдвэрийн Ил уурхайн цахилгааны нэн хариуцлагатай ажлыг эрхэлж яваа уулын техникийн торгон цэргүүдийн ажил үйлс өөдрөг байг ээ.


Т.БАТЧУЛУУН

Фото: Б.БАТТӨГС

Мэдээний төрөл

Календарь

« 4-р сар 2019 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Зургийн цомог